Skip to main content

Full text of "Paco (Germana Eldono) - Jaro 1980"

See other formats 


Esperanto en servo de la monda paco 



Bulteno de la MEM-Sekcio de Germana Demokratia Respubliko 








Por reciproka fido en Eŭropo 

El la parolado de L. I. Breĵnev en Berlino dum la solena kunsido dediĉita al la 30-a datreveno 
de Germana Demokratia Respubliko (la 6-an de oktobro 1979) 


... Dum la jubileaj tagoj ne estas su- 
perflue rememori la trairitan vojon. 
Aŭtune 1949, kiam estis fondita Germana 
Demokratia Respubliko, politika situacio 
en Eŭropo, kaj ne nur en Eŭropo, estis 
treege streĉa. Super la kontinento tra- 
flugis skvaloj de la «malvarma milito". 
Jam estis formita bloko NATO-ĉefa mi- 
lita instrumento de imperiismo. Iuj po- 
litikistoj en Okcidento minacis trans- 
formi la „malvarman" militon en militon 
«varmegan". Balancado „ĉe la rando de 
milito" estis apenaŭ ne ĉefa principo 
de la ekstera politiko de la imperiisma 
ŝtataro... 

... Kio rilatas Sovetan Union, mi anko- 
raŭ kaj ankoraŭfoje ripetas: ni ne cclas 
al la armita supereco. Ni neniam havis, 
nek havas nun intencon minaci al iu 
ŝtato aŭ al iu grupo da ŝtatoj. Nia stra- 
tegia doktrino havas tute sindefendan 
direkton. Asertoj, ke Soveta Unio kvazaŭ 
kreskigas sur la eŭropa kontinento sian 
militpotencon en skaloj ne kaŭzitaj per 
bezonoj de sindefendo, tiaj asertoj 
havas nenion komunan kun la realo. 
Tio estas intenca trompo de la vasta 
publika opinio. 

En Eŭropo, kiel en ĉiuj aliaj regionoj de 
nia planedo, ni deziras pacon, firman 
pacon. Tio estas fundamenta bazo de nia 
ekstera politiko, ĝia vertebra spino. 
Tiun politikon ni efektivigas konse- 
kvence kaj sendevie. 

Kiel prezidanto de Defendkonsilio de 
USSR mi tute klare konfirmas: dum la 
lastaj dek jaroj sur la teritorio de 
1'eŭropa parto de Soveta Unio la kvanto 
da portantoj de nuklearmilaro ne estis 
multigita eĉ je unu raketo, nek je unu 
aviadilo. Kontraŭe, la kvanto da lan- 
ĉinstalaĵoj por mezdistancaj raketoj 
same, kiel potenco de nuklea ŝargo de 
tiuj raketoj eĉ iom malpliiĝis. Reduk- 
tiĝis ankaŭ kvanto da mezdistancaj 
bombaviadiloj. Kaj sur teritorioj de 
aliaj landoj Soveta Unio tiajn armilojn 
ĝenerale ne dislokas. Dum vico da jaroj 
ni ne multobligas nombron de niaj tru- 
poj, dislokitaj en Centra Eŭropo. 

Mi diru eĉ pli. Ni estas pretaj redukti, 
kompare al la nuntempa nivelo, kvan- 
ton da nuklearmilaj rimedoj mezdistan- 
caj, starigitaj en la okcidentaj regionoj 


de Soveta Unio, sed certc, nur tiuokaze, 
se en Okcidenta Eŭropo ne estos aldona 
dislokado de nuklearmilaj rimedoj 
mezdistancaj. 

Mi volas ankaŭ solene konfirmi, ke So- 
veta Unio neniam aplikos nuklear- 
milojn kontraŭ tiujn ŝtatojn, kiuj rifu- 
zas produkti kaj aĉeti nuklearmilojn 
kaj ne havas ilin sur sia teritorio. 
Movataj per sincera deziro forkonduki 
el la senelirejo multjarajn penojn por 
atingi militan malstreĉiĝon en Eŭropo, 
montri ekzemplon en transiro de la 
vortoj al la realaj agoj, ni, interkon- 
sentite kun la gvidantaro de GDR kaj 
post konsultado kun aliaj ŝtatoj-anoj 
de Varsovia Kontrakto akceptis decidon 
redukti unuflanke kvanton de sovetiaj 
armeanoj en Centra Eŭropo. Dum sek- 
vontaj 12 inonatoj el la teritorio de Ger- 
mana Demokratia Respubliko estos for- 
kondukitaj ĝis 20 mil sovetiaj ar- 
meanoj, mil tankoj, kaj ankaŭ certa 
kvanto de alia milittekniko. 

Ni, estas certaj, ke ĉi-tiu nova konkreta 
manifestiĝo dc pacamo kaj bona volo 
de Soveta Unio kaj ĝiaj aliancanoj estos 
aprobita fare de la popoloj de Eŭropo 
kaj la tuta mondo. Ni alvokas la regi- 
starojn de la NATO-landoj laŭmerite 
taksi la iniciatojn de la socialismaj 
landoj kaj sekvi nian bonan ekzemplon. 
Nia lando pledas por plua vastigo de 
rimedo pri reciproka fido en Eŭropo. 
Ni, aparte, estas pretaj interkonsenti 
pri tio, ke antaŭviditaj en la Fina Akto 
de Helsinki antaŭsciigoj pri grandaj 
militekzercoj de surteraj fortoj estu fa- 
rataj antaŭ pli daŭra templimo kaj ne 
de la nivelo 25 mil homoj, kiel nun, sed 
de malplia, ni diru, de la nivelo je 20 
mil homoj. Ni estas ankaŭ pretaj - je 
principoj de reciprokeco - ne okazigi 
militekzercojn kun partopreno de pli ol 
40-50 mil homoj. 

Kompreneble, restas validaj proponoj 
de la socialismaj landoj rilate al an- 
taŭsciigoj pri grandaj militaeraj ekzer- 
coj kaj militmaraj manovroj proksime 
al la teritoriaj akvoj de aliaj ŝtatoj- 
partoprenintoj de la tuteŭropa konfe- 
renco. 

Kaj ankoraŭ unu aferon ni volas proponi 
al Okcidento: ni devigu nin en la re- 


giono, difinita en la Helsinkia akto, 
ĝustatempe antaŭsciigi ne nur pri mili- 
tekzercoj, sed ankaŭ pri movadoj de 
surteraj fortoj, nombrantaj pli ol 20 mil 
homojn. 

Povas esti esploritaj ankaŭ aliaj ideoj 
por plifirmigi fidon inter la ŝtatoj, por 
malpliigi danĝeron de militeksplodo en 
Eŭropo. Plej konvena loko por pridis- 
kuti larĝan komplekson da rimedoj por 
milita malstreĉiĝo en Eŭropo ni kiel 
antaŭe konsideras tuteŭropan konferen- 
con sur politika nivelo, kies preparado 
kaj kunvoko estas tre aktuala, oni povas 
diri - maturiĝinta. 

Kiel konate, antaŭstaras ankaŭ gravaj 
interparoloj pri SALT-3. Ni pledas por 
komenci ilin tuj post validiĝo de la kon- 
trakto SALT-2. En kadro de la inter- 
paroloj ni konsentas pridiskuti eblecojn 
pri limigo ne nur de interkontinentaj, 
sed ankaŭ de aliaj specoj de armilaro - 
kompreneble, konsiderante ĉiujn rila- 
tantajn al tiu sfero faktorojn ĉe strikta 
obeo al la principo pri egala sekureco 
de la flankoj. 

Tiamaniere, USSR, GDR, kaj aliaj so- 
cialismaj landoj de Eŭropo proponas 
klaran perspektivon - reale garantii al 
ĉiuj eŭropaj popoloj vivon cn kondiĉoj 
de sekurcco kaj paco. Nun estas vico dc 
la okcidentaj landoj. Ilia respondo mon- 
tros, ĉu ili estas pretaj konsideri volon 
kaj vivgravajn interesojn de la popo- 
loj. Ni esperas, ke realismo, ŝtata saĝo 
kaj fine simpla sana prudento venkos. 


Kiel konate, la membro-landoj de NATO 
ne akceptis la ŝancon donitan en la paro« 
lado L. I. Breĵnev kaj plue suriris la 
vojon al akriĝo de la internacia situacio. 
Kion signifas kaj planas NATO vere (ne 
laŭ oficialaj deklaroj) tre klare montras 
la intervjuo kun la iama kunlaborantino 
en NATO, s-ino Ursel Lorenzen. Intcr- 
vjuo, certe ne tro konata en okcidentaj 
landoj. 

La red. 


2 










Foto: Zentralbild 


La NATO-decido de decembro 1979 en 
Bruselo produkti raketojn de la tipoj 
Pershing II kaj Cruise Missile kaj loki 
ilin en okcidenta Eŭropo, sed ankaŭ 
ĉiuj aliaj paŝoj, per kiuj Usono kaj ĝiaj 
aliancanoj lastatempe eskalis la arma- 
don, estas ĉiam motivitaj per la aserto, 
ke tiaj disponoj estas necesaj pro la pli 
kaj pli granda minaco, kiu laŭdire venas 
el la oriento kaj devigas la ŝtatojn de la 
„libera mondo" streĉi siajn defendofor- 
tojn. Ke tio estas konscia mensogo por 
erarigi la popolojn kaj kamufli proprajn 
NATO-celojn, estis plian fojon pruvite 
en gazetar-konferenco kun ĵurnalistoj 
kaj reprezentantoj de radio, televizio 
kaj informagentejoj el multaj landoj, 
kiu okazis jaŭdon, la 17-an de januaro 
1980 en Berlino, ĉefurbo de Germana 
Dcmokratia Respubliko. 

En la centro de tiu ĉi konferenco estis 
sinjorino Ursel Lorenzen, iama asistan- 
tino de la dircktoro por konsiliaj opera- 
cioj dc la ĝenerala NATO-sekretariejo, 
kiu transiris en GDR en marto de la 
pasinta jaro. En la kadro de sia laboro 
ŝi partoprenis sur plej alta nivelo en 
kunvenoj de la komitato pri defenda 
planado (DPC) kaj de la militista komi- 
tato (MC). Ŝi kunlaboris kun ĉiuj gravaj 
sekcioj en la civila kaj militista sfcroj 
de NATO kaj intime komunikiĝadis kun 
ĉiuj naciaj delegitaroj kaj naciaj mili- 
tistaj reprezentantoj en NATO samc 
kiel kun reprezentantoj el ĉiuj NATO- 
ĉefurboj. Do, ŝi havis ampleksan enri- 
gardon en ĉiujn strebadojn kaj planojn 
de NATO kaj en dokumentojn pri 
aferoj, kiujn oni zorge kaŝas antaŭ la 
monda publiko. E1 tiuj enrigardoj kaj 
el siaj interparoloj kun altaj oficistoj 
kaj oficiroj de NATO ŝi ekhavis gravajn 
ekkonojn, kiuj estis la motivoj por ŝia 
transiro al GDR. Jen la plej gravaj el 
ili, prezentitaj de ŝi en la menciita ga- 
zctar-konferenco: 

1) Sub la gvidado de Usono NATO sen- 
ĉese strebas al militista supereco super 
la landoj de la Varsovia Pakto kaj an- 
taŭvidas en ĉiuj konceptoj pri atakope- 
racioj la senskrupulan aplikadon dc 


nukleaj armiloj. Dum la stabmanovroj 
de la NATO-komandantaro - ekz. de la 
WINTEX-serio en la pasintaj jaroj - 
oni ĉiam ekzercis la aplikadon de nu- 
kleaj armiloj kiel unua. La operacia 
koncepto de NATO estas direktita tiel al 
translokigo de la militagoj al la teritorio 
de la socialismaj ŝtatoj kiel ankaŭ al la 
aplikado de nukleaj kapacitoj. Jam en 
la malfrua aŭtuno de 1978 la tiama 
asistanto de la usona defendministro por 
nukle-stratagiaj aferoj, Donald R. Cotter, 
postulis, ke „por adckvata fortimiga 
operacia koncepto kaj por efika an- 
taŭendefendado NATO devas akiri su- 
fiĉe grandan frapforton por disbati la 
malamikajn fortojn sur la teritorio de 
la Varsovia Pakto kaj de Sovetunio. 
NATO devas evoluigi la kapablon ligi 
ĉiujn partojn de la fortoj en Orienta 
Germanio, Ĉeĥoslovakio, Pollando kaj 
Sovetio. Tio necesigos la konstruon de 
aplik-(strike)-sistemoj de pli longa 
atingodistanco por nukleaj kaj kon- 
venciaj NATO-fortoj." 

2) Multaj disponoj de la longdaŭra ar- 
madprogramo (LTDP) montras, kiel 
profunde oni intervenas pcr tiu strate- 
gio cn la civilan vivon de la NATO- 
ŝtatoj kaj iliaj popoloj. Tiel la evoluigo 
de la aertrafikaj gvidorganoj, de la 
flugkapacitoj same kiel de analogaj 
disponoj en la kampo de martrafiko 
efektiviĝas antaŭrange laŭ militistaj 
vidpunktoj. 

Ĉe ĉio ĉi oni devas esti klara pri tio, ke 
NATO ne hezitos apliki kernarmilojn 
kiel unua. ĉe la NATO-stabmanovroj de 
la WINTEX-serio en la pasintaj dek 
jaroj la apliko de kernarmiloj kiel unua 
estis ĉiam provita. Ĝi estas firma kon- 
sistiga parto de la nova dimensio de 
fleksebla reago (flexible response) kun 
nukleaj armiloj. Altaj NATO-oficistoj 
kaj -militistoj konfirmis, ke NATO kom- 
prencble en ĉiu okazo aplikos kiel unua 
kernarmilojn. Ekdc 1973 oni provis la 
partoprenigon de la komitato por dc- 
fendplanado (DPC) sur ambasadora 
nivelo pli kaj pli intens^ kaj la aplika- 
don de nukleaj armiloj pli kaj pli ofte. 
Ĉc WINTEX 77 DPC provis sur amba- 
sadora nivelo sep tagojn. 

3) La strategiaj konceptoj de NATO 
apenaŭ konsideras la rcagon de Sovetio 
kaj dc la ceteraj ŝtatoj de la Varsovia 
Pakto. Pro tio, ke la militistaj gvidstaboj 
devas pruvi al la eŭropaj politikistoj, 
ke la operacia kaj strategia aplikado de 
nukleaj armiloj estas realisma, tiurila- 
taj obĵetoj estas malatentataj de ili, eĉ 
ĉe la danĝero de atoma detruo en gran- 
daj partoj de Eŭropo. 

Pruvo por tio estas teletajpaĵo de la 


supera NATO-komandanto Eŭropo al la 
NATO-gvidantaro ĉe WINTEX 11, kiu 
entenis la sekvajn postulojn: La NATO- 
kernarmiloj devas garantii decidan es- 
kaladon kaj sufiĉan ŝokon ĉe la mal- 
amiko. La unua aplikado inkluzivas 
GDR, ĈSSR, Pollandon, Rumanion, Hun- 
garion kaj Bulgarion. Ĝi ampleksas en- 
tute 30 usonajn kaj britajn kcrneksplo- 
dajn kapojn, pafitajn per usonaj, 
britajn, okcidentgermanaj, italaj, grekaj 
kaj turkaj trupoj. 

4) La praktiko de la tiel nomata ,Crisis 
Management', kriza manipulado, de 
NATO antaŭvidas provoki incidentojn, 
kiuj tiam estos uzataj kiel motivo por 
aprobi la unuan aplikadon de taktikaj 
kernarmiloj flanke de NATO. 

Rilate al la tempo de streĉiĝo antaŭ mi- 
liteksplodo la scenaro por la manovro 
WINTEX/CIMEX 79 enhavas vicon da 
krizaj situacioj intence kaŭzitaj de 
NATO. Krome ĝi antaŭvidas la aplika- 
don de premo kontraŭ registaroj por 
devigi ilin al rezigno pri siaj ekster- 
blokaj aŭ neŭtralaj pozicioj. Disponoj 
efikantaj kontraŭ tio devus esti uzataj 
kiel pravigo por NATO eskali siajn 
agadojn en la koncernaj spacoj ĉe kon- 
scia malatento al la suverenenco de 
aliaj ŝtatoj. En tiu scenaro estas ankaŭ 
proponite uzi la reagon de socialismaj 
ŝtatoj al NATO-intervenoj en la liberan 
ŝiptrafikon kiel pravigon por perfortaj 
agadoj flanke de mararmeaj fortoj de 
NATO. En la longdaŭra armadpro- 
gramo, alineo mararmeo, oni postulas 
en tiu konekso, jam en tempoj de paco 
prcpari teledirekteblajn minkampojn en 
marspacoj kaj markoloj, kiujn la so- 
cialismaj flotoj devas transpasi. 

5) Por kamufli la celojn de NATO, la 
publika opinio en la okcident-eŭropaj 
ŝtatoj estis direktita al la NATO-kurso 
helpe de la mensogo pri „sovetia mi- 
naco" kaj aliaj instrumentoj de spirita 
manipulado. 

a) 1974 oni ordonis ellabori „orient- 
okcident-studaĵon", kiu estis konfir- 
mita en la Vaŝingtona supera NATO- 
konferenco 1978. Ĝi havis la celon 
pruvi la ekziston de „sovetia minaco" 
kaj servi kiel pravigo por la forcita 
armado en la kadro de la longdaŭra 
armadprogramo. Tamen ĝi ne povis 
ne paroli pri la „defensiva ekstera 
politiko de Sovctio" (punkto 34), kies 
ĉefcelo „nun kiel antaŭe estas la 
provo evoluigi amikecan rilaton kun 
Usono kaj eviti direktan konfron- 
tadon" (punkto 147). Kaj en punkto 
189 oni devis koncedi, ke la sovetia 
registaro probable daŭrigos sian 
politikon de malstreĉiĝo en videbla 


3 




Horst Schotzki 

Nukleaj sekretaĵoj 


estonteco". Tiuj ĉi konstatoj kon- 
traŭaj al la mensogo pri «sovetia 
minaco" neniam estis publikigitaj en 
la okcidenta publiko. 

b) En la interna rondo de la NATO- 
gvidantaro la tiama prezidanto de la 
militista komitato, admiralo Sir Peter 
Hill-Norton, diris dum kunveno en 
majo 1975, ke estas la opinio de la 
militista komitato, ke post la duflan- 
kaj intertraktadoj inter Usono kaj 
USSR la strategia ekvilibro cstas 
atingita nun vere bone. Per la sama 
enspiro, tamen, li pentris bildon pri 
la danĝero de „minaco el la oriento" 
kaj postulis de ĉiuj NATO-membroj 
efike plialtigi siajn armadajn els- 
pezojn por longa daŭro. El tiu evi- 
denta kontraŭdiro rezultas, ke NATO 
komprenas sub „ekvilibro" ĉiam tia 
militista supereco, kiu ebligu politi- 
kon de forto kontraŭ la oriento. 

c) En la DPC-kunvenoj en majo kaj 
deccmbro 1975 la tiama FGR-ministro 
por defendo, Leber, iniciatis devigan 
lingvo-reguligon por ĉiuj medioj. La 
ĝenerala sekretario de NATO, Luns, 
energie subtenis tiun penson kaj po- 
stulis ankaŭ de aliaj gremioj de la 
pakto, fine de siaj kunvenoj decidi 
kaj eldoni direktivojn por la gaze- 
taro, kiuj dcvus fiksi la enhavon kaj 
la terminaron por la raportado pri 
minacanta sovetia militdanĝero. 
Oni atentigis tiukonekse pri tio, ke 
publike efikaj „faktoj" por la subteno 
al la mensogo pri „sovetia minaco" 
estos liverataj flankc de la sekretaj 
servoj. 

(Laŭ gazetraporto kompilita dc 
D-ro Karl Schulzc, Bcrlin) 


Deklaro de GDR 

Por nia lando , por ĉiuj popoloj kaj ŝtatoj 
la venontaj decidoj estas ekstreme gra- 
vaj. 

De Berlin Leonid Brejnev entreprenis 
grandan iniciaton. En interkonsento kun 
GDR kaj kun la aliaj ŝtatoj de la VarsO' 
via Pakto Sovetunio reduktos sen iu 
kondiĉo siajn bataltrupojn en Meza 
Eŭropo. Ci pretas redukti ankaŭ la 
nombron de mezdistancaj raketoj en la 
okcidentaj regionoj de USSR - kondiĉe 
ke NATO en Okcidenta Eŭropo ne insta- 
los novajn usonajn mezdistancajn ra- 
ketojn. 

Se temas pri la sekurigo de la paco, ne 
estas allasebla iu ajn hezito. Ni ne re - 
konstruis nian landon el ruinoj, por ke 
ĉio denove cindriĝu. Kion kreis nia 
diligenteco, ne estu denove detruita. Ni 
subtenas \a porpacan iniciaton de Leonid 
Brejnev. Cie ni bezonas prudenton kaj 
bonan volon anstataŭ armiĝo-irenezo 
kaj pormilita politiko. Ne novajn atom- 
raketojn en Okcidenta Eŭropo - sed 
paŝojn por malarmado! 

Ne vetarmadon - sed daŭrigon de ma\- 
streĉiĝo! Beriin, oktobro 1979 


La suba foto - inkluzive la apartenanta 
al ĝi subskribo estas prenita el la eldono 
47/79 de la ilustrita FRG-revuo „Stern" 
(stelo). Ekzistas gravaj motivoj por 
direkti la atcnton de niaj legantoj al tiu 
fotodokumento. 

Jam delonge ekzistas en Federacia Res- 
publiko Germanio (FRG) rakctoj de la 
tipo Pershing I, kiuj laŭ la konataj 
decidoj de la NATO-konsilio en decem- 
bro 1979 estos anstataŭigotaj per la 
kvalite nova tipo Pershing II kun trioble 
pligrandigita atingopovo kaj nukleaj 
plureksplodaj kapoj. Parte ili apartenas 
al la ekipaĵo de la usonaj trupoj tie 
kantonmentitaj, parte ili estas propraĵo 
de la fcderacia armeo. Kiel almenaŭ ĝis 
nun oni certigis ree kaj ree en multaj 
oficialaj deklaroj ankaŭ ekz. de sur la 
tribuno de la Federacia parlamento, la 
Pershing-I-raketoj dc la federacia armco 
ja distingiĝas per tio, ke la apartenantaj 
al ili nukleaj eksplodkapoj ne troviĝas 
en la posedo de la federacia armeo, sed 
en rigora gardo de la usonaj militistaj 
oficoj en FRG. Aliron al tiuj eksplod- 
kapoj havos la federacia armeo nur en 
kazo de milito kaj eĉ tiam nc aŭtomate, 
sed nur laŭ tiurilata ordono de plej altaj 
usonaj oficoj. 

Evidentaj kontraŭdiroj 

Se vere estas tiel, la suba fotodokumento 
inkluzive la apartenantan al ĝi subskri- 
bon ne povas ne nur mirigi, scd eĉ 
alarmi. Ĉar en ĝi oni parolas pri Persh- 
ing I kun nuklea eksp\odkapo de 400 
kilotunoj, kiu klare videble portas la 
emb\emon de \a iederacia armeo. Se 
unuflanke en oficialaj paroladoj same 
kiel en personaj interparoloj kompeten- 
taj Bonn-aj politikistoj ree kaj ree de- 
klaras, ke la federacia armco nc posedas 
atomarmilojn kaj eĉ ne strebas akiri 
tiajn, scd aliflanke oni kolportas tiajn 
fotojn, certe estis kaj estas pli ol pravi- 


gite fari kclkajn tiurilatajn laŭcelajn 
demandojn. Ni opiniis kaj nun kiel 
antaŭe opinias, ke tiu evidenta kontraŭ- 
diro bezonas respondon konforman al 
la vero kaj unusencan flanke dc kompe- 
tentaj Bonn-aj oficoj. 

Tiu ĉi respondo, cnvere, estis ĝis nun 
ne donita. Pri faktoj, kiujn ni raportas, 
aŭ opinioj, kiujn ni eligas, oni aliokaze 
ekscitiĝas kaj koleriĝas ne nur en amas- 
medioj kaj malŝparas multajn, kvankam 
malmulte pruvajn vortojn por ascrti, ke 
ĉio ĉi ne estas vera. Sed ĉi-foje regas 
profunda silento. Nek la ilustrita FRG-re- 
vuo „Stern" nek la Bonn-a gazetarofico 
nek iu ofico de la federacia armeo ĝis 
nun provis eĉ nur per unu silabo diri kla- 
ran aŭ klarigan vorton, kiu nur povus 
esti utila konsiderc al la signifo de la ob- 
jekto. En la germana lingvo ekzistas 
proverbo: „Neniu respondo ankaŭ estas 
respondo!" Ne intencante trotaksi la 
saĝecon de proverboj, oni tamen nc 
povas ne konkludi el la ĝis nun prezen- 
tiĝanta faktaro, ke la federacia armco 
fakte jam disponas pri atomarmiloj kaj 
ke oni provas pro tio, simple morte 
prisilenti la „Stern"-publicaĵon kiel 
malagrablan paneon. 

Tiam ni ankaŭ starigis la demandon, ĉu 
kontraŭe al antaŭaj jaroj la almenaŭ 
vorte evidenta sinreteno rilate al la de- 
zirego al disponpovo pri atomarmiloj 
eble povas rezulti el tio, ke oni jam 
riccvis tiujn armilojn por tiel diri se- 
kretc. Bedaŭrinde tio ŝajnas konfirmiĝi - 
kaj nc nur en la okazo dc la Pershing- 
raketoj. 

Neŭtrona armilo jam preta 
En sia februara eldono la FRG-junular- 
magazino„Elan" malkaŝaspost tiurilataj, 
semajnojn daŭrintaj esploroj de la 
redakcio kune kun militaj spertuloj en 
Usono kaj FRG, ke ĉiuj konsistigaj 
partoj de la neŭtrona armilo estas jam 


Prenita e\ \a FRG-revuo „Stern“. La teksto sub \a ioto: En \a Federacia RespubUko 
\okita „Pershing I-raketo " kun 400-ki\otuna nuklea eksp\odkapo. Atingopovo 740 
ki\ometroj 



4 


produktitaj kaj esencaj partoj de ili jam 
estas stokitaj cn FRG mem. Dum oni 
publike ŝajnigis, kvazaŭ la konstruado 
de tiu amasdetruilo cstus haltigita, oni 
sckrcte faris la malon. Kiel „Elan" rapor- 
tas, cl depozicioj de la militista konsi- 
lanto dc la usona deputito Robert Carr 
(Demokratia Partio) evidentiĝis i.a.: 

- La tri necesaj elementoj por la neŭ- 
trona bombo estas jam konstruitaj, 
nome la porta sistemo, aliaranĝitaj 
konvenciaj nukleaj eksplodkapoj kaj 
la propra neŭtrona cksplodkapo, ujo 
kun la eksplodaĵo Tricio. 

- Ankaŭ en FRG el ili troviĝas jam 
tiel la porta sistemo kiel ankaŭ la 
aliaranĝitaj nukleaj eksplodkapoj. 
La spccialaj neŭtronaj eksplodkapoj, 
tamen, povas esti aviadile transporti- 
taj en FRG ene de sep horoj kaj 
kunmuntitaj en plej mallonga tempo 
kun la jam troviĝantaj tic konsisti- 
gaj partoj al armilsistemo. 

Faktc ŝajnas esti tiel, kc jam de ne 
mallonga tempo oni faras tion sekrete 
en FRG, kion oni antaŭe publike - kvan- 
kam kun malgranda sukceso - postulis: 
atingi aliron kaj disponpovon pri atom- 
armiloj jamen pacaj tempoj.La pretemo, 
per kiu FRG hclpis akceptigi la raketo- 
decidon de NATO, montras en la saman 
direkton. Politikaj observantoj atentigas 
tiukonekse, ke la prcteco de FRG al la 
lokigo de konsiderinda nombro de tiuj 
armilsistemoj sur ĝia teritorio donas al 
ĝi fakte la karakteron de potenco dispo- 
nanta pri atomarmiloj. Des pli deviga 
estas la neceso de klara respondo al la 
demando, kiagradc jam prosperis tio, 
kion oni tie evidente faras tute sekrete 
en la sektoro de nuklcaj armiloj. 

(E1 .Horizont" n-ro 7 '80 trad. 

D-ro Karl Schulzc Bcrlin.) 


Pershing II 


AGU HUNI 

Alvoko de la monda packonsilantaro 


En tempo de favoraj kondiĉoj por la 
firmigo de malstreĉiĝo kaj la realigo de 
armadlimigo la afero de la paco suferis 
gravan baton. 

Malgraŭ amasaj internaciaj protestoj, 
antaŭ ĉio ankaŭ en la membrolandoj de 
NATO, decidis la konsilantaro de NATO, 
produkti kaj starigi en okcidenta Eŭropo 
kvalite novajn usonajn nukleajn rakc- 
tojn. 

Rifuzinte la proponon de la socialismaj 
landoj pri tujaj traktadoj, NATO deci- 
diĝis por plua armado kun la celo, 
ŝanĝi la estantan ekvilibron de fortoj. 
Ĝuste kiam Sovctunio komencis redukti 
siajn trupojn kaj armilaron en Mezeŭ- 
ropo, NATO entrcprcnis decidan paŝon 
en siaj klopodoj atingi militaran supere- 
con. Tio estas cksterordinara danĝcro 
por la monda paco. Pcr tiu ĉi paŝo 
komenciĝos nova eskala intensigo de 
vetarmado. Ekzistas la reala danĝero 
invcrsigi la tutan proceson de malstrc 
ĉiĝo. 

La decido de NATO, akceptita sub la 
premo de Usono kaj de aliaj fortoj en 
NATO, montras, ke Usono volas ŝarĝi 
la popolojn de okcidenta Eŭropo per la 
sekvoj de la vetarmado. Farante el tiuj 
landoj usonan depafejon por nukleaj 
raketoj, ili malestimas la naciajn inte- 
resojn de la eŭropaj popoloj. 

La rolo de FRG rilate la akcepton de 
tiu ĉi decido de NATO estas speciale 
kondamninda. Tiu ĉi politiko endanĝe- 
rigasankaŭ aliajnregionojnde lamondo. 
Samtcmpe kun la planoj pri starigo de 
nukleaj mezdistancaj raketoj en okci- 
denta Eŭropo anoncis la registaro de 
Usono novajn paŝojn al armado. Ili 
ebligu al Usono enmiksiĝi en la inter- 
najn aferojn dc ŝtatoj en aliaj regionoj 
el pozicio de forto. La rapida konscnto 
dc la ĉina gvidantaro kun la decidoj dc 
NATO ankoraŭ plifortigas la maltran- 
kvilon de la pacfortoj. 

Esprimante la pensojn kaj sentojn de 
milionoj da homoj, la Monda Packonsi- 
lantaro kondamnas decide kaj kategoric 
la decidon de NATO kiel eksterordinare 
gravan minacon kontraŭ la paco, la 
malstrcĉiĝo kajla estontecode lamondo. 
La vasta internacia protestmovado kon- 
traŭ la perrakcta armado de NATO 
ludas gravan kaj pozitivan rolon. Ĉiam 
pli da simplaj homoj kaj ankaŭ da 
politikistoj konscias la danĝeron, kiu 
rezultas el tiu decido dc NATO. Entu- 
ziasme akceptis la homoj per siaj koroj 
kaj cerboj la ideon pri malstreĉiĝo. 
Neniu cstos preta oferi la sukcesojn de 


la malstreĉiĝa proccso al nova rundo de 
vetarmado. 

La amaskampanjo kontraŭ la novaj 
usonaj raketoj en Eŭropo eniris novan, 
decidan stadion. Decidaj agadoj de la 
popoloj, ĉefe en tiuj NATO-landoj, cn 
kiuj tiuj raketoj estu starigotaj, povas 
malhelpi realigi la planojn de NATO. La 
publiko ne lasu sin trompi per la kla- 
rigo dc NATO pri laŭdira preteco al 
„Traktado pri armadkontrolo". La pac- 
fortoj protestis jam de ĉiam kontraŭ 
ĉiu provo solvi la konfliktojn el la po- 
zicio de forto. 

Ni alvokas ĉiujn pacfortojn plifortigi 
siajn agadojn kontraŭ la novaj usonaj 
raketoj en Eŭropo! La dccido dc NATO 
ne estu realigota! 

Malgraŭ la planoj dc NATO la okdckaj 
jaroj devas fariĝi tempo de praktikaj 
paŝoj al haltigo de vetarmado, al malar- 
mado kaj al fortigo de fido inter la 
ŝtatoj kaj popoloj per traktadoj sur bazo 
de egala sekureco. 

La Monda Packonsilantaro alvokas la 
popolojn fari la jaron 1980 jaro de 
amasagadoj por militara malstreĉiĝo. 

Ni invitas ĉiujn pacamajn homojn ren- 
kontiĝi dum la Mondparlamento dc po- 
poloj por paco en septembro 1980. 

Kun nova forto la Monda Packonsilan- 
taro kunlaboros kune kun ĉiuj pacfor- 
toj por ĉesigo de vetarmado, por malar- 
mado kaj malstreĉiĝo. 

Oni uzu la homajn kapablojn kaj la 
materiajn fontojn por forigi mizcron, 
malsaton, malsanojn kaj nescion, je 
kiuj suferas ankoraŭ milionoj da homoj. 
Diru ne al la novaj usonaj raketoj cn 
Eŭropo! 

Antaŭen al malarmado! Fortigu la mal- 
streĉiĝon! 

(Trad. Dictcr Bcrndt) 


Mizukawa el Hiroŝima: 

Jus blindigitci patrino 

kun morta beb' en la sino, 

kun la okulo blinda kaj larmabunda 

sin tordis lamente. 

La scenon en la intaneco mi vidis , 
kiam per man' patrino mia min gvidis. 
Neniam la hororo kaj memoro 
korvunda forlasis min eĉ momente. 

[E1 la «Bildolibro pri atombombado'] 


Kontraŭ 

la 

imperiisma 

vetarmado 

El la parolado de prof. d-ro 
Giinther Drehfahl, prezidanto 
de la Packonsilantaro de GDR 

La esperantistoj de GDR denove estas 
reprezentitaj en la Packonsilantaro de 
GDR. Siatempe en tiu grava instanco 
membris la prezidinto de CLE kaj de la 
GDR-MEM-sekcio, Rudi Graetz. Fine de 
1979 la Packonsilantaro petis d-ron Det- 
lev Blanke, sekretario de CLE kaj sek - 
ciestro en Kulturligo de GDR, transpreni 
la lokon de Rudi Graetz. D-ro Blanke 
partoprenis je la 31 a de januaro 1980 
kunsidon de la Packonsilantaro. Tie la 
prezidanto, protesoro d-ro Drehfahl 
taris paroladon, el kiu ni publikigas la 
sekvan parton. 

Rerigardante la pasintan batalperiodon, 
la pacfortoj povas fari pozitivan kaj 
sukcesan bilancon de sia agado. La ĝis 
nun plej longa pacperiodo kaj la mal- 
streĉiĝo alportis al la popoloj multoblan 
profiton. 

- Ili finigis la tempon de malvarma 
milito kaj malfermis la vojon al paca 
kunekzistado de ŝtatoj kun diferenca 
sociordo, 

- ili ebligis la objcktivan, konfideman 
kaj reciproke utilan kunlaboron de 
eŭropaj popoloj en ekonomio, scienca 
kaj kultura sferoj, 

- ili stimulis la reciprokan koniĝon kaj 
la kulturan kaj spiritan interŝanĝon 
inter la popoloj, 

- ili kondukis al la Fina Akto de Hel- 
sinki kaj al multnombraj signifaj 
duflankaj kaj multflankaj kontraktoj 
inter la ŝtatoj, en la nacia intercso de 
iliaj popoloj, 

- ili ebligis SALT I kaj SALT II kaj 
stimulis la atmosferon de konfido por 
atingi ankaŭ interkonsentojn pri paŝoj 
al malarmado. 

La decida rezulto, kiun atingis la popo- 
loj en la batalo kontraŭ imperiismo kaj 
milito, konsistis en la sukcesa trarompo 
de la tragedia ritmo inter mondmilito - 


rmvi ' f .itfit—i—u i ii 

Wir fordern: 

Keine neuen Atomraketen in Westeuropa- 
dafur Schritte zur Abriistung ! 

Kein Wettrusten - daflir Fortsetzung der Entspannung 



Dum la kunsido de la Packonsilantaro de GDR, la 31an de januaro 1980 en Berlin. 
Parolas la prezidanto prof. d-ro Gŭnter Drehtahl. 


mallonga paca paŭzo - denove mond- 
milito. Tio estas vere historia faro, 
ebligita nur per penaj, paciencaj kaj 
oferplenaj klopodoj kaj respegulanta la 
novan internacian dividon de fortoj. 

Per la malstreĉiĝo la vivo fariĝis por 
ĉiuj popoloj pli sekura. Tial ne okazu 
reveno al la tempoj de malvarma milito. 
Ankaŭ nia respubliko aktive kontribuis 
al la ŝanĝoj en la mondo. Estas por ni 
alta rekono kaj samtempe sindevigo, ke 
la signifaj pac- kaj malarmadproponoj 
de Sovetunio, kiujn faris Leonid Iljiĉ 
Breĵnev okaze de la jubileo de GDR 
ekiris sian mobilizan vojon al la popoloj 
de nia terglobo, el la socialisma ger- 
mana teritorio, el la ĉefurbo de GDR, al 
kiu la Monda Packonsilantaro donis la 
honoran nomon „Urbo de paco". 

Tiuj, por kiuj la malstreĉiĝo ekde ko- 
menco estis makulo en la okulo, strebas 
revenigi la tempojn de malvarma milito. 
En ĝia klimato ili esperas atingi pli fa- 
cile siajn celojn. Tio estas la veraj kaj 
tutc evidentaj kaŭzoj por la nuntempa 
pligraviĝo de la internacia situacio. 

La ekestinta abrupta turniĝo nin ne sur- 
prizis. La internacia evoluo konfirmas, 
ke malstreĉiĝo, malarmado kaj sekuri- 
gita paco ne venkas sammaniere aŭ 
aŭtomate, sed en kontraŭdiroj kaj pena 
batalo. Ciu cldevigita adaptiĝo dc la im- 
periismo al nova situacio, al la ŝanĝi- 
ĝanta divido de la fortoj favore al la 
paco estas ligita samtempe kun la stre- 
bado, haltigi tiun ĉi evoluon per ĉiuj 
rimedoj kaj utiligante ĉiujn sin pro- 
ponantajn ŝanĝojn aŭ tie, kie eblas, 
repuŝi ĝin. Tiu ĉi kurso apartenas al la 
politiko de la imperiismo, kaj ĝia plia- 
kriĝo vidiĝas jam de certa tempo. Sur- 
baze de tiu ĉi koncepto Usono kaj aliaj 
NATO-landoj entreprenis de 1945 pli ol 
115 armitajn perfortagojn, inter ili la 
agreson kontraŭ la vjetnama popolo, 
kaj establis reton de pli ol 2 000 milit- 


bazoj en 40 landoj, ĉefe en la proksi- 
meco de la socialismaj ŝtatoj. 

La agresiva karaktero de tiu ĉi politiko 
montriĝas en multaj ekzemploj: 

- Ĉiujare la buĝetoj por armigaj el- 
spezoj plialtiĝas, ekzemple la milit- 
buĝeto de Usono al 165,2 miliardoj da 
dolaroj por la kuranta jaro. 

- En majo 1978 la NATO-konsilantaro 
akceptis longtempan armadprogra- 
mon, kiu konduku al militema supe- 
reco de la imperiismo. Nur FRG vo- 
las en 1980 elspezi pli ol 60 miliar- 
dojn da markoj por militaraj celoj. 

- Unu jaro pli poste, en decembro 1979 
en Bruselo, la sama rondo decidis 
lokigi preskaŭ 600 novajn usonajn 
nukleajn mczdistancajn raketojn kaj 
„Cruise Missiles" en okcidenta 
Eŭropo, direktitajn kontraŭ la so- 
cialismaj ŝtatoj. 

Per tio ĉi oni provas forigi la ĝenerale 
agnoskitan armean ekvilibron, kiu 
montriĝis cn la 70-aj jaroj kiel stabiliga 
faktoro en la monda politiko. La nuna 
prezidanto de Usono, kiu je la komenco 
de sia regada periodo lasis sin honorigi 
kiel apostolo de malstreĉiĝo, de malar- 
mado kaj de la homaj rajtoj, sekvas 
hodiaŭ la vojon de la fiaskinta politiko 
de forto, de minaco kaj ĉantaĝo, kiu 
kaŭzis jam malsukceson al Truman kaj 
Dulles. 

La encrgia aprobo de tiuj ĉi kaj de 
aliaj NATO-planoj fare de la ĉina gvi- 
dantaro, kiu faris celkonscian alian- 
ciĝon kaj komploton kun la usona im- 
periismo, plenigas per granda zorgo la 
fortojn, kiuj pledas por paco kaj mal- 
streĉiĝo. 

Nuntempc oni profitas de la tielnomata 
afgana problemo por kaŝi malantaŭ pro- 
paganda fulmvualo la verajn politikajn 
kaj ekonomiajn interesojn de Usono en 
tiu regiono kaj por deturni la rigardon 


6 










de la fatalplena sekvo de la NATO-de- 
cido pri raketoj. 

La socialismaj landoj pledas por ĝene- 
rala kaj plena malarmado, ili ne volas 
kaj ne bezonas militon! Ili bezonas 
pacon, por realigi sukcese la socipoli- 
tikajn programojn, servantajn al la bono 
de la homoj. La socialismo signifas la 
neigadon de la milito. Per sia ekzisto 
kaj sia nehaltigebla kreskado ĝi kreis 
en la historio de la homaro unuafoje 
realajn eblecojn por forigi por ĉiam la 
militon kiel politikan rimedon el la vivo 
de la popoloj. Tio estas historie provita 
vero. 

Sed tiel longe kiel daŭros la imperiisma 
minaco de senprecedenca armado, la 
socialismaj landoj ne havas alian alter- 
nativon ol ĉiutempe defendi siajn atin- 
gaĵojn ankaŭ arniile. 

Sovetunio kaj la socialismo neniam 
elvokis kaj elvokos minacojn kontraŭ 
aliaj ŝtatoj kaj popoloj. La plej alta 
ordono de la socialisma socio estas servi 
al la paco, al feliĉa, sekura vivo de la 
propra popolo kaj de ĉiuj popoloj. Ne- 
ŝanceligebla principo de la socialisma 
pacpolitiko estas ĝuste fari ĉion, sen- 
rezerve ĉion, por kontraŭbatali ĉiu ajn 
minacon kontraŭ la paco kaj la vivo, 
kontraŭ nacia sendependeco, suvereneco, 
rajto je memdetermino kaj progreso de 
la popoloj. 

La batalo por la finigo dc la vetarmado, 
por konkretaj paŝoj al malarmado kaj 
por la kompletigo de la politika mal- 
streĉiĝo per malstreĉiĝo en la milit- 
sfero fariĝis la plej urĝa demando de 
nia tempo, la unuaranga tasko por la 
plua sekurigo dc la paco. Ĉi tie ni povas 
firme fidi je bonaj fundamcntoj. En la 
batalo por la paco evoluis larĝa efik- 
plcna fronto dc armadkontraŭuloj, kiu 
sin distingas je nacia kaj internacia ni- 
veloj per impresplenaj agadoj kaj prak- 
tikas ĉiam pli senteblan influon sur la 
rcgistarojn kaj parlamentojn. 

La spertoj el la pli ol 30-jara agado de 
la pacmovado post la dua mondmilito 
pruvis jam plurfoje, ke la fortoj, kiu 
subtenas nian porpacan batalon en ĉiuj 
kontinentoj pruvigis sian respondecon 
ankaŭ en malfacilaj situacioj. La amas- 
movado dc la popoloj kontraŭ la inten- 
cata produktado kaj enkonduko de la 
neŭtrona bombo vidigas la forton kaj 
efikccon de la unuece agantaj pacfor- 
toj. Kreskis la fido inter la organizaĵoj 
kaj movadoj interesiĝintaj pri paco, kaj 
la agado pliprofundigis la rcciprokan 
komprenemon. 

En decembro 1979 okazis en Helsinki 
eksterordinara kunveno de la buroo de 
la prezidio de la Monda Packonsilantaro. 
96 reprezentantoj el 35 landoj kaj re- 
prezentantoj de naŭ internaciaj organi- 
zaĵoj kaj de du liberigaj movadoj, en 
respondeco por la vivo de la popoloj en 
paco, alvokis la pacamajn homojn cn 
ĉiuj landoj kaj kontinentoj fari la jaron 
1980 jaro de amasagadoj kontraŭ la 
imperiisma vetarmado. Trad - D - k - R - Berndt 


Manfred Arnold 

NATO 

Estas en la mondo murd’-aglomerato 
kun danĝero granda al homara stato. 
Tiuj sangaj lupoj - ja en ŝafornato — 
ĉiun ajn minacas per atoma bato. 

Tiu militema krima konzentrato 
per raketdecido ja je ia dato 
planas bombatakon, fulme, sen kompato, 
kontraŭ ĉiu paca kaj progresa ŝtato, 

kontraŭ malstreĉiĝo de la mondklimato, 
kontraŭ ĉiu bona en homar-rilato, 
kontraŭ ĉiu homo, ĉiu demokrato, 
kiel vera ido, nepo de pirato. 

De profitavidaj monopoloj frato 
kaj por militistoj bona advokato, 
ĝi devene nutras sin per ekspluato 
suĉas ĝian vivon el armad'-etato. 

Ĝi — en ĝiaj landoj nur minoritato - 
agas kaj agitas sen popolmandato, 
forĝas novarmilojn ja en grandformato, 
por ke mondregado estu rezultato. 

Devas vi ekkoni: Tia iniciato 
de la malamiko estus via fato! 

Ne allasu esti morta kandidato, 
sed batalu ĉiam por la paco, frato! 

Ĉu malica estis tiu ĉi konstato? 

Ne, ĉar tiu bando sin ja nomas: NATO! 


Recenzo 

La nomo dc Julius Fucik famiĝis tra la 
tuta mondo. Eĉ ekstere de ĈSSR oni 
nomis laŭ li stratojn kaj placojn (ekz. 
en Dresden). Promenante tra la parko 
de sia kvartalo la recenzinto - berli- 
nano - preteriras lian monumenton kaj 
legas sur ĝi ĉeĥe, ruse kaj germanc 
liajn emociajn vortojn „Homoj, mi vin 
amis, gardviglu!" En kio do cstas la 
grando de tiu viro? Kiaj estas la kaŭzoj 
de lia famo? Kiu ne scias tion, tiu nepre 
legu lian faman «Riporton ..kiu nun 
fine aperis ankaŭ en Esperanto. En ĝi la 
leganto trovas - krom redaktaj in- 
formoj pri la persono, vivo kaj agado 
de Fuĉik - viglan, temperamentan kaj 
tamen precizan raporton pri liaj tra- 
vivaĵoj en la GESTAPO-malliberejo de 
Pankrac (Prago) printempe 1943, pri la 
cirkonstancoj de la arestado de li kaj dc 
multaj el liaj kunbatalintoj kaj pri la 
konduto kaj sinteno de kunkaptitoj, 
gardistoj kaj naziaj funkciuloj. Sed 
kromc kaj ĉefe, la leganto trovas homon 
de eksterordinara anima grando, homon, 
kiu malgraŭ la minacanta morto, mal- 



RIPORTO SKRIBITA 
EN IAPENDUMHA 



Julius Fuĉik, Riporto skribita en la pen- 
dumila maŝo - Trad. R. Hromada, reviz. 
kaj komplet. V. Novobilsky kaj O. Kmchal. 
Eld. Panoramo en Prago, 1979. 

graŭ torturoj kaj ĉiuspecaj malhelpaĵoj 
konservas sian homccon, konservas sian 
varman inklinon al la homoj kaj al la 
vivo, trovas eĉ la korpan kaj animan 
forton observi sian ĉirkaŭaĵon, memori 
pri homoj kaj okazintaĵoj ckster kaj en la 
malliberejo, trapensi koneksojn kaj ho- 
majn karakterojn kaj - helpe de risko- 
preta ĉeĥa gardisto - surpaperigi ĉion ĉi. 
La konatiĝo kun tia eksterordinara homo 
jam neprigas kaj pravigas la legadon de 
tiu „Riporto", ne parolante pri la faktoj 
donitaj en ĝi kaj per si mem historie 
kaj politike interesaj. 

La impresita recenzinto deziras al la 
Esperanto-eldono de tiu elstara doku- 
menta verko varman akcepton flanke de 
la internacia esperantistaro, des pli, ĉar 
la tradukinto kaj reviziintoj prezentas 
ĝin en flua, facile legebla lingvaĵo. 

D-ro Karl Schulze, Berlin 


Vidi la homojn 

El la libro de J. Fuĉik 

„Vidi la homojn, kies konscienco di- 
fektiĝis, estas pli terure ol vidi homojn 
turmentitajn korpe. Kaj se viajn okulojn 
lavis la morto, kiu preterpasis, kaj se 
vian sentadon incitita de la reviviĝo, vi 
sentas cĉ sen vortoj kiu ekŝanceliĝis, kiu 
eble eĉ pcrfidis, aŭ kiu en iu kaŝita loko 
de sia animo pripensas, ke eble ne tro 
gravus, se li iom plifaciligus sian situa- 
cion kaj pcrfidus eble nur tiun plej 
lastan cl siaj kunbatalantoj. Kompatindaj 
malfortuloj! Ĉu tio estus ankoraŭ vivo, 
se ĝi estuspagitapertiudelakamarado!" 


7 







Unika, animskua, admona! 


Bildlibro pri la atombombo 


„Estis mateno agrable serena; oni antaŭ- 
vidis ardan varmegon kun la koruso de 
cikadoj kiel kutime en somero. 

Hiroŝima, la 6an de aŭgusto 1945, je la 
8a lioro, 15 minutoj. Matennebulo jam 
forpasis sub la intensa sunbrilo, kiu 
ankaŭ tiutage aŭguris tipan somertagon 
kun varmego. 

Nagasaki, la 9an de aŭgusto 1945, je la 
lla horo, 2 minutoj. Jen la fatalaj mo- 
mentoj, kiam du atombomboj de la 
usona armeo, urania kaj la alia plutonia, 
unuafoje uzitaj en milito, atakis la du 
urbojn. Ili pereigis 130 000-140 000 ho- 
mojn en Hiroŝima kaj 60 000-70 000 en 
Nagasaki." 

Apcris 1979 cn Japanio libro pri la sek- 
voj dc la unua atombombado. „Hiro- 
ŝima - Nagasaki. Bilda Dokumento pri 
la Atombombado".La ampleksa 350-paĝa 
librcgo entenas 390 fotojn kolorajn kaj 
nckolorajn, kiuj estas faritaj horojn 
post la bombado aŭ jarojn poste (ĉar 
atombomba malsano ankoraŭ hodiaŭ 
rabadas vivon de travivintoj) kaj 93 
kolorajn bildojn, kiuj estas desegnitaj 
surloke aŭ pentritaj dc la bombitoj 
(„hibakŝoj") mem. 

Entute oni clektis tre zorge el matcrialo 
de pli ol 4 000 fotoj kaj 2 500 descgnaĵoj. 
Multaj fotoj nur lastatempe cstas dis- 
ponigitaj de la usona mararmeo. Preskaŭ 
ĉiuj fotoj estas faritaj rekte de la ori- 
ginalaj kliŝoj dc la poscdantoj. La libro 
estas verŝajne unika en la mondo. La 
eldonadon de la libro ebligis per sia 
mono 15 000 japanaj civitanoj, kiuj 
formas la bazon por la „Komitato de 
Japanaj Civitanoj por sendi Donacajn 


Kopiojn de Bilda Dokumcnto dc la 
Atombombado al Niaj Infanoj kaj Kole- 
gaj Homoj en la Mondo". 

Ĉis nun aperis eldonoj en la japana, 
angla, hispana lingvoj kaj en Esperanto. 
Dum la somero 1979 delegitaro de tiu- 
ĉi komitato travcturis kelkajn eŭropajn 
landojn kaj ankaŭ, fine de aŭgusto, 
estis gastoj de la „Packonsilantaro de 
GDR", por transdoni la librojn al la re- 
prezentantoj de GDR. Du reprezentantoj 
de la Japana Pacdefenda Esperantista 
Asocio (= la japana MEM-sekcio), nome 
Kimiaki Kurita kaj Ikuo Scnga, kiuj 
apartenis al la delegitaro; transdonis 
ekzemplerojn de la esperantolingva el- 
dono al la prczidento de Centra Labor- 
rono Esperanto, Rudolf Hahlbohm. 
Tiom pri la faktoj. Nun iom pri la fono 
de la verko. Ni legas: „Kiel eble plej frua 
efektivigo dc la kompleta abolicio de 
nuklcaj armiloj kaj de la plena malper- 
nieso de atom- kaj hidrogenbomboj - 
tion forte aspiras ĉiuj homoj en la 
mondo. Ni devas nepre komuniki al la 
sekvantaj generacioj kaj al ĉiuj homoj 
en la mondo la neniam ripetendan tra- 
gedion de Hiroŝima kaj Nagasaki. Tiu 
arda deziro kovis kaj naskis tiun ĉi li- 
bron. 

La projekto startis per ideo hazarde ek- 
havita. 

En iu mczlcrnejo en Gubernio Hiroŝima 
la lernantoj regule sendadis al aliaj 
mezlernejoj cn la lando lernomaterialojn 
pri la atombombado, kiujn ili ricevis de 
siaj instruistoj kaj gepatroj. E1 tio sek- 
vis, kaj cn iuj lernejoj oni ekhavis lc- 
cionojn pri la atombombado, kaj ke 


naskiĝis kontakto inter la geknaboj jen 
per korespondo jen per rekta renkon- 
tiĝo. 

ĉu do eblos fari la samon adrese al la 
tutmondaj popoloj? Tio estis la ideo 
trafinta unu patron, kiu vizitis Hiroŝi- 
mon kune kun siaj infanoj kaj estis forte 
impresita de la valora agado de la ge- 
knaboj. Li tuj parolis al siaj amikoj pri 
la sugesto, kaj tiel komenciĝis la tuta 
afero." 

Kion diri pri la fotoj mem? Ili estas tiom 
teruraj kaj animskuaj, ke apenaŭ su- 
fiĉas la homa lingvo sin esprimi. Tro 
malmultaj ja scias pri tio, kio okazis 1945 
en tiuj du urboj. Ĝi estas la infero laŭ 
ĉiuj eblaj variantoj de imago-povo. Se 
oni trafoliumas la libron, oni ekkompre- 
nas, kio atcndos la mondon, se oni ne 
sukcesas bridi la militprcparantojn. 

Por kc la libro ankaŭ aperu en Espe- 
ranto, csperantistoj-subtenantoj el Ja- 
panio fondis apartan asocion por akccli 
la cldonadon. Dcko da espcrantistoj 
tradukis la tekston sub la kontrolo de 
Konisi gaku. 

Povas okazi, ke japana espcrantisto 
donacos tiun verkon al sia cksterlanda 
amiko. Tiam tiu nepre sendu sian im- 
preson al „Hiroŝima-Nagasaki o sekaj e 
okuru esperanto nokai" ĉe Japana Espe- 
ranto-Instituto, Waseda-mati 12-3, Siuz- 
yuku-ku, Tokio, 162 Japanio. La libro 
estas forta kaj siaspeca unika alvoko al 
la homaro, ĉion entrepreni por ke finfine 
ckhaltu la vetarmado, venu la plena kaj 
scnkondiĉa malarmado kaj estu sekuri- 
gita la paco. En tiu strcbado la espe- 
rantistoj de GDR estas plene je la flankc 
de la japana civitana komitato. 



8 


... kaj ĉu la murdintoj ne kulpas? 


Politikistoj kaj amaskomunikiloj de la 
okcidcnta mondo en la pasintaj mona- 
toj ekposcdis korinklinon por fuĝintoj. 
Ne por la palestinanoj forpeataj 
ckdc jardckoj, ne por la homoj el Zim- 
babvo kaj Namibio, kiuj forfuĝis pro la 
rasistoj, ankaŭ ne por la centmiloj da 
nikaragvanoj, kiuj fuĝis pro la Nacia 
Gvardio de Somoza. Ili valoras al la de- 
fcndantoj de la imperiismo nur mal- 
multon. La fuĝintoj, pri kiuj temas en 
ĉi tiu kampanjo, estas homoj el Vjctna- 
mio kontraŭleĝe elirintaj el sia patrio 
respektive per ŝipoj kaj boatoj aŭ sur 
landvojo. Multaj el ili ne ricevis restad- 
permeson en aliaj landoj, aliaj mortis 
dum la multtaga vagado sur la maro. 
Estas tiuj homoj, pri kiuj imperiismo 
laŭdirc zorgas. Amplekso kaj intenco de 
tiu kampanjo bezonigas kelkajn ĝu- 
stigojn. 

La historio de la fuĝintoj 
Tute ne estas la unua prifuĝinta kam- 
panjo, kiu estas realigata kontraŭ 
Vjetnamio. Sed la modelo restas la sama. 
1954: Post kiam la francaj koloniistoj 
estis venkitaj kaj Vjetnamio disigita de 
imperiismo en nordan kaj sudan par- 
tojn, katolikaj klerikoj persvadaĉis la 
kredantojn de la Nordo al fuĝo. Per la 
slogano „La patrino de Dio migris en 
Sudon, kaj ĉiuj kredantoj devas sekvi 
ŝin tien" oni logis inter 600 000 kaj mi- 
lionon da katolikoj en Sudon kaj faris 
ilin objekto de kontraŭkomunisma kam- 
panjo. 

1965-1974: Milionoj da homoj - laŭ in- 
dikoj dc FRG-revuo 10,9 milionoj - 
estiĝis senhejmaj, kiam dum la tempo 
de la usona agreso „per ĉiam novaj 
transloĝigaj kaj urbanigaj programoj 
por libera pafkampo kontraŭ la mal- 
amiko" iliaj vilaĝoj estis neniigataj. 
1975: Kiam la fino de la sudvjetnamaj 
marionetoj de LJsono plu estis nur de- 
mando pri tagoj, oni volis organizi 
grandiozan „fuĝulan ondon antaŭ la 
komunistoj". ĉirkaŭ unu milionon da 


homoj oni pelis tra la lando, pli ol cent- 
milo eliris el Vjetnamio dum la lastaj 
semajnoj antaŭ la liberigo de Sajgono. 
1978: Dc Pckino oni fanatikigas la Hoa- 
naciecon, vjctnamoj ĉindevenaj, cele 
al elirigo el la lando. Imperiismaj lan- 
doj subtenas la kampanjon asertante kc 
Vjetnamio „forpelas" la Hoa-anojn. 

Deveno kaj motivoj de la fuĝintoj 
Vjetnamio travivis amaran tridekjaran 
liberigan batalon, kiu devigis ĝin akti- 
vigi ĉiujn fortojn. Kiam en 1975 la uso- 
naj agresintoj devis ellandiĝi, la lando 
listigis i. a. la jenajn militajn domaĵojn 
kaj sekvojn: 

- 10 milionoj da hektaroj da rizkampoj 
detruitaj kaj bruligitaj 

- 24 milionoj da bombtruegoj 

- 5 milionoj da hektaroj da detruita 
arbaro - duono de la entuta arbaro 

- en la sudo de la lando, antaŭ ĉio en 
Sajgono, partoj de la enloĝantaro 
estis senmoraligitaj kaj koruptitaj: Je 
la liberiĝo ekzistis 1,2 milionoj da 
senlaboruloj, 500 000 prostituitinoj, 
150 000 droguloj, 300 000 venereuloj, 
sennombraj orfoj kaj almozuloj. Al- 
donendas la giganta administrada kaj 
milita aparato de la senpotencigita 
sajgona kliko, kiu parte apartenis al 
la profitigantoj de la milito. 

Sub tiuj kondiĉoj Vjetnamio devis 
komenci la novkonstruadon. Naturaj 
katastrofoj, la necesa defendo je la 
Pol-Pot-reĝimo en Kamboĝo, la pro- 
blemoj ĉe la limo al Ĉinio akriĝinta 
ĝis milito plikomplikigis laituacion. 
La socialismigan ŝanĝadon en la 
sudo spertis speciale tiuj partoj de la 
enloĝantaro, kiuj ĝis tiam profitigis 
la komercadon per rizo kaj greno. 
Koncize: Antaŭ ĉio pro du ĉefaj mo- 
tivoj - pro sia socialekonomie kaj 
ideologic kaŭzita malamikeco al so- 
cialismo aŭ ĉar ili ne volis akcepti la 
malmolecon kaj senluksecon de la 
novkonstruado, homoj decidis for- 
lasi Vjetnamion. Krome estas kelkiuj, 


kiuj krcdadis malamikan pcrmenso- 
gan propagandon. 

La sinteno de SRV 

Vidc al ĉi-tiu situacio la SRV-registaro 
deklaris jam komence de la jaro 1979 
sian pretecon, doni permeson pri for- 
laso de la lando al civitanoj cele al 
komunigo kun parencoj vivantaj cn 
eksterlando aŭ pro aliaj homecaj kaŭzoj. 
Kun la ĉefkomisariejo de UN pri fuĝin- 
toj oni aranĝis la necesajn preskribojn. 
Por malhelpi necertan sorton al la cl- 
vojaĝontoj, tekstas en la interkonsento 
inter SRV kaj la ĉefkomisariejo de UN 
„La nombro de la pcrsonoj dependas de 
la amplckso de petoj pri elvojaĝo el 
Vjctnamio kaj de la eblecoj de la ak- 
ceptontaj landoj, doni enirajn vizojn". 
Tiu leĝa ebleco de elveturo memkom- 
preneble ne estis aludata en la kontraŭ- 
vjetnamia kampanjo. Finfine la politi- 
kistoj kaj amaskomunikiloj de imperi- 
ismo vokis al neleĝa forlaso de la lando, 
por havi objekton por kalumnia mili- 
tiro per la senhelpc antaŭ fremdaj mar- 
bordoj troviĝantoj aŭ drivantoj en maro. 
Ili, kiuj estas ĉefc respondecaj por la 
kaŭzoj de la fuĝado, same estas kulpaj 
al la viktimoj inter la fuĝintoj. 

Motivoj kaj celoj de la kampanjo 

- Per la kampanjo en Vjetnamio mcm 
estis farataj maltrankvilaĵoj kaj pli- 
grandigataj la ekonomiaj kaj politikaj 
problemoj dc la lando. 

- Ĝi estas venĝa militiro de la fortoj, 
kiuj spertis malgloran malvenkon en 
la agreso kontraŭ Vjetnamio. Suple- 
mente oni volas gajni la militon al- 
menaŭ propagande. 

- La kampanjo apartenas al la strate- 
giaj agadoj fifamigi la socialismon 
entute. 

- La solidarccon kun Vjetnamio, kiun 
oni multjare kaj tutmonde donis al 
tiu kuraĝa popolo, oni volas treti en 
koton kaj sufokigi. 

(E1 „Was und Wic", 8/1979 
trad. Michacl Lennartz) 


Ogiwara el Hiroŝima: 

Mi staris sur la verando, vidis la tulmon , 
kaj kredis, ke la hombo trafis nian 
domon. Kio poste, mi tute ne memoras. 
Kiam mi revenis al mi, mi, la patrino 
kaj la Iratino estis sub la defalinta domo. 
La fratino, tiam 21-jara, pretis iri al sia 
laboro. 

... Kun \a kruroj kaptitaj inter la traboj, 
ŝi diris: „Mi sutokiĝas pli kaj pli. Panjo, 


Franjo, fuĝu tuj! Mi mordos al mi la 
langon por morti." La fajro proksimiĝis. 
Ni petis helpon de la fuĝantoj, sed ili 
silente preterkuris. Nenia helpo. La 
patrino, kun la polmoj kunpremitaj, 
kriis: „Mi mortu kun vi!" $i ne emis 
foriri, nur ploris. Mi kaptis kaj tiris ŝin 
por forkuri. 

Kia estis \a koro de \a patrino, kiu devis 


post\asi sian fi\inon ankoraŭ spirantan? 
Ankaŭ ŝi mortis en \a 4a de jan. 1963, 
pro akuta medola leŭkemio, post kvar- 
monata restado en hospitalo. Estis tago 
frosta kun peza neĝo, tie\ malsimila a\ 
tiu momento. 


[E1 la .Bildolibro pri atombombado'1 


9 






D e nelonge oni ofertas sur la mer- 
kato de imperiisma politiko la tiel 
nomatan Carter-doktrinon kiel no- 
van markartiklon. Sed la nocio ne estas 
tute nova. Kiuj nuntempe propagandas 
ĝin elokventege, jam unufoje provis 
per tiu ĉi etikedo fari fian politikan 
koncepton furora vendaĵo. Nome antaŭ 
iom pli ol tri jaroj okcidentaj medioj 
same reklamis la principojn proklami- 
tajn dc la nuna usona prezidento ĉe lia 
enoficigo en la formo de enkonduka pa- 
rolado kaj de „speciala mesaĝo al ekster- 
lando" kiel Carter-doktrinon. 

Por esti preciza, oni devus do paroli pri 
unua kaj dua Carter-doktrino. 
Vid-al-vide al la „nova" kreajo estas iom 
instrue memori pri la unua eldono kaj 
rilatigi tiun al aktualaj eventoj. 

Tiutempe la programo formulita de la 
ĉefo de la Blanka Domo estis suprensti- 
ligita en la okcidento kiel „Granda 
Carto de engaĝiĝo por la homaj rajtoj". 
Efektive en ĝi ne estis manko de vor- 
tigita humanismo. E1 la buŝo de la po- 
litika gvidanto de la plej forta imperi- 
isma potenco oni aŭdis asertojn kiel tiu, 
ke ekde nun la forto de Usono baziĝos 
ne antaŭrangc sur la grando de ĝiaj 
armilaj arsenaloj, sed „sur la nobeleco 
de ĝiaj ideoj". „Nia konfeso al la homaj 
rajtoj", tiel Carter cn januaro 1977, 
„devas esti absoluta". Ĉe tio gravas ak- 
celi la samecon de la ŝancoj. Malriĉo 
kaj nescio, malsato kaj malsano estas la 
malamikoj, kontraŭ kiuj oni devas mi- 
liti. Kaj en tiu konckso Carter montris 
sin ankaŭ komprenema por tiuj popoloj, 
„kiuj sopiras kaj postulas sian lokon ĉe 
la suno". 

Kio komenciĝis kun la aprila revolucio 

De tiam ja vere ne mankis okazoj, en 
kiuj la proklamanto de tiel noblaj in- 
tencoj povus pruvi, kiel serioze li prenas 
ilin. 

Por paroli pri Afganio: Apenaŭ pli ol 
unu jaron post la pretendema program- 
dcklaro de Carter, en aprilo 1978. la po- 
polo de tiu mezazia lando lcviĝis en 
kontraŭfeŭda, nacidemokratia revo- 
lucio. Ĝi volis, por paroli per la vortoj 
de la usona prezidento, „sian lokon ĉe 
la suno". Ci komencis liberiĝi el tiuj jar- 
centojn aĝaj socialaj kaj ekonomiaj 
katenoj, kiuj tenis la landon ĉe Hin- 
dukuŝo en mczepoka postrestinteco kaj 
faris ĝin unu el la 25 plej malriĉaj 
landoj de la tero - kun jara meznombra 
enspezo de 100 usonaj dolaroj po en- 
loĝanto. 

La afgana aprila revolucio sin direktis 
kontraŭ malriĉo kaj malsato: Per agra- 
ra reformo ĝi donis al kampuloj kaj 
farmistoj sen aŭ kun tro malmulte da 
kampoj teron scnkoste kaj per tio 
unuafoje sufiĉan bazon por ekzistado. 
Ĝi nuligis la ŝuldservuton, en kiu la pli- 
multo de la kampara loĝantaro estis 
tenita per malplimulto de grandbienis- 
toj kaj uzuristoj. Ĝi komencis la reali- 


gon de ekonomia evoluiga programo, 
por forigi la senlaborecon. Pagoj kaj 
salajroj estis plialtigitaj. 

La afgana aprila revolucio estis sam- 
tempe la preludo por militiro kontraŭ 
la nescio: Ĝi enkondukis grandan 
kampanjon por elsavi la 90 procentojn 
de analfabetaj afganoj (ĉe la virinoj tiu 
kvoto sumiĝas eĉ al 99 procentoj) el la 


VVolfgang Clausner 

Afganio 

kaj 

la homaj 
rajtoj 


skurĝo de la analfabeteco. Unuajn pa- 
ŝojn oni faris sur la vojo al sukcesigo de 
ĝencrala lernodcvo - unue ĝis la kvara 
klaso,- pli ol 800 novaj bazaj lernejoj 
cstiĝis, forcita estis la edukado de ins- 
truistoj kaj la eldonado de lernolibroj. 
La afgana aprila revolucio pruviĝis 
deirpunkto de energiaj streĉoj por pli- 
bonigi la medicinan prizorgadon de la 
popolo; antaŭe ekzistis por la loĝantaro 
de 20 milionoj nur 800 kuracistoj kaj 
75 malsanulcjoj, la meznombra viva- 
tendo troviĝis ĉe 40 jaroj. 

La afgana aprila revolucio faris leĝo 
la egalrajtecon de la virino kun la viro, 
ĝi malpermesis la sklavsimilan aĉeton 
de fianĉinoj kaj donis al la virinoj ega- 
lajn ŝancojn en klerigo kaj profesio. 

Faroj montras vortojn mensogoj 

ĉiu el tiuj disponoj estas nekontesteble 
identa kun la realigo de elcmentaj homaj 
rajtoj. La afgana popolo do komencis 
realigi por si tion, kion sinjoro Carter 
deklamis siaj idealaj konceptajoj - kaj 
tio kun mondvasta pretendo. Prcnante 
la vortojn de la usona prezidento kiel 
sincerajn dirojn, oni devus do atendi de 
li, la plej alta reprezentanto de la plej 
riĉa imperiisma lando, minimume sim- 
pation, se ne eĉ energian subtenon al tiu 
klopodado. Sed tute kontraŭe. Tiel abso- 
lute ne estis evidente celita tiu „abso- 
luta konfeso al la homaj rajtoj", kiu, 
proklamita de Carter, ŝajnis por la 
amasmedioj - precipe de FRG - taŭga 


rimedo eskaladi senbare sian ofensivon 
de ideologia diversio kontraŭ la ŝtatoj 
de la socialisma komunumo. 

Usono kune kun ĉinio alprenis malkaŝe 
malamikecan sintenon al la afgana 
popola potenco ekde la venko de la 
aprila revolucio. Agentoj estis komisi- 
itaj kolekti en cksterlando kontraŭrc- 
voluciulojn fuĝintajn el Avganio, formi 
el ili bandojn, liveri al ili armilojn kune 
kun instrukciistoj. Oni donis general- 
staban helpon en la planado kaj rcaligo 
de barbaraj teroragoj, kiujn oni efek- 
tivigis de sur fremda grundo kontraŭ 
Afganio. Oni akompanis tiujn provojn 
de la eksporto de kontraŭrevolucio per 
kampanjo de senmezura kalumnia agi- 
tado kontraŭ la afgana popola potenco, 
en kio oni, tamen, sin retenis en la 
tempo, en kiu Amin provis alifunkciigi 
la revolucio en akton al akirado de 
senlima persona potenco kaj informis 
la imperiismajn ŝtatojn pri sia perfido. 
Des pli laŭta kaj historia estis la krie- 
gado, kiam la afgana revolucia konsilio 
sub Babrak Karmal komencis korekti 
tiun fatalan evoluon, enkondukis la kon- 
sekvencan daŭrigon de la kurso de la 
aprila revolucio kaj en tio certigis al si 
sovetian helpon por repuŝi agresajn 
agojn direktitajn de eksterlando. 

La liberigo de 15 000 politikaj mallibe- 
ruloj de la Amin-reĝimo kaj la restaŭro 
de la civitanaj rajtoj - inter ili de la re- 
ligia libereco - fare de la veraj repre- 
zentantoj dc la popola potenco en Af- 
ganio estis, kiel konate, tutc neniu 
motivo por elmontro de kontentiĝo 
flanke de la „homrajtaj apostoloj" en 
Usono - same kiel flanke de iliaj va- 
saloj en aliaj okcidcntaj landoj. Male 
oni deduktis el ili la mensogan moti- 
vadon por tiu politika programo, kiu 
nune prezentiĝas kiel nova Carter-dok- 
trino. 

Se rilate al la cventoj en Afganio la 
FRG-gazeto „Sŭddeutsche Zeitung" (Sud- 
germana Gazcto) en la eldono dc la 19-a 
de januaro konstatas, kc „la granda 
kampanjo dc Carter por la homaj rajtoj 
finiĝis", oni devas korekti tion ĝuste en 
konekso al la sinteno de Usono al la af- 
gana evoluo de post aprilo 1978: Tian 
kampanjon Carter neniam faris! Tion 
koncedis eĉ la Hamburg-a semajna ĵur- 
nalo „Die Zeit" (La Tempo), tute ne sus- 
pekta pro komunismaj simpatioj. En la 
eldono de la 25-a januaro 78 ĝi skribis: 
„La homrajta kampanjo (de sinjoro 
Carter - la aŭt.) dekomence sufcris pro 
sia hipokrita selektiveco. Riproĉita estis 
nur tiu, kiu estis negrava aŭ scndan- 
ĝera - aŭ kiu sen tio apartenis al la alia 
tendaro. 

Malantaŭoj de rolŝanĝo 

La transiro de Usono de homama fra- 
zeologio al agresaj minacoj, la rolŝanĝo 
de la mondmoralisto al mondĝendarmo, 
la anstataŭigo de la unua per la dua 
Carter-doktrino signalas fakte ne ŝan- 


10 




La verkado de televiziaj publicistoj cl 
GDR, kiuj per siaj dokumentadaj filmoj 
respegulas la nuntempajn okazaĵojn, 
ĉiam trovas tre grandan intereson de la 
aŭskultantoj. La kaŭzo por tio estas, ke 
en ĉiuj tiuj filmoj estas konstatebla 
pasia plcdo por la homo - ĉu por la sub- 
prematoj en suda Afriko, por la per- 
sekutatoj en Pinoĉeta Ĉilio aŭ por la 
batalantoj en heroa Vjetnamo! Same 
granda estas la intereso, kiam per ne- 
forigeblaj faktoj tiuj estas senmaski- 
gataj, kiuj ŝatas paroli pri rajtoj de 
homoj, scd kaŝe planas novajn krimojn 
kontraŭ la homaro. Serio da dokumen- 
tadaj filmoj estiĝis en FRG, ĝi havas la 
titolon „La manipulata socio". Ĉiu parto 
de la serio evidentigas, ke la socia 
sistemo de tiu ŝtato - en la intereso de 
1’armad-profitantoj - estas dircktita al 
kontraŭkomunista fanatikigo de milio- 
noj da homoj. Unu el la lastaj filmoj de 
la scrio pruvas, ke tiu-ĉi fenomeno eĉ 
kaptas infanojn! Pri la estiĝo dc la 
filmo diris la aŭtoroj: 


ĝiĝon en la celoj de la usona ekstera po- 
litiko, sed nur modifon dc ĝia metodika 
ilaro. 

Por tio Afganio ne estis kaŭzo, sed kruda 
pretcksto. En realo la Carter-doktrino 
n-ro 2 cstas csprimo por tio, ke la de- 
magogia koncepto de la „defendo de 
homaj rajtoj" pruviĝis netaŭga por suk- 
cesigi la nun kiel antaŭe ekzistantajn 
planojn de la usono imperiismo akiri la 
mondregadon. Do oni malkaŝe revenas 
al la politiko de la granda bastoncgo, 
kiel ĝin pmktikis jam la antaŭuloj de 
Carter - kaj kun kiu ili same fiaskis. 
„Ekde Afganio Carter antaŭ ĉio serĉas 
denove aliancitojn, kiom ajn brutalaj, 
subprcmantaj, malagrablaj ili estu", 
skribis „Dic Zcit" en la jam menciita ar- 
tikolo. Tio cstas kompreneble nur duon- 
vero. Usono ncniam rezignis pri tiaj 
aliancitoj, kaj „Dic Zeit" mem ne nur 
scias tion tre bone, scd eĉ sciigas tion: 
„La ŝaho (do la buĉisto de la irana po- 
polo - la aŭt.), dum li regadis, povis 
csti certa pri la bonvolo de Carter. Fine 
de 1977 li (Carter - la aŭt.) tostis al la 
ŝaho en Teherano: ,Neniun gvidanton 


La ..Hitlerjungen" 
el Frankfurt/Main 


En nia dokumentada filmo „Ĉu vi konas 
Kappler-on 2 ) de novembro 1977 ni de- 
mandis antaŭ kinejo en Frankfurt/ 
Main vizitantojn de la filmo „Hitler - 
kariero" de Joaĥim C. Fest pri ilia opi- 
nio rilate al la faŝisma pasinteco. Inter 
la multaj homoj venantaj el la kinejo eĉ 
estis infanoj. Dckdujara knabo parol- 
lerte diris: „Mi certe kredas, ke la vivo 
estus pli bona, se ni vivus en la tempo 
de Hitler." Tiu-ĉi rcspondo timigis nin. 
La televiziaj aŭskultantoj de GDR same 
sentis, kiel pruvis multe da opiniaj ri- 
markoj post la prezentado de la filmo. 
Tiam ni intencis rerenkonti tiun-ĉi kna- 
bon ĉe iu okazo kaj pridemandi lin pli 
detale. Malfruan aŭtunon de 1978 de- 
nove staris la nun dektrijara Kaj-Uve 
kaj lia dekkvinjara amiko Armin antaŭ 
la kamero. Ni estis preparitaj, por io. 
En 1978 okazis en Frankfurt/Main kiel 
ankaŭ en multaj grandurboj de FRG 
pluraj novnaziaj demonstracioj, gar- 
ditaj de la polico. Ĉe tio protestantaj an- 
tifaŝistoj estis batitaj teren kaj kelkaj 


el ili estis vunditaj. „Hitler-ondo", ĝis 
tiam nekonata, superfluegis la loĝan- 
taron per publikaĵoj, libroj kaj sondis- 
koj. Ĉio ĉi certe postlasis spurojn ĉe la 
juna generacio. Sed kion ni devis aŭdi el 
la buŝoj de tiuj-ĉi knaboj, superis niajn 
plej malbonajn atendojn. 

„La sino ankoraŭ estas fekunda, el kiu 
tio rampis", diris Breĥt. Kiom ĝi estas, 
tion oni scias, aŭskultante tiujn-ĉi kna- 
bojn. 

Ambaŭ knaboj devenas ei tute norma- 
laj mezgradaj familioj de FRG. La patro 
de Armin estas oficisto en la oficejo pri 
laboro. La gepatroj de Kaj-Uve estas 
ekscdziĝintaj, kaj li vivas ĉe la geavoj. 

Ambaŭ knaboj estas lernantoj kaj ne 
aliĝintaj al iu politika junul-organizajo. 
Tamen ni nomas ilin „Hitler-knaboj". 

La sekvantan dialogon, plimallongigitan 
nur iomete por „DDR-Revue", ni havis 
kun ili, dum ili foliumis librojn, kiuj 
gloregas la duan mondmiliton per vor- 
toj kaj bildoj. 


de la mondo mi renkontas kun pli 
granda dankemo kaj pli granda ami- 
keco!'" Notu bone: Tio okazis en tempo, 
kiam Carter plenumis ankoraŭ siajn 
„liberajn homrajto-ekzercadojn". 

La nuntempa usona administracio ser- 
ĉis siajn politikajn amikojn ĉiam laŭ la 
samaj principoj de elekto. Kiel konate, 
ĝi protektis la Pol-Pot-klikon murdan- 
tan la propran popolon. Ĝi kuraĝigis la 
Pekinajn hegemoniistojn, asertante, ke 
la ĉina interveno en Vjetnamio „ne en- 
danĝerigas la ĉinan-usonan alproksi- 
miĝon .. .". Ĝi ne nur toleras la izrae- 
liajn agresantojn, kiuj nun kiel antaŭe 
tenas okupitaj teritoriojn de tri arabaj 
landoj kaj ĉiutage kulpas pri masivaj 
agrcsagoj kontraŭ la UNO-membroŝtato 
Libano, sed eĉ donas al ili kreditojn kaj 
armilhelpon. Kurante amoke kontraŭ la 
Olimpikaj Ludoj en Moskvo ĝi inter- 
fratiĝas kun tiaj politikaj gangsteroj 
kiel la ekzekutisto de ĉilio Pinochet kaj 
la torturisto de Haitio Duvalier. 
Nerompita cstas la kontinueco, per kiu 
la usona imperiismo tra jarcentoj kaj 
sendepende dc la ĉiufoja „doktrino" 


partoprenas la disbatadon de naciaj li- 
berigaj movadoj kaj la strangoladon de 
progresivaj strebadoj, per kiu ĝi provas 
konservi la potencon al murdemaj dik- 
taturoj - tiel okazis en Gvatemalio, Ira- 
no, Sudvjetnamio, Ĉilio, Nikaragvo 
ktp. - . Kaj en ĉio ĉi la amasmedioj de 
FRG fervore donas flankantan pafhelpon. 
Neniu fanfarona fortelmontro de la 
usona administracio, kiu ne estus sen- 
rezerve subtenata dc la fiagitistoj en 
FRG. En tiu kontraŭkomunisma ka- 
lumnia kampanjo oni aŭdas nur ege 
malofte ankaŭ tian sobran ideon, kiel 
laŭtigis ĝin la jam citita «Sŭddeutsche 
Zeitung" per la rimarkinda konstato: 
„De la Carter-doktrino, anoncita kun 
tiom da antaŭaj laŭroj, la mondo povas 
ne multe atendi." Ĝi povas, kiel oni ja 
devas aldoni, atendi tute ncnion, kio es- 
tus positiva por la popoloj, por la homaj 
rajtoj kaj por ties plej grava - por vivo 
en paco. 


(E1 .Horizont" n-ro 7 80 trad. 

D-ro Karl Schulze.) 


11 





Armin: Mia nomo estas Armin. Mi havas 
dekkvin jarojn kaj vivas en Frankfurt. 
Mia lcrnejo estas la Falk-Real-lernejo. 
Mi frekventas la klason 9a. 

Kaj-Uve: Mia nomo estas Kaj-Uve. Mi 
havas dcktri jarojn kaj vivas en Frank- 
furt. 

Demando: En kiu lernejo? 

Kaj-Uve: En la kompleta lernejo de 
Bockenhcim-Sŭd. 

Demando: Kiun klason vi frckventas? 
Kaj-Uvc: La okan. 

Demando: Kial plaĉas al vi ĝuste tiu-ĉi 
libro? 

Armin: Ĉar iel imponas al mi, ke infano 
iras al milito, kaptas spionon, mortigas 
lin kaj ricevas por tio „Eisernes Kreuz" 
(feran krucon) 3 ). Tio iel imponas al mi. 
Mi ja ne trovas bona la sencon, ke la 
soldatoj forkuras, kaj oni prenas la in- 
fanojn, sed ... 

Kaj-Uve: Do cstas intcrcse, kion tiuj 
faris tie. 

Armin: Tio intcrcsas min, kicl kaj kio 
okazis dum la dua mondmilito. 
Kaj-Uvc: Ĉar la plcnkreskuloj ĉiam ra- 
kontas tiom pri ĝi. 

Armin: Ili rakontas pri la milito, kion 
ili travivis ktp. 

Kaj-Uve: Kaj kiaj grandaj herooj ili 
estis. La popolo fidis al Hitler. 

Armin: Jes, komence jes, ekde 1933. 
Tiam ja estis roza tempo por Germanio 


- kompreneble ĝis la milito. Aŭ cn 1938, 
tiam li ja faris intcrkonsentojn kun aliaj 
landoj. 

Kaj-Uve: Jes, tiam Germanio prospcris. 
Armin: Scd en 1939, tiam komenciĝis. 
Tiam li unue, en 1939, konkeris Pollan- 
don. Tiam, en 1940, li konkeris Fran- 
cion, kaj fine, en 1941, li faris militiron 
kontraŭ Ruslando, ĝis 1942/1943. Kaj 
tiam ŝajnis, ke Germanio venkos la mi- 
liton. Sed poste, kiam ni malvenkis la 
Ruslandan militiron, kiam nia armeo 
estis oferaĉita, kiam la ... 

Kaj-Uvc: Kiam venis la „Ami" (ameri- 
kano). 

Armin: Kaj tiam la resto ja perfidis nin, 
la italo forlasis nin ktp. En Afriko ni 
jam majstris la situacion kontraŭ la 
anglo, kaj tiam ĉio venis per unu fojo. 
Tiam la ruso cnmarŝis, tra Bcrlino, kaj 
ĉiuj de niaj militbazoj jam rompiĝis. 
Adolf povintus gajni la militon. - La 
afero kun Pollando tion oni faris lcrte, 
tiun „repafadon".. . Pollandon li ja ek- 
havis tute rapide, kaj kun Francio, tio 
estis senutila, sed tiam ni havis ... 
Kaj-Uve: Ekzemple Stalingrad estus .. . 
Armin: Scd ke li tiam komencis kontraŭ 
la rusoj kaj samtempe batalis kontraŭ 
la angloj. La anglo estis por ni fakte la 
pcreo. Li kunmetis floton, maran po- 
tencon. Ni ja ankaŭ havis pezajn ŝi- 
pojn, ekzemple „Bismarck" kaj similan. 


„Graf Spee" kaj la malpezajn kaj pe- 
zajn krozŝipojn. 

Kaj-Uve: Certe, la ruso nun havis .. . la 
ruso ne havis ŝancon kontraŭ ni. Kaj li 
retiriĝis pli kaj pli, ĝis venis la vintro. 
La germanoj, ĉu kion ili havis? Nur le- 
ĝerajn vestaĉojn. Ili tute ne havis ŝan- 
cojn. Ili nokte frostmortis unu post la 
alia. 

Armin: Scd tio estis sabotado, la mal- 
varmo, la frostmorto, la vcstoj. Oni sen- 
dis la vestojn, la vintrovestojn al Afriko 
kaj la somervestojn al Ruslando. Kia- 
maniere tio povas okazi? Tio estas tutc 
klara sabotado . .. 

Kaj-Uve: Do ankaŭ mi pensas: Se nc 
estintus kelkaj oficiroj ktp., kiuj sa- 
botis, tiam Germanio verŝajne estus 
venkinta la militon. ĉar ni ja havis su- 
fiĉe da armiloj ktp., ni ja havis la for- 
tosuperecon. 

Armin: La oficiroj tute klarc kulpis, ke 
ni malvenkis la militon. Ni havis bonan 
armeon, ni tutc klare cstis la pli bona 
potcnco. 

Kaj-Uve: Estis nenio pli bona, ol kion ha- 
vis Germanio. Kaj tiam venas iuj idiotaj 
oficiroj, ili venas freŝe de la akademio, 
de la militakadcmio, kaj ili ricevas tito- 
lon, fariĝas kapitano aŭ eĉ eblc generalo 
aŭ io. Kaj tiuj tiam tion gvidas. Ansta- 
taŭ preni tiukaze spcrtan soldaton, 
tian kaporalon, kiu havas batalsper- 
tojn. Ne, oni allasas tiajn spritaĵ-figu- 
rojn al tiaj gravaj postenoj. Mi tion ne 
opinias bona. 

Demando: Dc kiu vi scias ĉion ĉi? 
Kaj-Uve: De kiu mi scias tion? Nu, de 
mia patro. Li ankaŭ ĉeestis en milito, 
kaj li rakontis al mi, kiaj nekapablaj 
oficiroj tie ĉeestis, kiuj la tutan mili- 
ton .. . 

Demando: Kiajn filmojn vi ŝatas plcj 
multe? 

Kaj-Uve: Do mi plej multe ŝatas rnilit- 
filmojn. Ekzemple, kiam en tia filmo 
la tankoj atakas. Tiam ne interesas min, 
kiamaniere oni movas levilon kaj ek- 
veturas kun la tanko, sed kiamaniere 
ekzemple ili konkeras urbon per tankoj. 
Kiam ckzemple ĉiuj viciĝas kaj alterne 
tiom longe pripafas la urbon, ĝis nur res- 
tas cindro. Plejc tiuj brutaj scenoj, do la 
militscenoj, prefere la batalscenoj, kiam 
ili ekzemple . .. ne la pafadon, sed kiam 
ili kun bajoneto aŭ kun tranciloj, kiam 
ili batalas kun siaj tranĉiloj, kun nuraj 



Junaj membroj de nova iaŝisma partio en FRG 

Foto: Zcntralbild 


12 



manoj ... ili tiam disvolvis tian povon 
... tio ĝcncrale ne cstas. Antaŭ ĉio, 
kiam estas multe da agado en la filmoj, 
kiam iu kapablas salti de sur domo kaj 
ckzaktc sur alian homon kaj tiam mor- 
tigas lin. Kaj tion mi opinias bona. Kiam 
mi venas el tia filmprezentado, en kiu 
estis kolose multe da agado, oni fakte 
estas tiom emociita per la filmo ... kaj 
se eksplodus milito, jes, tiam mi volus - 
nun, laŭ mia pripensado - mi tuj volus 
kapti armilojn kaj kunfari. Mi nun estus, 
kiam mi nun vidis en la filmo, ke iu kun 
la tranĉilo ... kvankam la alia havas 
pistolon ... ekiras kontraŭ la alia, tiam 
ankaŭ mi provus tion, ĉar tio ankaŭ en 
la filmo sukcesis. Mi provus imiti la 
homojn, la heroojn .. . 

Dcmando: Ĉu milito ĝenerale devas 
esti? 

Kaj-Uvc: Milito cstas nccvitebla cn nia 
homaro. La homoj, do la popoloj denovc 
komencas kvereli. Milito, tio simple 
apartenas al la homaro. 

Dcmando: Kiu viaopinie volas militi? 
Armin: Rusoj. 

Kaj-Uve: Ruslando. 

Demando: Do kial? 

Armin: Mi ja ne volas diri, ke ili in- 
tencas militon, scd momcnte do fakte 
ŝajnas, kvazaŭ ili jam planas atakon. 
Kaj-Uve: Iu lando ĉiam intencas mili- 
ton. Tiel cstis ĉiam. Rilate al la dua 
mondmilito estis Germanio, kaj al la 
unua mondmilito ankau estis Germanio, 
bonvolu. 

Dcmando: Kaj ĉu hodiaŭ? 

Armin: Kaj nun tute klare ŝajnas al mi 
esti Ruslando, ĉar Ruslando ... 
Demando: De kiu vi havas tiun opinion? 
Armin: De kiu mi havas tiun opinion? 
Mi mem formas ĝin al mi. 

Kaj-Uve: Do el radiaj informoj. Oni do 
iel aŭdas ion. Ekzemple en gazeta in- 
formo, tie mi foje trovis, ke la ruso 
kolektas siajn tankojn kaj similaĵojn. 
Estas gazetoj, kiuj kolosc bone raportas 
tion ... 

Armin: Mi informiĝas pri iu temo, kaj 
tiam mi konkludas el tio mian opinion, 
kiel kaj kion mi pensas pri tio. 
Dcmando: Kie vi informiĝas? 

Armin: El radiaj informoj, gazetoj. 
Dcmando: Kaj kion vi lcgas? 

Armin: Scnsaciajn gazetojn, „Bild-Zei- 
tung"-on (bildgazeton). 

Kaj-Uve: Mi legas do unuc „Bild-Zei- 


tung"-on. Do tion, kion oni legas ĉi-tie 
en la domo. 

Demando: Ĉu vi scias ion pri GDR? 
Armin: Tio estas Ruslando. 

Kaj-Uve: Tial tio estas Ruslando: La 
„Ami" ktp., tiuj iam post la milito di- 
vidis tion inter si, jes. Kaj la ruso tie nun 
ordonas. La „ami" ktp., lin ja ĝencrale 
jam ne konsideras en GDR. Miaopinie 
tio estas Ruslando, ĉar la ruso plej 
grandparte regas tie. 

Armin: Do, GDR ... tie la komunismo 
jam enpenetris. Do, la komunismo 
enestas en la popolo. 

Demando: Kio do estas komunismo? 
Armin: Tio estas la maniero de Sovet- 
unio, mi opinias. Komunismo, socia- 
lismo, tio do estas. .. kiel mi povas 
klarigi tion? 

Kaj-Uve: Kiel mi aŭdis el la rakontoj 
dc miaj familianoj ktp., tio estas en 
Ruslando, do la komunismo estas tiel... 
iu partio cstas ... do en la lerncjo ni 
foje lernis tion ... iu partio estas .. . oni 
ja povas elekti, sed nur ekzistas sola 
partio por elektado. Kaj kiu publike 
diras ion kontraŭ la partio, tiu tuj estas 
enkarcerigata ktp. 

Demando: Kiamaniere vi regus landon? 
Armin: Unue fakte purigi la landon. La 
gemaljunulojn kaj kriplulojn, kaj unue 
rcdukti la infannombron ĝis.. . cble 
ĝis nulaj infanoj. Kaj tiam mi elportigus 
la maljunulojn kaj malfortulojn kaj 
ĉiujn kriplulojn, por ke mi havu sanan 
popolon. 

Demando: Kiel vi opinias tion? 

Armin: Nu jes, estingi, mortigi... Mi 
venis el militfilm-prezentado, kaj ni in- 
terparolis pri terorismo. Tio ja ankaŭ 
estas interligita kun perfortaj agoj en 
Germanio. Kaj ni havas ... kaj ni kap- 
tis la ideon, kc oni devas esti radikala 
en Germanio ... ekzemple por teroristoj 
instali la punon de morto ktp. 

Kaj-Uve: Jes, kaj kiam la puno dc morto 
ne efikas, oni povus agi tute ruze. 
Ekzcmplc oni lasas malfermita la pordon 
.. . kiam venas la teroristo, oni simplc 
pafas. Postc oni diras: Alten la manojn! 
Armin: Mi ordonus punon de morto por 
tcroristoj. Kaj kromc mi torturus ilin 
publike. Tia sadisto mi estus. Tiam tio 
subite finiĝus. Kiam ili vidas, ke iliaj 
kunuloj estis pendumitaj je la piedoj kaj 
malrapidc oni cn iliajn vundojn ... 
Kaj-Uve: Kun salo. 


imbi jH 



La intervjuitaj knaboj Kai-Uioe kaj 
Armin. En la tono sur la filmafiŝo oni 
vidas la tilmtitolon „Hitler - Eine 
Karriere " (Hitler - kariero) 


Armin: Surŝuti salon kaj tiam rapidc 
turmenti, ĝismorte. Tiam tio rapide 
finiĝos. Eblc okazos kclkaj ribeloj, kaj 
ili diras: Nu, nun ni venĝos nin por niaj 
kamaradoj. 

Kaj-Uve: Tiam ni ankoraŭfojc komcn- 
cas ... se mi fariĝos policisto, mi ver- 
ŝajne pafus pli frue ol la aliaj, mi pafus 
glacie malvarme. 

* 

Post fino dc la lerneja tempo respektive 
metia lerntempo Armin intencas fariĝi 
profcsia oficiro ĉe la „Bundeswehr" 
(federacia armco), Kaj-Uve ĉe la polico 
aŭ federacia armeo. Post tri rcspektivc 
kvin jaroj ili estas pretaj por la novaj 
jarserioj de la FRG-armeo, kiu havas 
gvidan rolon interne de NATO! 

(E1 „DDR-Revuc' 9/79 
trad. M. Arnold) 

! ) .Hitlcr-knaboj', 

2 ) faŝista militkrimulo. libcrc vivinta cn FRG 
s ) faŝista militordcno 


13 





35 jaroj liberigo de la germana 
popolo el la jugo de la faŝismo 

Antaŭ 35 jaroj la Ruĝa Armeo kaj la armeoj de la Alianculoj liberigis la germanan 
popolon de 1a faŝismo. La plej grandan militan pezon portis Sovctunio. Ĉis kiam 
ĝiaj trupoj atingis Berlinon , tine kaj deiinitive frakasinte Hitler-on, Sovetunio 
devis elteni teruran batalon. 

Famiĝis la 900-taga rezistado de Leningrado, dum la tempo de la blokado 
1941-1944. La konata soveta verkisto Nikolaj Tiĥonov verkis du skizojn 
pri tiu malfacilega tempo. 


N. Tiĥonov 

Malamiko ĉe sojlo 
de la urbo! 

En tiuj ĉi tagoj german-faŝistaj hordoj 
tiel proksimiĝis al la urbo, ke de teg- 
mentoj de altaj domoj oni povis vidi 
iliajn poziciojn. Tramoj iris nur ĝis la 
pordegoj de Kirov-uzino kaj kondukto- 
rinoj anoncadis: „La vagono ne plu iros. 
Plue estas la fronto". 

Trajnoj jam ne povis iri ien ajn, kaj ĉio 
ŝajnis terura fabelo: kial do oni ne 
povas veturi al rimarkindaj leningra- 
daj apudurboj, nek al Peterhof, nek al 
Detskoje Selo, nek al Gatĉina - prome- 
nadi en la parkoj, ripozi sur la mars- 
trando, viziti la famekonatajn palacojn! 
La vaporŝipoj jam ne povis naĝi sur 
Neva ĝis Slisselburg - tie jam estis ger- 
manoj. Junaj leningradanoj soldatiĝis 
kaj batalis sur la kampoj kaj en la ar- 
baroj, kie ili petolis dum sia infaneco. 
Leningradanoj leviĝis por defendi sian 
naskiĝurbon. Senĉese sur stratoj marŝis 
taĉmentoj, novaj batalionoj iris al la ba- 
talo. Kaj la iro estis mallonga - tio estis 
la plej terura kaj neordinara. 

Tie kie estis paca astronomia Pulkov- 
observatorio pafis kontraŭ-aviadilaj ba- 
terioj kaj tie kie ĉiam regis silento aŭdi- 
ĝis senĉesa bruado. 

La forirantajn militistojn adiaŭis iliaj 
parencoj. Kuniris la patrinoj kaj ed- 
zinoj, portante surmane la infanojn. Ili 
kuniris ĝis tiu loko de la vojo post kiu 
jam eksplodis obusoj. 

Iu juna flegistino adiaŭis la patrinon 
kaj fratinojn kaj eliris el la hejmo. Ŝi 
veturis per tramo tra la urbo kaj la 
urbo ŝajnis al ŝi pli bcla ol iam ajn, 
ŝajnis ke la malamiko estas ic malproksi- 
me. Scd post kelkaj horoj ŝi jam rampis 
sur herbo ekaŭdinte alvokon de vundito 
kaj malfermante sian medicinistan sa- 
kon. Subite ŝi ekaŭdis raŭkajn kriojn 
kaj ekvidis homojn en nekonata uni- 
formo. Tio cstis atakantaj germanoj - 
rekte kontraŭ ŝi. 

La junulino rampis en kavon post obu- 
scksplodo kaj ekestis intcr du militlinioj. 


Sovetianoj komencis pafadon kaj ger- 
manoj alteriĝis. La germanoj rimarkis 
la junulinon en la kavo, kriis kaj blas- 
femis. Ŝi ankaŭ komencis pafi preninte 
pafilon ĉe grave vundito. Soveta oficiro 
diris: 

- Ni savu nian junulinon! 

Li alvokis soldatojn por kontraŭatako 
kaj la germanoj estis forpelitaj. Dum la 
atako la junulino estis vundita. Oni sen- 
dis ŝin en Leningradon al hospitalo sed 
jam vespere ŝi sufiĉe bonfartis kaj iris 
hejmen por ripozi kaj matene reveni al 
batalo. 

Ŝi denove vidis la konatan por ŝi urbo- 
parton - Vasilevski Ostrov, riveron Neva 
kaj stratojn kun ombroplenaj arboj, la 
domon kie ŝi naskiĝis, siajn patrinon kaj 
fratinojn. A1 ŝi ŝajnis ke ŝi travivis la 
tutan vivon, sed post tiu minuto kiam ŝi 
matene forlasis la hejmon pasis nur dck 
horoj. 

Jen kion signifas - la malamiko ĉe la 
sojlo! 

. . . Sur stratoj marŝis kaj denove mar- 
ŝis leningradanoj al la fronto. ŝajnis kc 
la urbo naskas novajn kaj novajn regi- 
mentojn kaj ke tian forton povas superi 
neniu malamiko. Sed subite sur strato 
post Moskva-stacidomo aŭdiĝis eksplo- 
doj. En la ĉielo forestis aviadiloj kaj oni 
nc anoncis kontraŭaviadilan alarmon. La 
fumo disiĝis kaj sur la tero restis kavoj. 
Tio estis la unuaj kavoj post la unuaj 
gcrmanaj obusoj trafintaj en la urbon. 
Poste oni kutimiĝis al ĉiutaga pripafado 
de la urbo, sed tiumomente tio estis io 
nova. 

(Tradukis G. Teterin, el 
_Por la Paco", X, Moskvo 1971) 


Tiel oni vivis dum 
tiuj tagoj 

Ho, tiuj sunplenaj, helaj tagoj, plenaj 
da frosta kraketado kaj frosta vento - 
la tagoj de la unua blokada vintro! 
ĉarmo de ĝardenoj kun branĉoj super- 
ŝarĝitaj per neĝo, surŝutitaj per bri- 
lanta prujno,- kvazaŭ la naturo deziris 
speciale substreki kiel luksa estas ĝia 
vintra vivo kaj kiom malhela estas la 
vivo de la sieĝita urbo. 

Sunsubiro sur la rivero Neva. La fajra 
globo de la suno jam estingiĝis post 
nebulo. Sur ĉio kuŝas senvivaj bluaj 
ombroj. La ŝipoj, travintrantaj sur la 
rivero, ŝajnas esti forlasitaj de homoj, la 
ferdekoj estas dezertaj. Neĝamasoj kuŝas 
sur la kajo - eĉ unu animo forestas ĉi tie. 
Maldensa ĉeno de homoj iras trans la 
rivero malrapide - malrapide, kvazaŭ ili 
timas rapidpaŝi. Ili ne povas tion fari. 
Ili sin trenas kvazaŭ fantomoj, envolvitaj 
ĝis okuloj. Neĝuragano forblovas iliajn 
spurojn. 

En la urbo forestas pano, varmo, lumo, 
akvo. Ĉi tien, al Neva, al surglacia truo 
ĉe ŝtona ŝtuparo iras por preni la akvon 
virinoj kaj infanoj. Ili similas eskimojn, 
tiel pezaj estas iliaj vestoj. Ili surmetis 
ĉiujn varmajn objektojn, sed tamen ili 
sentas malvarmon, ĉar ili fariĝis mal- 
fortaj pro malsato. Sed tamen ili iras 
pro la akvo, por alporti ĝin hejmen, en 
siajn mallumajn loĝejojn, kie la murojn 
kovras atlasa prujno kaj tra la frakasitaj 
fenestroj en ĉambrojn pcnetras ncĝo. 
Glacieto kraketas en vakaj kuirejoj. 

La virinoj kaj infanoj alkroĉas sur glit- 
vcturiloj - sitelojn, ladkruĉojn, kase- 
rolojn - ĉio taŭgas, ĉion oni povas 
plenigi per akvo, tia glacia, ke estas 
timige eĉ tuŝi ĝin. Fortoj forestas por 
rapide malsupreniri al la rivero laŭ 
glitigaj ŝtupoj, sur kiujn senĉese ĵete 
clverŝiĝas akvo el la manoj de lacigitaj 
kaj malfortaj akvoportistoj. Tiu akvo 
tuj glaciiĝas kiel tavoloj malglataj, dikaj 
kaj glitigaj. 

Turmenta estas eĉ malsupreniro laŭ tiu 
ŝtuparo. Tamen ankoraŭ nccesas levi 
supren pezan sitelon, kiu fortiras bra- 
kojn, necesas starigi ĝin sur glitveturilon 


14 


La sekreto de lt Enigma" 


Baldaŭ post la finiĝo de la dua mond- 
milito la ĉcfministro de Britujo, Winston 
Churchill, prezentante al reĝo Georgo VI 
la ĉefon de la brita sckrct-servo diris: 
„Jen, dank' al sekreta armilo, uzita en 
ĉiuj frontoj, ni venkis en la milito". 

La eldiritaj tiam vortoj povis, kompren- 
eble, surprizi ĉiun, sed ilian scncon oni 
komprenis multajn, multajn jarojn pli 
poste, kiam iom-post-iom oni komencis 
disponigi por konatiĝo la arkivajn 
dokumentojn el la periodo de la dua 
mondmilito kaj kiam multajn cl tiuj ĉi 
dokumentoj oni senigis je la stampo 
„strikte sekreta". 

La sekreta armilo, pri kiu menciis 
Winston Churchill, estis tutsimple la 
scipovo deĉifri ĉiujn gravajn ordonojn, 
kiujn en la periodo de la dua mondmilito 
oni diskonigis el la kancelario de Hitler, 
el la ĉefstabejo de la „III-a Regno", dc la 
gvidantoj de Wehrmacht, Luftwaffc kaj 
Kriegsmarine. Pli precizc dirite, temis 
pri la deĉifro de la kodo de hitlera cifer- 
maŝino, helpe de kiu la hitlera koman- 
dantaro transdonadis la ĉifritajn or- 
donojn al siaj militunuoj kaj operacaj 
grupoj. Tiu ĉi maŝino havis la nomon 
„Enigma". Deĉifris ĝin poloj. 

La tuta afero komenciĝis en la komenco 
de la tridekaj jaroj, kaj do sufiĉe longan 
tempon antaŭ la eksplodo de la dua 
mondmilito. Tiam ĝuste, en la Cefstabo 
en Varsovio, cn la oficejo por ĉifroj, oni 
cnlaborigis tri junajn homojn; ili estis: 
asistanto de la Instituto pri Matematiko 
en Poznano Marian Rejewski kaj liaj 
kolcgoj - Jerzy Rozycki kaj Henryk 
Zygalski, kiuj ĵus ricevis la diplomojn 
de magistro pri matematiko. ĉuste la 
tuta triopo de la junaj kaj tre kapablaj 
homoj, krome bonege konantaj la ger- 
manan lingvon, trapasis specialan ekspe- 
rimcntan-instruan kurson kaj laboris 
cn provizore aganta filio de la oficejo 


por ĉifroj, establita ĉe la Matematika 
Instituto en Poznano. 

Ilia tasko estis laboro pri malkaŝo de 
sckrctaj germanaj ĉifroj. Kaj ĝuste en 
tiu periodo - pli precize ekde la 1927 
jaro - oni registris ĉe la aŭskulto-fako 
sekretajn germanajn depeŝojn, pri kiuj 
eĉ la plcj bonaj polaj specialistoj pri la 
deĉifrado estis senpovaj. La solvon de 
tiu ĉi enigmo oni konfidis al la junaj 
poznanaj matematikistoj. Post multaj 
semajnoj da laboro ili sukcesis malkaŝi, 
kc la ĉifroj estas aŭdigataj per speciala 
cifcrmaŝino. Tiun ĉi maŝinon la germa- 
noj nomis „Enigma". Tiam la pola sekret- 
servo aĉetis en Germanujo la komercan 
version de tiu ĉi maŝino kaj per ĝi oni 
ekkonis ĉiujn matematikajn problemojn, 
necesajn por ekkoni la principojn de la 
funkciado de la milita versio de la 
cifermaŝino, kaj per tio - la principojn 
de la deĉifrado de la ĉifroj. De tiu tempo 
la hitleraj ĉifroj estis regule legataj en 
Varsovio, malgraŭ tio, ke la germanaj 
specialistoj certigis, ke „Enigma" estas 
dc ncniu deĉifrebla. 

En la 1938 jaro ŝajnis tamen, ke ili pra- 
vos. La germanoj modernigis tiam plene 
la maŝinon, ŝanĝis la kodojn, deĉifrilojn 
kaj multajn aranĝojn. La hitleraj ĉifroj 
fariĝis por kelka tempo nedeĉifreblaj. 
Kolektivo da polaj specialistoj sub la 
gvido de Marian Rejewski laboris tiam 
kun duoble pli granda streĉo. Grupo da 
poznanaj matematikistoj preskaŭ ne 
forlasadis la sidejon de la Ĉefstabo. 
Samtempe vigle agis la pola civila scrvo, 
dezirante akiri kiel eble plej multe da 
informoj pri la priservado de la nova 
germanacifer-maŝino, nomitatiam„Enig- 
ma-Du". Fine, el parto de la akiritaj in- 
formoj, kiel ankaŭ surbaze de kelkaj se- 
kretaj dokumentoj liveritaj al Pollando 
fare de la franca sekret-servo, la polaj 
specialistoj pri la legado de la ĉifroj, hel- 


pc de la kolektivo da inĝenieroj kaj 
teknikistoj, malkovris la modclon dc 
«Enigma II". Proksimiĝis la momento, 
en kiu la hitleraj ĉifroj denovc estis 
ĉesontaj esti sekreto por la pola sekret- 
servo. La poloj faris du modelojn de 
«Enigma II". Ĉe la fino dc julio de la 
1939 jaro venis al Pollando reprezentan- 
toj de la franca sekret-servo kaj dc la 
angla sekret-servo. En Kabacki-arbaro 
apud Varsovio okazis tiam strikte se- 
kretakonferenco dereprezentantoj detiuj 
ĉi tri sekretaj servoj, dum kiu la poloj 
informis la gastojn pri la maniero 
elprofiti la maŝinon kaj pri la laboroj 
ligitaj kun la deĉifrado de la nova sis- 
temo de la kodoj. Oni dividis tiam ankaŭ 
la taskojn por la plej proksima estonto. 
En tiu ĉi divido de la taskoj la poloj 
prenis sur sin la teorian flankon de la 
problemo, la angloj estis liverontaj 
informojn, laŭ kiuj la ŝlosilo de „Enigma 
II" funkciis ĉiun tagon. El la du faritaj en 
Pollando ekzcmpleroj de „Enigma II" 
unu oni transdonis al la franca sekret- 
servo, la alian - al la angla sekret-servo. 
Kiam en spetembro de la 1939 jaro la 
hitleraj armeoj eniris Pollandon, la 
specialistojn pri la deĉifrado de „Enigma 
II" oni tuj transportis tra Rumanujo al 
Francujo. Tie la franca sekretservo kreis 
al ili apud Parizo bonegajn kondiĉojn 
por la plua laboro. 

Nun, kiam ĝis la definitiva solvo de la 
enigmo de „Enigma II" jam mankis nur 
kelkaj ĉeneroj, la laboro antaŭeniris trc 
rapide. Des pli rapide, ke neniu ŝparis 
la fortojn, neniu kalkulis la horojn 
pasigatajn ĉe la laboro. La tutan entre- 
prenon gvidis pola matematikisto Ma- 
rian Rejewski. Fine, la 17 de januaro de 
la 1940 jaro, la nova sistemo de la 
germana cifer-maŝino ĉesis esti sekreta 
kaj nekomprenebla. La maŝino „Enigma 


kaj la glitveturilon altreni hejmen, kaj 
la hejmo estas ĉe Isaaka-katedralo kaj 
eĉ pli malproksime. 

Knabinoj, kompatante la patrinojn, 
malsupreniras kun tekaldronoj alkroĉi- 
ĝante al frostigitaj ŝtonaj muroj, prenas 
akvon, supreniras kaj verŝas la akvon 
el la tekaldronoj en sitelojn. Kiom da 
fojoj necesas malsupreniri kun tekal- 
drono, porti ĝin per ambaŭ manoj 
revenante, ĉar peza ĝi estas tiu malopor- 
tuna kaldrono! Neĝaj tuberoj pro 
verŝita akvo apcras sur vcsto. Vcnto 
transformas ilin en glacion. Vaporo 


iras el buŝo. Homoj spiras per malfer- 
mitaj buŝoj. Tio, kio estis gaja amuzo 
aliatempc, nun fariĝis infere malfacila 
afero. 

Akvo! Vi malfermas kranon kaj strie 
fluas blanka ŝpruco, fluas senfine. Vi 
malfermas kranon, varman kaj malvar- 
man, kaj la bankuvon enfluas blueta 
krepusko, kiu ebriigas vin per varmo. 
Kaj kiel estas agrabla post la banado - 
forta, varmega teo kun konfitaĵo! 

Tio estas tiel simpla: sc la krano mal- 
funkcias, vi telefonas kaj tuj venas al 
vi riparisto - bravulo ŝerccma, altkreska 


kaj lerta. Li rapide riparos viajn kranojn 
kaj tubojn. 

Kaj jen - ĉio forestas. Mortis ĉiuj kranoj, 
ĉiuj tuboj estas mortaj. Malamiko ĉir- 
kaŭas la urbon pcr blokado. La mal- 
amiko volas mortigi leningradanojn pcr 
malsato, igi ilin plendi. Scd ĉiutage 
veraj procesioj timigaj kaj longaj iris 
tra la urbo pro akvo - tio estis nevcn- 
keblaj leningradanoj, kiujn nenio povis 
fleksi. 

(Elrusigis Z. Scmcnova, cl „Por 
la Paco", X, Moskvo 1971) 


15 







Bernd Jentzsch 


II" komcncis agi kontraŭ la armeojn de 
Hitler. 

La angla kaj franca sekret-servoj, po- 
vante jam dcĉifri la hitlerajn ordonojn, 
timis nur, ke en la okupaciata de la 
germanoj Pollando la malamiko povas 
trovi spurojn de la agado de la pola 
oficejo por ĉifroj, aŭ oricntiĝos, ke la 
poloj laboris pri solvo de la sekreto de 
la maŝino „Enigma", aŭ ke povus okazi, 
kc iu ei la inĝenieroj aŭ teknikistoj 
partoprenintaj en la laboroj, malkaŝos 
al la malamiko la treege gravan sekre- 
ton. 

Ĉi-specaj timoj cstis tamen tro fruaj. ĉis 
la fino dc la milito eĉ ne plej eta informo 
pri tiu ĉi temo atingis la germanojn. 
Hodiaŭ, multajn jarojn post la milito, 
eĉ al simpla laiko estas malfacile sub- 
taksi la gravecon de la malkovro de la 
polaj specialistoj. Sufiĉas diri, ke dank' 
al la transkaptado de la germanaj or- 
donoj, la komandantaro de la aliancaj 
armeoj en la okcidento konis la hitler- 
ajn planojn dc la invado kontraŭ la bri- 
tajn insulojn, la precizajn datojn de la 
hitlcraj acropcracoj, al kiuj tiom heroe 
kontraŭstaris la alianca aer-forto, cn kiu 
agis ankaŭ la pola aviado. 

Dank' al la ckrego de la sekreto de 
„Enigma II" estis precize konata la dato 
de la hitlera aer-atako kontraŭ la urbon 
Covcntry, la operacaj planoj de la armeoj 
de Rommel en Afriko, la regionoj dc la 
aktivado de la hitleraj subakvaj ŝipoj, 
la nombro kaj armilar-stato de la ger- 
manaj taĉmentoj defendantaj sur Monte 
Cassino la alireblon al Romo. La kono 
de la germanaj ĉifroj permesis ankaŭ 
al la alianca komandantaro absolute 
plcnan konstaton, ke la malamiko ne 
atendas invadon en la rcgiono de Nor- 
mandio. Kiom da soldatoj oni savis 
dank' al tio ĉi? 

Ni menciis nur parton de la ekzemploj. 
Ne ĉiuj aliancarmeaj dokumentoj rila- 
tantaj al „Enigma" jam estas malkaŝitaj. 
Multaj cl ili kuŝas ankoraŭ en sekretaj 
arkivcjoj. Sed tamen unu afero estas 
nekontcstcbla - tiun ĉi sekreton solvis 
polaj spccialistoj, kaj kelkiuj herooj de 
la agado „Enigma", inter ili Marian 
Rcjcwski kaj Hcnryk Zygalski, vivas ĝis 
hodiaŭ. 

(Laŭ Pola Radio, Espcranto-rcdakcio) 


LAIL-FLAGO 


Avo streĉas sian poŝhorloĝon multe tro 
ofte. La tutan longan tagon li tenas ĝin 
en la mano kaj komparas senlace, ĉu ĉio 
okazas laŭ la ĝusta sinsekvo. Frumatene 
li staras la unua sur la kruroj, nur poste 
lcviĝas la virkoko. Kiam avo surmetas la 
antaŭĉemizon kaj la virkoko ankoraŭ ne 
kokerikis, li treniĝe iras al la kokejo 
kaj frapas al la tabulvando. Nu, jen 
denove via malordemo! En la najbara 
domo jam tintas la bluaj-blankaj kafo- 
tasoj. Komercisto Lindeler butonumas 
sian veŝton cl silkrepso, kaj akurate je 
la kvina kaj tridek li krakadas per la 
Framo-aŭto laŭ la vilaĝa strato, por 
aĉcti cn la subdistrikta urbo blokmalton, 
kafosurogaton kaj akrajn lavpulvorojn 
por sia nutraĵbutiko. 

Lina, nejuna fraŭlino, kiu de post la 
morto de avino prizorgas la mastruma- 
don por avo, ĝustatempe malfermis la 
fenestrojn de la du dormejoj kaj kuspis 
la plumkovraĵojn sur la ĉepiedajn fina- 
ĵojn. La nuboj moviĝas super la domo 
kun adekvata rapideco. Malsuprc en la 
herbo ventumas la vento. Avo estas 
fcliĉega. Li iras en la kuirejon kaj prenas 
fortikan matenmanĝon. La fumaĵitan 
lardon li frandas de sur la tranĉilpinto. 
La aero fleksiĝas pro multaj facilmo- 
vaj, flirtantaj, profundaj, bonc balanci- 
ĝantaj notadoj pri la horo. Sonmekanis- 
moj kaj mekanikaj voĉoj moviĝas. Du- 
fojc la kukolo, katenita per rcveniga 
risorto, saltas el la domcto. En la loĝo- 
ĉambro mŭĝas dek unu sonoj dc West- 
minster-horloĝo. Kvazaŭ aro da vitraj 
abeloj ok sonoj de sonoriletoj ck- kaj 
forflugas el la dormĉambreto. La poŝhor- 
loĝo de avo vibras apud la lardotran- 
ĉilo. Lina, kies oreloj sen tio nur estas 
imitaĵoj, nur bezonas retrokalkuli kvin 
minutojn, kaj jam ŝi trovis la akuraton 
horon. Avo amas siajn horloĝojn. Li 
diras, ke ili indikas,akuratejelasekundo, 
la lokajn horojn de ĉiuj landoj, kiuj 
plej brave avancas kontraŭ la regno. 
Kiam ili marŝos tra Braŭnsdorf ĉe 
Mulde, li svingos la konvenan flagon 
kaj krios al la soldatoj la hejmlandan 
horon. E1 la flikpeca kesto de avino 
eliĝas por li abundo da flagmaterialo. 
Ĉu necesas mencii, ke la alkriojn li 
eligos cn la lingvoj de la koncernaj 
landoj? Dc post Stalingrado li aŭskultis 
pro tio ccrtajn scndstaciojn. Kaj kie 
alilokc la trupoj laŭmarŝos, se ne laŭ la 
ĉefstrato, kiu ligas Leipzig kun la domo 
de avo. Eble ĉe la piedo de la monu- 
mento memore al la Batalo de 1'Nacioj 
oni ordonos iomete interrompi la trium- 
firon, ĉar tiu konstruaĵo tuŝas profesiajn 
interesojn kaj estas la unua kultura 
prezentaĵo de post Minsk aŭ Norman- 


dio, tiel ke la vojaĝo tra Braŭnsdorf 
ankoraŭ prokrastiĝos iomete. Avo faris 
siajn preparojn. Hodiaŭ antaŭtagmeze 
Lina finfine kudros la serpon sur la 
preskribitan lokon. Kial do ĝi troviĝas 
sube de la martelo? Lina diras, ke ĝuste 
tiel estas la ordo, laŭ kiu la iloj estas 
aranĝitaj en la metia remizo de avo. 
Intertempe jam plenumiĝis la scpa horo. 
Avo paŝas antaŭ la pordon kaj rigar- 
das laŭ la vilaĝa strato. Jen li vidas ion 
kirliĝantan, ventradon dc homalto, kiu 
proksimiĝas rapide kaj montriĝas en la 
fokuso de lia maljunaĝa miopeco kiel 
Teichel-Edmund. La aranee gestantaj 
manoj malutilas al la fajnagordado de 
la ricevo. Kiam eblas akuste deĉifri tiun 
Edmund, avo tiras la buŝangulojn mal- 
supren. Do ĉe Meuselwitz la antaŭen- 
marŝo de la rusoj estis haltigita de la 
civilula sturmtaĉmento, kaj komercisto 
Lindeler komandis ĝin. Kiel unua faro 
avo eksidas sur la ŝtona benko apud la 
dompordo. Do ili apenaŭ restadis 
iomete ĉe la monumento memore al la 
Batalo de 1'Nacioj, viglc marŝis antaŭen, 
kaj mallonge antaŭ la celo interkirlis 
ilin tia komandanto kun sia bataldcvi- 
gita Framo-armilo kaj cn sia veŝto el 
silkrepso. 

Poste eksonas bumsti! Avo manipulas ĉe 
la poŝhorloĝo kaj traktas la kronon, 
kiu obeas kaj ne kontraŭstarigas rezis- 
ton, ĉar la risorto disiĝis per unu eko, 
sckvc de kio la balancicro ĉesis balanciĝi 
kaj la montriloj vigle forglitis: Kic sur 
la trementa tergrundo de Dio nun estas 
la naŭa kaj kvarono akurate? Kunc kun 
la poŝhorloĝo, kiu, tamen, montras pli 
grandajn balistikajn kapablojn, avo for- 
lasis la ripozbenkon, kvankam sekve 
de premo, nome acrpremo, kaj nun li 
kuŝas surventre en la herbo. Tuj li vo- 
las rigardi - leviĝi sur la krurojn li sen- 
penc kapablas kiel aspektas la aliaj 
aparatoj ne regulitaj laŭ regna tcmpo, 
ĉar nun simple paroli pri horloĝoj li nc 
cmas post tiu timbala aŭ kanona bato. 
Avo havas antaŭsentojn kaj enorelan 
susuradon. La bona Lina, kiu kaŭras en 
sia dormoĉambreto kaj kudras la flagon, 
paŝas al la fenestro kaj montras kel- 
kajn scnkoherajn partojn dc la sonori- 
leta horloĝo, ĉe kio ŝi kredinde aser- 
tas, ke ŝi ne tuŝis ĝin per la kudrilo. 
Vian malbonaŭdon benu Dio, avo krias 
supren al ŝi, kaj kapmove Lina prenas 
tion kiel rekonon de sia pruvita tiurilata 
senkulpeco. En la ĉambroj, kuirejo kaj 
loĝoĉambro, kiujn avo inspektas de 
sur la stratflanko, la sama sentempa 
bildo, kukolo kaj Wcstminster - oni vo- 
lus diri: Paco al ilia cindro. 

Avo estis antaŭdirinta al si trankvilan 


16 



tagon, la nuboj moviĝis super la domo 
per adekvata rapideco, malsupre cn la 
herbo ventumis la vento. Tagmeza ri- 
pozado, komparo dc la horoj, fumaĵita 
lardo de sur la tranĉilpinto: tion li 
antaŭvidis veni. Kion li nun vidas veni, 
estas la pintoj de la unua ukraina fronto. 
La kanonbatoj finiĝas. Estas trankvila 
pretermarŝo, por kiu, konsidcrc al la 
kampara regiono, la komandanta gcne- 
ralo serie konektis scsdekon da kamp- 
ĉaroj. Havigi la akuratan horon mo- 
mente ne eblas, kaj kiel dejorinta ri- 
verinspektoro avo ja ne donos nefidin- 
dajn indikojn, des malpli en fremd- 
loka dialekto. Li limigas sin al ŝultrole- 
vado. Sed la bonaj spiritoj tute ne 
estas formortintaj. Lina finis la sur- 
kudradon kaj kiel signo de sia kapablo 
manipuli simbolajn ilojn, ŝi flirtigas la 
martelo-kaj-serpo-flagon el la fenestro 
de la dormoĉambreto. Detala svingado 
ne volas ekesti: Kion Lina ne aŭdas, tion 
perceptas ŝiaj okuloj. Dum ŝi ĝismorte 
ektimas kaj mortante informas avon pri 
la proksimiĝo de la regna armco, la 
flagtuko glitas el ŝiaj manoj kaj sen- 
haste glisas malsupren direkte al la 
venkinta drako. Kiel iam sur foiroj de 
pacaj tempoj la tendotukoj, dum la 
veturado malsuprenigitaj sur raŭpsimi- 
lan karuselon, instigis la kamparan 
junularon al longaj kvikoj kaj ĉarma 
siblado, tiel nun la defilantaj trupoj 
estas kaptitaj de forta sento, tiel ke la 
betuloj de la hejmlando aperas antaŭ 
iliaj okuloj. 

La armekorpo ekhczitas. En la fenestra 
aperturo neniu estas videbla, ĉar Lina 
kovas sian timon en la kokejo. Tute se- 
nintence avo fariĝas demonstra objekto. 
Pli rapide ol koncentraj cirkloj dis- 
vastiĝas en akvo, antaŭ la domo de avo 
ekplantiĝas atendoplena duoncirklo. 
Avo kapablas duonkompreni, ke oni nc 
demandas lin pri la horo. Pri kio alia 
do? Oni tute ne demandas. Ĉirkaŭpre- 
noj kaj dankoj kaj ĉiu tria okulo hu- 
mida. Mi ja kutimis al ne malmulto, avo 
resumas sian ĝisnunan vivon, sed via 
inaĥorka-tabako ja cstas fia langmor- 
dulo. Majo eĉ mildigas la rigoran kazon 
de nedaŭra enloĝigo. Situanta meze de 
la vilaĝo kaj ĉe la ĉefstrato, memkom- 
preneble masiva kaj loĝejo de nia kara 
kamarado: Kial oni tiuokaze serĉu 
alian domon por la loka komandanto? 
Por avo ĉiuj vojoj estas malfermitaj. 
Li scipovas legi kaj skribi, kiel oni eks- 
cias per demandoj, li estis riverinspek- 
toro: Do, tuj morgaŭ vi povos aranĝi al 
vi vian kabineton. Mi pensiuliĝis jam en 
la tridekoka jaro: Avo ckprenas espe- 
ron, same la aliaj: Kiu ripozis tiel bone, 
translokos montojn, kaj montojn vi de- 
vos transloki kiel vilaĝestro. 

Bona estus nun konjako aŭ prova gluto 
el la rumpoto, kiun avo prefere prisi- 
lcntas, ĉar li ne estas avo de nova tipo. 
Li prezentas pretckstojn pri sia netaŭ- 
geco por tiu ofico: reŭmatismon, la 
ĝardenon kaj diskverelon kun sinjoro 


subdistriktcstro en la subdistrikta urbo. 
Tio pcrfektigas la aferon. Aŭ ĉu eble 
la grandbienisto Kothe pluc estru la 
vilaĝajn aferojn? Finfine oni eĉ ne 
hezitos nomi Wibberich, Kragelstein, 
Nather kaj Supel, ĉiuj pure brunkolo- 
raj Braŭnsdorf-anoj. Krome kelkaj dck- 
duoj da nomoj, kiuj sonas jam pli bone, 
ja troveblas sur krucoj el betula ligno 
kaj kelkaj tute ne. Kaj kio koncernas 
sinjoron subdistriktestron, en tio avo 
rajtas esprimi sian opinion. Pro hok- 
fiŝado sen hokfiŝa permesilo la maljuna 
Wigorski principe ne plu estos eligata cl 
la servistara domo, kaj krome li estos tuj 
enigita en la sinjoran domon. 


Apcnaŭ revenintaj el mallonga vojaĝo 
tra kelkaj socialismaj landoj de Eŭropo, 
ni estas ankoraŭ sub forta impreso de 
ĉio kion ni vidis en la vizititaj lokoj. 
Hazarde nia vojaĝo preskaŭ sekvis la 
spurojn de la dua mondmilito. Ĉie, en 
Ĉeĥoslovakio, DDR kaj Pollando, oni 
clvokis al ni precipe la teruraĵojn de la 
plej detrua milito el la historio ... 

En la centro de Berlino ni jam estis 
vidintaj kiom senglore finiĝis, post 
neimageblaj viktimoj flanke de la tuta 
homaro, tia freneza entrepreno. 

En Varsovio, Berlino kaj aliaj vizititaj 
urboj, ni ne povis kredi al niaj okuloj, 
ke tiaj juvelaj placoj, avenuoj kaj kvar- 
taloj renaskiĝis, kiel birdo Fenikso el 
sia propra cindro kaŭzita de la plej de- 
trua milito. 

La palpebla kontrasto inter la obskura 
pasinteco kaj la brilanta estanteco pli- 
fortigis en ni la konvinkon, ke ni devas 
fari ĉion por defendi la pacon, la plej 
necesan bonon de la homaro,- ni devas 
fari ĉion por haltigi la frenezan vetar- 
madon,- ni devas fari ĉion por ke la ra- 
ciaj cstaĵoj ne ĉasu plu unu la aliajn 
kiel la plej sovaĝaj bestoj, ni devas fari 
ĉion, por ke la fanatismo - ĉu religia, ĉu 
politika aŭ alispeca - ne detruu 
plu brutale niajn moralajn kaj ma- 
teriajn valoraĵojn, ellaboritajn dum 
jarcentoj per tiom da klopodo fare de la 


Kaj avo streĉas multe tro ofte sian poŝ- 
horloĝon. Kelkfoje, dum maltrankvila 
dormo kaj ĉiuokaze nun, lia dekstra 
dikfingro kvazaŭ per si mem glitas sur 
la meza kaj montra fingroj, kvazaŭ li 
turnus la kronon. Ankaŭ al vi mi unue 
devas trovi la ĝustan sintenon, avo in- 
terne rezonas, kaj kiel vilaĝestro li 
antaŭrange hejmenvenigos la komer- 
ciston Lindeler. Poste li haltigas la spi- 
ron. Sed facile ne estas al li. 


(E1 la novclaro .Bcttina pflŭckt wildc Narzissen" 
(Bcttina plukas sovaĝajn narcisojn) trad. 

D-ro Karl Schulze, Berlin) 


plej elstaraj rcprezentantoj dc nia speco 
en ĉiuj generacioj; ni devas fari ĉion, 
por ke la mirinda Alexander-Placo en 
Berlino, la moderna komerca centro en 
Varsovio kaj ĉiuj ceteraj mirindaj re- 
konstruaĵoj ne transformiĝu dcnove en 
grandegaj rubaĵamasoj; fine, ni devas 
fari ĉion, por ke la racio, esenco dc nia 
digno kaj fiereco, okupu sian merititan 
lokon en nia civilizita mondo, por pri- 
lumi nian vojon kaj gvidi nin al vera 
humanismo. 

En la okcidenta parto de Berlino, kuŝas 
la iama domo de la naziista Parla- 
mento (der Reichstag). Oni diris al ni, ke 
oni volas rekonstrui ankaŭ tiun historian 
konstruaĵon. Kompreneble, ke la forigo 
de ĉiuj sekvosignoj de la terura evento 
devas ĝojigi nin, sed eble estus oportune, 
ke tiu monumcnto de trista rememoro 
restu en sia nuna lamentinda aspekto, 
kiel simbolo de totala malvenko de mi- 
litisma aroganteco kaj elokventa lekcio 
dc la historio. Ĉi dcvas konkrete montri 
al aliaj eventualaj militarismaj aven- 
turistoj, kien nepre kondukos ilia frene- 
zeco. Tio konvinkos eble ankaŭ ilin, ke 
la sola alternativo por konstrui mon- 
don pli justan kaj pli bonan restas la 
vojo de la pacaj traktadoj, ripetfoje pro- 
ponita kaj strikte respektata de la so- 
cialismaj landoj. .. 

Toma Macovci, Rumanio 


Konkreta historia lekcio 


17 



Nadija Andrianova 

Unu paĝo el la granda vivo 


(Historio de unu Lenin-busto) 

En 1978 jaro, kolektante la matcrialojn 
por la planota libro - „Sukcena bordo", 
dediĉita al unu el 15 sovetaj respublikoj 
- Latvio, mi pasigis tie en oficvojaĝo 
kelkajn neripeteblajn monatojn, plen- 
plenaj da streĉa laboro, vojaĝoj, ren- 
kontoj kun interesaj homoj kaj diversaj 
homsortoj. 

Tiutempe, dum la laboro en arkivoj, 
bibliotekoj, trafis miajn manojn tre 
interesa materialo, kunligita kun la 
historio de mondfama nun ruĝmar- 
mora busto de V. I. Lenin, skulptita an- 
taŭ pli ol kvindek jaroj en Parizo fare 
de unu talenta latvadevena majstro. 
Opiniante ĝin interesa ankaŭ por la 
vasta E-legantaro, mi decidis rakonti pri 
ĝi sur la paĝoj de ĉi tiu revuo. 

Kiel sciate, la antaŭrevolucia vivo kaj 
agado de V. I. Lenin dum multaj jaroj 
estis intime kunligitaj kun Parizo. Li tre 
ŝatis Francion, plurfoje revenadis tien 
kaj multaj lokoj en ĉi lando konservas 
la memoron pri lia restado tie. 

Unuan fojon Lenin venis Parizon en 
1895 j. Juna 25-jara marksisto travivis 
tiam antaŭnelonge grandan familian 
tragedion - la ekzckuton de sia pli aĝa 
amata frato Aleksandro kaj li mem 
estis persekutata de la polico. Sed li 
venis kaj tuj enprofundiĝis en la streĉa 
plena de arda entuziasmo kaj vcrvo la- 
boro: renkontiĝadis kun la samlan- 
danoj, politikaj elmigrintoj, kiel li 
mem, lekciis, disputis, zorgis pri fondiĝo 
de tipografio, preparis partiajn kon- 
gresojn kaj konferencojn, skribis ar- 
tikolojn por gazetaro, verkis librojn ... 
Senlaca, senĉesa laboro, batalado ... 
Vere titana laboro! 

Nun multaj francoj kaj turistoj diver- 
snaciaj vizitadas domon Ns 4 sur la 
strato Mari-Roz, kie li loĝis en 1909 ĝis 
1912 jj. - nun estas la modesta muzeo 
tie: nur la plej necesa meblaro kaj mul- 
taj libroj kaj periodaĵoj, same kiel en 
aliaj liaj muzeoj; en Smolnij, en Kremlo, 
Gorki... 

Pri kelkfoja pli-malpli longdaŭra resta- 
do de Lenin en Francio (Parizo, Bretonio, 
Longvi, Pornik, Nico k.a.) tutkompe- 
tente rakontis en sia artikolo „Lenin en 
Parizo", skribita speciale por la moskva 
revuo «Jarcento XX-a kaj Paco", en la 
jaro 1970, kiam la tuta progresema 
homara solene celebris la 100-jaran 
lian jubileon, la filino de la plej elstara 
aganto de la franca komunista movado 
Marsel Cachin (Kaŝen) - Mari-Louise 
Cachin-Jak. En sia artikolo la aŭtorino 
skribis ankaŭ, ke en Francio A. V. Luna- 
ĉarskij konatigis V. Uljanov kun talenta 
skulptisto Aronson, mcnciis pri lia bo- 


nega skulptura portreto de Lenin, kiu 
estis siatempe grandsukcese ekspoziciita 
en Parizo. 

Kaj jen en miaj manoj la eseo de A. 
Lunaĉarskij „Lenin el ruĝa marmoro". 
E1 ĝi ni ekscias jenon. 

... Unufoje frumatene iu delikate frapis 
je la pordo de la ĉambro en la hotelo 
„Ora leono", kie li loĝis kun sia edzino. 
Lunaĉarskij atendis la alvenon de Lenin, 
sed persone ili ankoraŭ ne estis konataj. 
„Mi ellitiĝis, - rememoras Lunaĉarskij. 

- Sur la ŝtuparo estis mallume. Mi ek- 
vidis nekonatan viron cn kaskedo, apud 
liaj piedoj staris la valizo ... 

- Mi estas Lenin. La trajno venis ege 
frue, - diris li. 

- Jes, - konfuzite respondis mi. - 
Edzino mia ankoraŭ dormas. 

Lasu vian valizon ĉi-tie, ni iru trinki ie 
kafon ..." 

Kaj li gvidis la gaston al ateliero de sia 
bona konato, skulptisto Naum Aronson, 
kies labortago komenciĝis kutime treege 
frue... 

Tiel okazis la konatiĝo hazarda, kiu 
kroniĝis per la kreo de unu el la plej es- 
primplenaj skulpturaj portretoj de V. I. 
Lenin. N. Aronson rememoris post jaroj, 
ke la personeco de Lenin profunde im- 
presis lin de la unua rigardo, precipe lia 
potenca kranio - «sokrata" kranio, kiel 
difinis li por si mem. 

Kaj tuj la skulptisto esprimis la deziron 
skulpti la buston de sia hazarda gasto, 
ankoraŭ tute ne imagante, kion signifos 
tiu homo en la historio de la homaro, - 
skulpti almenaŭ kiel la modelo de la 
greka antikva filozofo Sokrato. Pri tiu 
sia deziro li duonvoĉe flustris al Luna- 
ĉarskij, petante persvadi la gaston pozi 
al li. 

Kvankam tute ne esperante je konsento, 
Anatolij Vasiljeviĉ tamen rakontis al 
Lenin pri tiu peto de la mastro kaj pri 
Sokrato. La reago estis neatendita: 
Vladimir Iljiĉ kovris al si per manoj la 
vizaĝon, laŭte ekridegis kaj longe ne 
povis halti... 

Nur unusola renkontiĝo. Sed la reme- 
moro pri ĝi ne lasis la majstron. Kaj en 
1925, jam post la morto de Lenin, li pro- 
prainiciative, sen iu ajn mendo, komen- 
cis skulpti laŭ memoro la buston de 
Iljiĉ. 

Du jaroj daŭris ĉi laboro. ĉirkaŭ dudck 
variantoj de la portreto estis kreitaj, 
tamen la tre postuleman al si majstron 
ili ne kontentigis kaj li senkompate 
neniigadis ilin. Nur en 1927 jaro la ar- 
tisto finfine ekscntis, ke li sukcesis 
modli Lenin „kiel la inspiranto de mi- 
lionaj amasoj, kiel simbolo de forto", - 



tiel skribis li poste en siaj rememo- 
roj... 

En aprilo 1927 j. N. Aronson, tiutempe 
jam mondfama skulptisto, aŭtoro de 
larĝe konataj statuoj de Danto kaj ŝo- 
peno, Turgenev kaj Belinskij, Pasteŭro 
kaj Karl Markso, Mocarto kaj Vagnero, 
same kiel skulpturaj grupaj kompona- 
ĵoj: «Maljuna komunano", „Spartako", 
„Juno proleto", „Granda Rusio" k.a., 
speciale venis Moskvon kaj alportis sian 
novan laboron por ekspozicii ĝin. 

Tiam pasis nur tri jaroj post la forpaso 
de Iljiĉ. La vundo necikatriĝinta estis 
ankoraŭ tute freŝa en la koroj. Kaj miloj 
da homoj venadis al Rumjanceva mu- 
zeo, kie estis eksponata la busto. Inter 
ili venis ankaŭ N. K. Krupskaja, la ed- 
zino kaj fidela kunbatalantino de Iljiĉ. 
„Jes, tio estas parto de Lenin", - diris 
ŝi, kaj ĉi vortoj estis plej alta aprezo 
ŝiaflanka: ĝis tiam neniu el skulptistoj, 
kiuj celis enkorpigi la bildon de Lenin, 
estis indigita per simila laŭdo. 

La sukceso estis grandega. Ĉiuj gazetoj 
skribis pri enorma emocia influo de 
Lenina portreto, kiu bonege respeguli- 
gas lian tempcramenton, forton kaj sa- 
ĝon. 

Mi provos fari „vortan portreton" de ĉi 
busto, nun konstante ekspoziciata en 
Moskva Centra Muzeo de V. I. Lenin. 
Materialo - pecego de ruĝbruna mar- 
moro. La vizaĝo, konata por ĉiu homo 
sur tuta nia terglobo. Altega „sokrata" 
frunto. Atentemaj saĝaj okuloj. Energie 
kunpremitaj lipoj. Homo. Tribuno. Gvid- 
anto. Filozofo . .. En tiu portreto, ĉizita 
cl eterna materialo 

- por jarcentoj, vere estas io eksteror- 
dinara, iuj novaj nuancoj 

- kompare kun la aliaj samspecaj 
skulptaĵoj de Lenin. 

Kaj kio okazis kun tiu la plej unua busto 
de Lcnin, alveturigita en 1927 Moskvon? 
ĉi malaperis senspure. Onidire la skulp- 
tisto donacis ĝin al la helpfonduso por 
senhejmaj infanoj. Povas esti, kc ĉi 


18 




gipsa skulptaĵo simple rompiĝis, la ma- 
terialo je estis ne tro firma. Tamen tiu 
arta ĉefverko ne pereis. Reveninte Pa- 
rizon la skulptisto rekreis la saman 
buston, jam el la ruĝbruna marmoro. 
Sed kiamaniere ĉi busto trafis la Cen- 
tran muzeon de V. I. Lenin? Tio ankaŭ 
estas interesa, duondetektiva historio. 

. . . La dua mondmilito ĉirkaŭkaptis pres- 
kaŭ tutan Eŭropon. Francio sopirĝemis, 
sed ne cedis: pli kaj pli ekflamigadis la 
Rezistomovado de makisanoj. La tero 
brulis sub la picdoj de faŝistaj okupan- 
toj. Scntante, kc ilia fino, malvenko 
neeviteblc alproksimiĝas, ili fcbre celis 
fortransporti cl la lando ĉion plej valo- 


ran. En unu el tiuj milittrajnoj sub la 
signo „Absolute sekrete" estis la art- 
trezoroj de la mondfama ĉefa artmuzeo 
de Parizo - Luvro. 

Tamen la makisanoj-fervojistoj decidis 
malhelpi tion nepre. Kaj ili elpensis 
genie-simplan, sed ege riskoplenan pla- 
non por trompi malamajn invadantojn: 
deprenis ĉiujn ŝildojn kun francaj nomoj 
de stacioj, pendigis iujn germanajn kaj 
ekfunkciigis la trajnon ... laŭronde ... 
Tio estis vera ludo kun la morto! Sed la 
sorto favoris al partizanoj: ili gajnis. 

La trezoroj de Luvro estis savitaj kaj 
revenis Parizon, inter ili ankaŭ la mar- 
mora busto de Lenin, kiu post la milito 


okupis sian lokon en la Centra muzeo, 
lianoma. 

Tio okazis en 1956 j., kiam la nevino de 
N. Aronson venis sovetan ambasodore- 
jon en Parizo kaj, plenumante la volon 
de la mortinta aŭtoro, je la nomo de lia 
vidvino kaj ĉiuj familianoj, enmanigis 
la buston de Lenin al la sovetaj diplo- 
matoj kiel la donaco al soveta popolo. 
Kaj de Parizo ĝi estis zorgeme ekspe- 
dita Moskvon. 

Jen kia interesa historio kaŝas sin mal- 
antaŭ tiu konata nun por milionoj 
ruĝmarmora busto de nia senmorta 
Iljiĉ, kies 110-an jubileon post la nas- 
kiĝtado ni soleno celebris en aprilo 1980. 


Nadija Andrianova 

A 

Gis kiam nia ter’ ekzistos ... 

Planedon turnis tiu Hom’ al Suno. 

Titan*. Gvidanto. Filozof'. Tribun*. 

Li vojon montras al Estont’ el nuno — 
por tuta ter\ simbol’ de l'homa jun’.. . 

Al junularo testamentis — 

studi, studi, 

en la teatr’ de l’viv\ 

ne esti nur spektant’, 

sur „granda sceno" 

nur aktivan rolon ludi, 
estante firma, celkonscia batalant’. 

Nin gvidas lia vero, 

granda, aŭdaca, 
por la plej altaj idealoj 
en batal’, 
en la epoko nuna, 

ŝtorma, mortminaca 
ĉi sola vivdonanta vero de Preal’. 

En ĉies kor' honesta 

lia nomo vivas, - 

standardo nia 

en batal, labor'. 

Kiel la maja tondro 

sonas: „LENIN" - 
kaj renoviĝas Teron 

kun fervor'. 

Kaj ĉiam lia suna ver' aktivas, 
fiero nia kaj eterna glor'. 

En ĉies kor’ senmorta 

Lenin vivas, — 

al nova 

hela 

mondo 

semafor’ . . . Soptembro 1979 


Porpaca ekspozicio 
en Samarkando 

La 20an de septembro 1979 cn la centra 
ekspozicia salono de urbo Samarkand 
(Uzbekistan) okazis solena malfcrmo dc 
la grandskala ekspozicio „Estu ĉiam la 
paco!" dediĉita al la Internacia Jaro de 
la Infano. Ĝi estis organizita far Samar- 
kanda Espcranto-Klubo de Interpopola 
Amikeco kunlabore kun la regiona filio 
de Uzbeka Amikeca Asocio. Ĉiuj clpaŝin- 
toj aprezis la porpacan aktivadon de 
samarkandaj esperantistoj kaj substrekis 
la gravan rolon, kiun Esperanto plenu- 
mis en la realigo de la ekspozicio. La eks- 
pozicio estis vere internacia. Estis cks- 
ponataj materialoj (porpacaj afiŝoj, 
flugfolioj, revuoj ktp.) ricevitaj el ĉ. 
30 landoj. Pri la evento vaste sciigis 
gazetaro, aperis tipografie presitaj 
afiŝoj kaj invitiloj. Ni plenkore 
dankas al ĉiuj rceĥintoj kaj speciale al 
la personoj grave kontribuintaj por 
sukceso de la ekspozicio, Roland Schnell 
(gvidata de li MEM-sekcio tradukis nian 
alvokon gcrmanlingven kaj disvastigis 
ĝin en porpacaj medioj de FRG - vere 
imitinda ekzemplo!), Lenke Dombovari, 
Zoltan kaj Eva Vali (Hungario), Joe 
Gamble (Usono), Henri Masson (Fran- 
cio), Petro Poliŝĉuk (USSR). La ekspo- 
zicio tre sukcesc funkciis dum du se- 
majnoj. Estis dediĉite, ke en Samarkando 
ĝi fariĝu tradicia kaj ĉiujara. Tial nia 
kluba alvoko restas daŭre valida! 


19 





Nadija Andrianova 

La tutmonda forumo de laboruloj 

(Fragmento el la libro «Ekbruligis mi fajron en kor'...) 


Per la fragmento ni atentigas pri konsiderinda libro kaj ĝia aŭtorino. 

La libro .Ekbruligis mi fajron cn kor' . . apcris cn la ukraina lingvo cn la 
cldonejo .Veselka", Kiev 1973 en kvanto de 30 000 ekzempleroj. En 1977 aperis 
la dua ilustrita eldono per 50 000 ekzemplcroj. La libro estas aparte grava por 
la cspcrantistaro. Ci tcmas pri mirinda homo, la blinda espcrantisto Vasil 
Eroŝenko (1890-1952), kiu estis naturtalento, poeto de Oriento kaj Okcidento, 
„ctcrna vagabondo" kun ckstcrordinara sorto. La biografio tuŝas ankaŭ la 
historion de la Laborista Esperanto-Movado, kiel la fragmcnto atcstas. Recenzo 
pri w Ekbruligis mi fajron en kor' . . ." en la UEA-revuo „esperanto" (10 1977] 
tckstas i. a. „Ci estas vcrkita kompctcntc, kun profunda amo. La libro entenas 
rarajn, neniam antaŭe publigitajn fotojn kaj faktojn. Gi rakontas pri la vivo 
dc la blinda homo. kiu vidis la mondon pli bone ol multaj vidantoj. Lia vivo 
estis tiom neordinara, ke ĝi nc estas krcdebla. tamcn ĝi estis vere tia. Eroŝenko 
vcrkis precipe japanc kaj Esperante. Kvankam li ĉefe vcrkis prozon, li cstas 


konsiderata kiel poeto, ĉar lia prozo estas saturita de poezieco. Ncmultaj liaj 
verkoj estis publigitaj. La kruela sorto ncniigis lian arkivegon. Vivaj dialo- 
goj, senfinaj detaloj faras la legadon interesokapta. La libro meritas esti 
eldonita ankaŭ en Esperanto kaj cn naciaj lingvoj". Sarne kiel pri Nikolao 
Ostrov/ski oni povus adresi al li la vortojn dc Maksim Gorki: .Lia vivo 
estas plcj konvinka ilustraĵo de la triumfo de homspirito supcr korpo." 
Paradoksa fakto: Eroŝenko, ukraina laŭ deveno, fariĝis klasikulo dc japana 
literaturo. Plimulto de liaj verkoj cstas skribitaj japane kaj Esperante. 
Liajn humanajn alegoriajn fabelojn tradukis ĉine lia granda amiko Lusin. 

La ukraina verkistino Niidija Hordijenko-Andrianova (mcmbro dc la unuiĝo 
de sovetaj verkistoj) fervora esperantistino laboras en ĝenroj de belartaj 
tradukoj, literatura kritiko, publicistiko kaj prozo. 

Rudolf Hahlbohm 


Komence de la 1926 jaro inter la mos- 
kva csperantistaro disvastiĝis agrabla 
novaĵo: la Vl-a Internacia Kongreso 1 ) 
de laboristoj-esperantistoj okazos en 
ilia lando, en la lulilo de la Granda Ok- 
tobra Revolucio. Leningrado, komence de 
aŭgusto. 

Vasil Jeroŝenko 2 ) ege ĝojis eksciinte, ke 
ankaŭ lin oni elektis delegito de tiu-ĉi 
reprezenta tutmonda forumo de laboru- 
loj. Superonte sennombrajn barojn kaj 
obstaklojn intencis alveni al la Kongreso 
reprezentantoj el 23 landoj de Eŭropo, 
Azio kaj Latina Ameriko. Ne ĉiuj el ili 
sukcesis ricevi de siaj registaroj vizojn 
por eniri Sovetion. La aliĝintoj el Belgio, 
Francio, Hispanio, Italio, Pollando, Ja- 
panio, ĉinio, Kolumbio kaj Urugvajo 
entute ne ricevis permeson enveturi 
Sovetan Ruslandon. La plej multnom- 
braj estis la delegacioj el Germanio, 
Anglio, Ceĥoslovakio, Finnlando, Neder- 
lando, Hungario kaj Aŭstrio. Krom eks- 
terlanda delegitaro alvenis kclkaj cen- 
toj da plej aktivaj espcrantistoj preskaŭ 
el ĉiuj respublikoj de la vastcga Sovet- 
unio. E1 Ukrainio venis 20 personoj. 
Entute en la laboro de la Kongreso, laŭ 
nekompleta statistiko, partoprenis pli ol 
400 fakte venintaj kongresanoj el ĉirkaŭ 
700 aliĝintaj. 

La scsan dc aŭgusto, vendrede vespere, 
okazis la solcna malfermo de la Kon- 
greso, post kiam la tuta kongresanaro, 
kun standardoj kaj muziko, en granda 
demonstracio venis tra la stratoj 
ĝis Taŭrida Palaco (tiutempc-Palaco de 
Urickij). 

La solena malfcrmo estis disaŭdigita per 
radio. 

... Jen eksilentas la lastaj akordoj de 
„La Internacio". Unuanime, kun aplaŭ- 
doj oni elektas la prezidantaron kaj la 
sekretariaron de la Kongreso. La clck- 
titoj okupas la lokojn ĉe la prezidan- 
tara tablo. 

La tribunon suriras la gvidanto de la 
sovctaj esperantistoj kamarado Ernesto 


Drezen kaj tuj komcncas sian salut- 
paroladon.' 5 ) Kĉiraj gekamaradoj" - 
aŭdas Vasil lian emociigitan fortan vo- 
ĉon. Specialan plezuron mi havas 
saluti vin, en la nomo de Sovetlanda 
Esperantista Unio, en la lando, kie la 
potenco apartenas al la laboristoj kaj 
kamparanoj. Mi estas ĝoja, povante sa- 
luti la delegitojn de la Sesa Internacia 
Kongreso de laboristoj-esperantistoj en 
la unua urbo de proletara revolucio - 
Leningrado ..." 

Jeroĉenko ne detenis sin kaj plej unua 
ekaplaŭdis,- al li aliĝis la tuta grandega 
salono. Longe-longe ne kvietiĝis la ova- 
cio. ĉu iam kaj ie", - daŭrigis la pa- 
rolanto, - „honore al kongreso esperanta 
estis aperigataj specialaj poŝtmarkoj?Ne, 
tion faris unuafoje en la mondo la So- 
vetia Popolkomisario por la poŝto kaj 
telegrafo. ĉu iam kaj ie kongreso espe- 
rantista kaj speciale kongreso laborista 
estis salutata de ministro por klerigo 
per tiaj varmaj kaj kuraĝigaj paroloj, 
kiel tion faris nia popola komisaro por 
klerigo - kamarado Lunaĉarskij?" 

Kaj denove longe ne kvietiĝas la ovacio 
en salono. 

„- Ĉu ne estas io eksterordinara kaj 
simbola", - post kelkminuta paŭzo daŭ- 
rigis la oratoro, - „ke dum tiu-ĉi jaro 
anstataŭ modestaj ejoj de iu klubo la- 
borista ni kunvenas en la historiaj ĉam- 
broj dc la palaco, kie dum jardeko funk- 
ciis la parlamento de la cara Rusio, kie 
okazis malfermo kaj laborkunsidoj de 
la dua kongreso de la Komunista Intcr- 
nacionalo? .. 

La oratoro finis sian salutparoladon per 
esprimo dc plej sinceraj bondeziroj al 
la okazonta kongreso, ke ĝia laboro estu 
plensukcesa kaj fruktodona. 

Dcnove - cntuziasmaj aplaŭdoj, sonoj 
de „La Internacio". Ĉiuj ekstaras kaj 
unuanime kantas la esperantigitan 
himnon proletaran. 

Poste oni anoncis kaj ĉiuvoĉe akceptis 
la tagordon de la kongreso. La delegito 


el Moskvo N. Nekrasov lcgas ruse kaj 
tradukas esperante la salutleteron dc la 
honora prezidanto de la kongreso kama- 
rado A. V. Lunaĉarskij. Jen estas la 
teksto dc ĉi letero: „A1 la Vl-a Internacia 
Kongreso de Laborista Esperantistaro 
Unuccfronta. 

Mi devas konfesi, kc mi mem ne parolas 
Esperanton kaj ne sufiĉe konas la ba- 
zojn de tiu-ĉi lingvo. En mi ankoraŭ 
vivas kelkaj aprioraj konsideroj pri tio 
ke dubinde ke per vojo de artefarita 
lingvo oni povas krei tiun unikan lin- 
gvon de la internacia komunikado, kiun 
celas Esperanto. 

Tiu-ĉi movado vastiĝas kun nerefutebla 
potenco kaj transformiĝas je unu el la 
plej seriozaj fenomenoj de la moderna 
socia vivo. Oni ne povas ankaŭ nei, ke 
la adeptoj de Esperanto, konsciante sin 
konduktoroj de la ekstreme progresi- 
vaj formoj de la homa interkomunikado, 
sentas ccrtan proksimecon al la granda 
komunista movado kaj ke inter la 
komunistoj iufoje tutaj organizaĵoj ali- 
ĝas al la movado Esperantista. 

Mi tutanime deziras al Esperanto pluan 
pliproksimiĝon kun la avangardaj for- 
tnoj de la batalo laborista kaj pluajn 
sukcesojn. 

29. VII. 1926 A. Lunaĉarskij."' 1 ) 

Kiam silentiĝis la lasta vorto de la sa- 
lutletero la tuta salonego eksplodis pcr 
vervaj aplaŭdoj. Vasil Jeroŝenko, rete- 
nante la spiradon, atente fiksaŭskultadis 
al ĉio, kio okazis en la plenplena salono. 
Li ĝojis ankaŭ pri tio, ke lia filatcla ko- 
lekto pliriĉiĝos per du unikaj poŝtmar- 
koj, kiuj aperis honore al ilia Kongreso. 
ĉi-tiuj poŝtmarkoj je nominalo 7 kaj 14 
kopekoj aperis en cirkulado 8-an de 
aŭgusto, dum la tria labortago de la 
Kongreso. La amikoj detale priskribis al 
Vasil, kiel ili aspektas. Ambaŭ poŝtmar- 
koj cstis faritaj laŭ la skizo de la pen- 
tristo V. Kuprijanov. Sur ili estas pen- 
trita la obelisko de Soveta konstitucio 


20 


en Moskvo. Supre - la vortoj: „Poŝto. 
USSR" - ruse kaj esperantlingve. Krom 
tio videblas la E-teksto: „Internacia Pro- 
letaria Esperanto-Kongreso". En la 
ovala kadreto oni reproduktis per morsa 
alfabeto la tekston: „Proletoj de ĉiuj 
landoj, unuiĝu!". Sube - la cmblemo de 
Sovetunio, scrpo kaj martelo. Kaj tute 
supre, dekstrc kaj maldekstre, du kvin- 
pintaj steletoj ... Post la interrompo 
okazis ankoraŭ unu neforgesebla evento. 
Komence juna leningrada esperantisto- 
aktivulo, unu cl la sekretarioj de la 
Kongreso S. Podkaminer 5 ) citis longe- 
gan liston de la plej ĉefaj organizajoj 
kaj entreprenoj, sovetaj kaj eksterlan- 
doj, kiuj sendis salutleterojn al la Kon- 
greso. Entute venis tiom multege da 
salutdepeŝoj kaj telegramoj, ke aŭs- 
kulti ĉiujn dum unu vespero absolute nc 
eblis. 

Postc Ernesto Drezen solene anoncis: 

„- Kaj nun, gekamaradoj, unuafoje en 
la historio dc Esperanto-kongresoj oka- 
zos la interŝanĝo de standardoj inter 
la germana urbo Leipzig kaj la rusa 
urbo Smolensk!" 0 ) 

Kaj sub akompano de brua ovacio kaj 
aklamoj sur la scenon kaj la tribunon 
suriris uniforme vestitaj esperantistoj - 
sovetaj ruĝarmeanoj kaj germanaj ru- 
ĝaj frontbatalantoj. La delegitaron de 
Okcident-Saksiaj ruĝfrontbatalantoj gvi- 
dis aktiva aganto de laborista movada 
Otto Bassler. 7 ) E1 Smolensk alvenis 
speciala delegacio de la ruĝoficira ler- 
nejo je la nomo de Mjasnikov. Solene 
disfaldiĝas du purpupaj standardoj kun 
pentritaj sur ili la kvinpinta stelo kaj 
pugno kaj ore broditaj surskribaĵoj. - 
ruse kaj germanlingve: „Proletoj de ĉiuj 
landoj, unuiĝu!" 

La muziko ludas salutmarŝon. Ovacio, 
Vervaj aklamoj ... 

Vasil Jeroŝenko nc estis pasiva obser- 
vanto de la Kongreso. Li aktivc par- 
toprcnis cn ĉiuj laborkunsidoj, kiuj 
okazadis en la granda aŭlo de la Pa- 
laco de Laboro, en pridiskutado de pre- 
lcgoj, en disputoj, ekskursoj al Smolnij 
kaj post la fino de la Kongreso - al 
Moskva Kremlo .. . 

Kaj la 10-an de aŭgusto matene dum la 
lasta labortago de la Kongreso, post la 
aprobo kaj akcepto de la rezolucioj, li 
kune kun ĉiuj delegitoj ĝoje kaj entu- 
ziasme voĉdonis por aprobo kaj kon- 
firmo de la solena promeso de laboristaj 
esperantistoj: ĉiam memori pri sia 
aparteno al la klaso proletara, ĉie - en 
sia propra lando kaj eksterlande - per 
la helpo de la lingvo internacia semi la 
veron pri la ŝtato laborista, pri la celoj 
laboristaj, pri iliaj revoj kaj aspiroj. 
Tiu-ĉi solena promeso estis unanime 
aprobita per ĉiuj voĉoj krom unu sin- 
deteninta. 

Post la konciza konkludparolado de 
kamarado Drczen dcnove sonas muziko 
de „La Internacio" kaj ĉiuj starante kan- 


tas la vortojn de la proleta himno tut- 
monda. 

Per tio la Vl-a Internacia laborista kon- 
greso, kiu eniris en la historion de Es- 
peranto-movado kiel unu el la plej bri- 
laj kaj sukcesoplenaj, finiĝis, delegitoj 
kaj gastoj forlasis la gastaman Lenin- 
gradon, forveturinte hejmen. 

Vasil Jeroŝenko kun la grupo de samur- 
banoj revenis Moskvon ... 


Notoj de la redaktoro 

*) Temas pri la kongrcso de la tiam- 
tempc progresema Sennacieca Asocio 
Tutmonda (SAT). 

Pri la tuta kongreso vidu la „Proto- 
kolo de la Vla Kongreso dc Senna- 
cieca Asocio Tutmonda" en „Senna- 
ciulo", ekstra numero, novembro 
1926. 

2 ) Jeroŝenko aŭ Eroŝenko, blinda sove- 
trusa poeto kaj esperantisto. Vidu i.a. 
Otto Bassler „Eroŝenko, memore al la 
blinda esperantista pocto", „Paco" 7 giŝ 
8/1970, p. 36-37 (GDR-eldono), librojn 
pri Jeroŝenko ne nur skribis Nadija 
Andrianova sed ankaŭ A. S. Ĥarkovskij. 
Jcn la du titoloj: Nadija Gordienko An - 
drianova: „Zapaliv ja u serci vogon", 
Kijev 1977, eld. «Veselka", 304 p. Tiu 
libro estas romano. A. S. Ĥarkovskij: 
„Ĉelovek uvidevŝij mir", Moskva 1978, 
eld. „Naŭka", 292 p. Tiu libro estas 
science dokumentita ĵurnalisma rakonto. 

:) ) Komparo kun la protokolo de la Vla 
SAT-Kongreso evidentigas, ke la 
aŭtorino ne redonas fidele la teks- 
ton sed arbitre kunigas partojn de 
la salutparolado de E. Drezen.Ekzem- 
ple tute mankas en la originalo 
la nekomprenebla rilato inter espe- 
rantaj poŝtmarkoj kaj la salutme- 
saĝo de Lunaĉarski. 

'*) Laŭ la protokolo ekzakte. 

5 ) Estas fakto, ke la konata soveta espe- 
rantisto, unu cl la plej eminentaj 
nuntempaj veteranoj de la rusa 
Esperanto-movado, la internacia alte 
ŝatata komunisto, prof. S. Podkami- 
ner el Leningrad, estis sckretario de 
la LKK dc tiu kongreso. 

(1 ) Pri tio vidu D. Blanke: „Pri la kon- 
tribuo de la laboristoj esperantistoj 
por la evoluo de la germana-soveta 
amikeco en la tempo de la Respubliko 


de Weimar"GDR-Paco 1975,krome en 
D. Blanke (Red.) „Socipolitikaj as- 
pektoj de Esperanto", HEA, Buda- 
pest 1979. 

7 ) Otto Bassler, unu el la plej eminen- 
taj veteranoj de la germana kaj in- 
ternacia laborista Esperanto-movado, 
vivas en Leipzig/GDR. Li estas mcm- 
bro de Centra Laborrondo Esperanto 
en Kulturligo de GDR. 


Eduard von Bauernfeld 

La malsana leono 

Leon' malsaniĝis je kapa doloro. 

En sia kavern' estis granda fetoro. 

Kaj li — por distriĝi — ordonis subite, 
inviti al li iujn bestojn vizite. 

Laŭ ordo tuj venis al tiu kunven’ 
la vulpo, la ĉamo kaj ankaŭ l’azen\ 
Volonte neniu ĉi-tie sin trovis, 
sed oni do fine 1’azenon enŝovis. 

Tremante l'azeno kavernon eniris, 
dum ĝia angoro la koron kuntiris. 

La reĝo demandis la gaston inside — 
kaj liaj okuloj jam brilis avide —: 

„Vi diru, azen’, ĉu odoras ĉi-tie?" 

„Ho, reĝo", ĝi flaris, ..mefitas ja fie!" 
Satante la veron, pro tiu-ĉi vort' 

1’azeno sin mem tuj kondamnis al mort’. 
Ensaltis la ĉamo, kaj ĝia animo 
terure tremegis, skuiĝis pro timo. 

„Laŭ kio odoras la lok', mia ĉamo?" 
„Ĉi-tie odoras ja kvazaŭ balzamo." 

Eĉ tiu flatulo ne plie furoris, 
ĝi nur por leona stomako valoris. 

Nun venis la vulpo sur mola pied’. 

Ci kiel kondutos en tiu proced’? 

„Parolu, vulpeto, ĉu tiu odor* 
ĉi-tie mefitas laŭ naŭza fetor’?" 

Sed ternas la vulpo: „Mi devas deklari: 
pro mia kataro ne povas mi flari." 

La reĝo silentis kaj mordis la lipon, 
etendis post tio al vulp’ ĉaman ripon: 
„Nu, prenu kaj manĝu, ĉar mian favoron 
vi havas, ruzulo, pro tiu okaz’. 

Ĉar eĉ malkonfesi malbonan odoron 
kapablas nur vere la plej bona naz'!" 

(Tract. Manfred Arnold) 


21 




Ludwig Renn 

Ne nacioj plu batalu: 

— Ruĝ-front’! Ruĝ-front’! 

Sed la klaso kontraŭ klaso: 


Kontraumilita 

— Ruĝ-front’! Ruĝ-front’! 

Tamen ni armeaniĝos 

kanto 

Kaj potence ni armiĝos: — 

Estu la civilmilit’! 

Agitistoj ree krias: 

Intervenci ili volas: 

- Militon! Militon! 

— Milito! Milito! 

Por malsaton forgesigi: 

Sovetunion plendetrui: 

— Militon! Militon! 

— Milito! Milito! 

Ni preparu armilaron 

Kontraŭ la malamikaron: - 

Sed malhelpos ni detruon 

Kaj defendos la konstruon: — 

Ĉiu fort’ por Soveti’! 

Malamikoj — ili mem! 

Por monsako de 1’kriistoj: 

Do milito komenciĝu: 

— Murdon! Murdon! 

— Milito! Milito! 

Por profiton ili havu: 

Fuŝ’ por ili ĝi fariĝu: 

— Murdon! Murdon! 

— Ruĝ-fornt’! Ruĝ-front’! 

Nun denove ni, soldatoj, 

Germanio kaj Francio, 

Murdu la proletajn fratojn: 

de Rusio ĝis Britio, 

lli — nia amikar'! 

Estos nur Sovet-Uni’! 

(Originalc verkita en Esperanto, el „La nova etapo" 1/1932) 


Rudolf Zimmermann MoftiS VefO homO 


Howard Fast, la usona verkisto, diris 
al ni: „Ĉefaĵo estas, ke ni estu homoj, 
simplaj, modestaj homoj, nur homoj!" 
Post la dua mondmilito apcris en Ger- 
manio du libroj, kritike pritraktantaj la 
politikon kaj staton de Germanio dum 
kaj post la milito. Iu ĝis tiam nekonata 
aŭtoro raportis en siaj verkoj „Krieg" 
(milito) kaj „Nachkrieg" (postmilito) pri 
aktivecoj de ŝovinistoj kaj rcakciuloj. 
Lia tria romano „Adel im Untergang" 
(pcreanta nobelaro) malkaŝis la pseŭdo- 
nimon Ludwig Renn. 

La nun malkaŝita pseŭdonimo estis skri- 
bita de altnobela familiano, kies patro 
cdukis la princojn de la saksa reĝo. Tial 
Vieth von Goltzenaŭ - la privata nomo 
- bone konis la intrigojn kaj kalumnia- 
dojn inter siaj klasanoj. 

Li fariĝis oficiro. Kiam la oficiroj ŝatis 
plej eble laŭtajn kriojn de la kaporaloj 
kaj suboficiroj, Vieth von Goltzenaŭ 
mallaŭdis kaporalon, postulante: „Voku, 
ne kriu!" La unuan tagon de la milito 
oni lin marŝigis kun sia kompanio al 
Francio, kie li restis dum la tuta milito. 
En tiu kompanio estis konato de mi. Li 
skizis Vieth von Goltzenau jene: „Li 
estis bona kompaniestro. Li manĝis kun 
ni el unu kaldrono. En nia kompania 
kuirejo ne okazis rabadoj de nutrajoj por 
la bono de oficiroj kaj la kuirejaj sol- 
datoj." 

Li estis kun siaj kamaradoj kaj solda- 
tojs kun ili en la kaŝejoj, kie la soldatoj 
vivis. Li konis ĉies privatajn zorgojn kaj 
li konstatis, ke la moralo de la soldatoj 


superis tiun de la oficiroj. Tiel el Vieth 
von Goltzenaŭ fariĝis Ludwig Renn. La 
sincereco de la simplaj homoj, ilia 
fideleco kaj kuraĝo lasis lin ekkoni, kc 
la popolo estas pli valora, ol la publika 
vivo tion kredas. Lia amo apartenis al la 
popolo. 

Post la milito li fariĝis polica oficiro, ĉar 
li kredis, ke en la juna germana respu- 
bliko nun la popolo vere regos. Sed li 
konstatis, ke ree la kapitalistoj rcgas per 
la socialdemokratoj. Li konstatis, ke 
ŝovinistoj kaj reakciuloj sin kaŝis inter 
la gardantoj de la ordo. Kiam li atentigis 
la estraron, li devis ekkoni, kc tiu ĉi 
estraro sciis kaj toleris tion. Forlasinte 
la policon li studis lingvojn kaj scien- 
cojn. Sed kiam la posta diktatoro Franco 
en Hispanio subpremis la liberecon, Lud- 
wig Renn militservis kun la respublika- 
noj. Post la bruligo de la regna parla- 
mentejo en Germanio oni lin enkarceri- 
gis du kaj duonan jarojn. Post la dua 
mondmilito li revenis el sia eksilcjo 
Meksikio. Lian sekvantan aktivecon kiel 
verkisto li dcdiĉis al pluraj libroj por 
infanoj, por helpi al ili, kompreni la 
mizeron dc infanoj en aliaj landoj kaj 
la zorgon dc nia socialisma ŝtato por la 
infanoj. Ili ja estos la ŝtatanoj de la 
estonto. 

Ludwig Rcnn estas unu el tiuj raraj 
homoj, kiuj forlasis la hejman luksan 
neston por servi al humanismo. Li ne 
estis pasiva pacifisto, sed dediĉis sian 
militajn sciojn al la demokratio. La 21an 
dc julio 1979 li mortis. Ni lin ne forgesu! 



Ludvvig Renn 


Senlaborula 

kanto 

Kiam ĉiuj iras stampi, 

Antaŭ la giĉetoj rampi, 

Ĉiuj faras aĉmienon, 

Volas manĝi ĝis satveno, 

Gis sat venos en la ver, 

Estas bela la afer’, 
la afer'. 

Vi eliri ne deziras: 

Kion serĉi ekster dom’?! 

El la lit vi ne eliras 
Pro malsato trompu hom', 
Venas jam tagmanĝa hor'. 
Manĝ-matena restis for, 
restis for. 

La infanoj tre maldikas: 
lli manĝi devus pli, 

Se vendist ankoraŭ donos, 

Ni do zorgi ne bezonas, 

Pensi pri morgaŭa tag’ 

Kaj pri nutro en stomak’. 
en stomak’. 

Se mizero tiel kreskos 
Kaj montriĝos sen elir’, 

Ĉiu dir malpermesata 
Al prolet, al ruĝa frato. 

Venos la eksplod en foj’, 
Marŝos ni en rekta voj’ 
rekta voj’ I 

1) La poemo troviĝis en 
„La nova etapo" 1/1932 
Foto: Zcntralbild 


22 










Detlev Blanke 

LUDWIG RENN- 

La esperantisto 


Por ni esperantistoj Renn ankaŭ estas 
interesa pro la fakto, ke li eklerninte 
Esperanton en 1930, komencis verki en 
la internacia lingvo. La nomo de Renn 
estas ligita al la Internacia Asocio de 
Revoluciaj Esperanto-Verkistoj (IAREV), 
kiu fondiĝis fine de 1931. En la oficiala 
organo dc IAREV „La nova etapo", kiu 
1932 ekaperis en Moskvo, inter la 15 
subskribintoj de „Deklaracio de la nov- 
fondita internacia asocio de revoluciaj 
esperanto-verkistoj (IAREV) 1 )" ankaŭ 
troviĝis la subskribo de L. Renn, kiu 
samjarc clcktiĝis prezidanto de IAREV 2 ). 
La planon verki „ruĝan dekameronon", 
kiu devus montri la ŝanĝon de la homo 
en USSR post la revolucio, kaj kiun 
devis kunverki ankaŭ Ludwig Renn 2 ) ne 
realiĝis. 

Rcnn havis bonajn rilatojn al Germana 
Laborista Esperanto-Asocio kaj faris por 
ĝi propagandajn prelegojn, ekzcmple en 
kinejo Babylon en Berlin, kiel memoras 
Willi Vildebrandt. Kelkfoje tiuj aranĝoj 
estis malpermesitaj de la polico, kiel oni 
legas en «Internaciisto"" 5 ). Verŝajne Renn 
en sufiĉe bona grado regis Esperanton. 
En sia romano «Rufjland-Fahrten" 
(rusiaj vojaĝoj) li i. a. skribas pri epi- 
zodo: «Vespere oni min akompanis de 
la hotelo al kunveno... Iu germane 
parolis. Tiu estis verkisto, kiu apartenis 
al neniu partio kaj al neniu ligo de pro- 
letaj verkistoj... Poste unu parolis Es- 
peranton. Post la fino de la salutado mi 
volis diri al la esperantisto ruslingve, ke 
mi komprenis ĉiun vorton, kvankam mi 
tre malmulte scipovas Esperanton :> ). 
Tiam Renn ankoraŭ nur komprenis 
Esperanton. Sed li verŝajne rapide ekler- 
nis la lingvon tiel bone, ke li scipovis 
verki en ĝi. Eble nur du originale ver- 
kitaj poemoj estas el lia plumo. 
«Senlaborula kanto" kaj „Kontraŭmilita 
kanto" aperis en „La nova etapo" 2/1932 
kun la indiko «originale verkita en Es- 
peranto". „Senlaborula kanto" estis re- 
presita en „der esperantist" n-ro 46 
(marto-aprilo 1971) paĝo 17, unuafoje 
post la milito, kaj «Kontraŭmilita kanto" 
aperis en „dcr esperantist" 3-4/1974 (65/ 
66). En letero de 11.10.1970 al Centra 
Laborrondo Esperanto Ludwig Renn 
skribis „Senlaborula kanto". Ĝi estis al 
mi tute nekonata, kaj ĉar mi fakte for- 
gesis Esperanton, mi ĝin eĉ nur parte 
povis traduki germanen. En germana 
lingvo la poemo apenaŭ ekzistas, scd 


ĝi devas csti originale verkita cn Espe- 
ranto, por kiu celo, mi ne scias". 

Krome Rcnn verkis interesan eseon pri 
Esperanto en „La nova etapo", 1/1932, 
paĝo 6. Tiun escon kaj la du poemojn ni 
represas en ĉi-tiu numero. 

Restas mencii, ke Renn tuj post la poten- 
cakiro de la nazioj estis arestita. Ankaŭ 
la esperantistoj enviciĝis en la protest- 
ŝtormon kaj postulis lian liberiĝon 0 ). 
En la ĉina gazeto „La mondo" oni eĉ 
skribis pri lia morto 7 ), feliĉe erare. 

En la jaro 1936 la nazioj devis elprizo- 
nigi Ludwig Rcnn. Pri tio ankaŭ eksciis 
IAREV. kiu en sia organo „Internacia 
literaturo" (Nova serio, numero 3/1936, 
p. 3) tre varme aplaŭdis lin. 

Ni tie lcgas: 

„Kara Ludwig Renn, malgraŭ ĉiuj per- 
fidaĵoj eksciu, ke via iama energia la- 
boro pro fondiĝo de nia IAREV ne restis 
vane perdita! Malgraŭ ĉio nepre kun- 
trenita en la teruran mezepokan nokton 
kreitan defaŝismo,vi perdisla kontakton 
kun ni kaj longdaŭre estis sufokita de 
nigraj manoj. Dum multaj kaj multaj 
monatoj ni malesperis, ĉar plurfoje oni 
false anoncis pri via morto. Nun, feliĉe 
malfermiĝis por vi la pordo de 1'karcero 
kaj vi povas finfine vidi la sunon de 
1'libero! 

Dumtempe, ĉar vi la gvidanto ne povis 
kontribui per siaj tutaj fortoj la entre- 
prenon, ni ne perdis kuraĝon, kaj plej 
alten levis la torĉon falitan el viaj manoj. 


Vi seninterrompe restis, kaj ankoraŭ 
restas nia Prezidanto. Se momente via 
sidloko restas neokupita apud ni ĉiuj, 
almenaŭ vi konstante estas kun ni, par- 
toprenas niajn debatojn en nia animo. 
Sajne, ni baldaŭ povos denove akcepti 
vin, karega Ludwig Rcnn! Atendante, 
akceptu la plej sincerajn elkorajn bon- 
dezirojn de ĉiuj IAREV-anoj, kiuj pere 
de ni vin salutas plej amikece. 

N. Borisov, H. Bourguignon, 

E. Spiridoviĉ, O. Bajanova, N. ŝtejnberg, 
B. Eggers" 

Sed Renn ne plu povis dediĉi sin al 
IAREV kaj al Esperanto. Li iris al His- 
panio por partopreni la batalon kontraŭ 
la faŝisto Franco. 

Estas konate, ke tie li ankaŭ havis kelk- 
foje kontakton kun esperantistaj ba- 
talintoj. 

Laboristaj esperantistoj ankaŭ informas, 
ke Renn siatempc planis verki militistan 
vortaron en Esperanto. Povas esti, ke li 
eĉ finverkis la manuskripton. Certeco 
pri tio ne ekzistas. 

Post la dua mondmilito Renn nc plu 
reaktiviĝis por Esperanto. 


Notoj: 

1) »La nova etapo", Moskva 1/1932, p. 5 

2) kp. Enciklopedio de Esperanto, vol. II. Buda- 
pcst 1933-34, p. 464 

3) „Sur posteno" (Leningrad), 2-3 (139-140). 1933, 
p. 23 

4) kp. «Internaciisto* n-ro 13-14, 1931, p. 104 

5) Rcnn, Ludwig .Russland-Fahrten", Lasso-Verlag 
Berlin 1932. S. 75 

6) kp. «Intcrnaciisto" n-ro 52 (dcccmbro 1932) 

7) kp. „La mondo", n-ro 6, majo 1933, monata 
organo dc ŝanhaja Espcrantista Ligo 

8) kp. \V. G. Keable «Esperanto the aggressor lan- 
guagc FM 30-101-1", cn „Thc British Esperan- 
tist", june 1968, p. 364 


lio, la reprezen- 
renantaj landoj. 


raux f Julien 
Townsend, 


Benda, francaj; Svlvia 
angla; jose Mancisidor, 



TRISTAN TZA 
cn vi, batalantoj li 
kas la ver< 
la modern. 

MALC 
«La meŝai 
el Usono e 
pri helpo, \* 
ANNA 
ĉiuj lingvc 
ras nun, ke 
to estas, i 
Hispanio 
tuta inond* 
Ludvvip 
aj levjantoj 


Ludioig Renn sendis salutojn al la legantoj de la esperantlingva hispana revuo 
„Popola Fronto " (N-ro 18, 15a de julio 1937) 


23 








Ho sport’! 

Vi-paco! 


En 1912, post la fermo de la V-aj Olimpikaj Lu- 
doj en Stokholmo, estis anoncite, ke en literatura 
konkurso la unuan lokon kaj oran medalon por 
„Odo al Sporto" gajnis Jorĵ Horod (Francio) kaj 
Martin Eŝbaĥ (Germanio). 

Tamen la premion ili ne ricevis, ĉar tiuj aŭtoroj ... 
ne ekzistis. Sub tiu duobla pseŭdonomo en la 
konkurso partoprenis la 49jara prezidanto de 
rinternacia Olimpika Komitato, Pjer de Kuber- 
ten. 

La originalo de la odo estas gardata en Lozanno, 
en malgranda biblioteko de modesta vilao „Mon 
Repo", ĉe la bordo de ĉeneva lago, kie loĝis 
lastajn jarojn Pjer de Kuberten. 



Ho sport’! 

Vi — ĝuo! 

Vi fidela, konstanta 
kuniranto de la vivo. 

Trapasas jarcentoj 
La vivo jubilas. 

Vi vivas, ĉiutem 
Ho sport' 

Vi aranĝas bonaji 
inter popoloj. 

Vi - konkordol 

Vi kunigas la homojn, kiuj soifas unuecon. 

Vi instruas diverslingvan, 

multogentan junularori estimi unu la alian. 

Vi estas fonto de nobla, paca, amika konkurso. 
Vi kolektas la junecon - nian estontecon, 
nian esperon, — sub siajn pacajn standardojn. 
Ho sport’! 

Vi - paco! 

Esperantigis 

Aleksandr Logvin, Moskvo 


Heinrich Heine Obstina komerco 


La maljuna sinjoro Sole vivis en hungara 
distrikturbo, en kiu estis lokita husara 
regimento. Li pruntedonis monon al la 
oficiroj kaj ankaŭ zorgis pri iliaj aliaj 
aferoj. La oficiroj ne nur ŝatis lin, sed 
ankaŭ fidis al li. Tiel multe, ke oficiro, 
translokita en alian garnizonon, restis 
ankoraŭ dum jaroj kliento de la maljuna 
Ŝole. 

Iam okazis, ke juna oficiro, translokita 
ien en la malproksimon, pro la mono 
ekhavis grandajn malfacilajojn. Li po- 
sedis valoran malnovan ringon de sia 
familio kaj decidis vendi ĝin. Mcm- 
kompreneble al neniualiaolalla maljuna 
Ŝole. La afero urĝis. Li metis la ringon 
en malnovan, ruĝan ledskatolon kaj 
sendis ĝin al la monpruntedonisto kun 
mallonga, kategoria letero: „Kun tio mi 


sendas al vi mian malnovan familian 
ringon. Se vi donos al mi 3 000 da gul- 
denoj, ĝi apartenos al vi. Se tio ne estas 
ebla, resendu ĝin. Mi ne negocas kaj ne 
malaltigos la prezon." Du tagojn poste 
alvenas jena telegramo: „ringo ne valo- 
ras tri milojn stop mi donas maksimume 
du milojn". 

La oficiro respondis: „prezo tri milojn 
stop ne preta negoci". La trian tagon la 
maljuna plu negocis per nova telegramo: 
„mi donas du milojn kaj kvin centojn 
stop pli multe neniukaze." La oficiro res- 
pondis: „prezo por ringo tri milojn stop 
ne preta negoci stop tuj resendu ringon." 
Pasis kelkaj tagoj, tiam la oficiro ricc- 
vis poŝte malgrandan paketon. Li mal- 
fermis ĝin kaj trovis en tio la ruĝan 
ujon, ankoraŭfoje ŝnurita kaj sigelita. 


Ce tio leteron kun jena enhavo: „Sin- 
joro leŭtenanto! Kiel eksperto mi diras 
al vi, ke tiu ringo ne valoras tri milojn. 
Nenie en la mondo vi ricevos tiel multe. 
Mi nur povas doni al vi 2 800 da gulde- 
noj, maksimume, kaj tiom eĉ nur pro 
simpatio por vi. Se vi volas doni ĝin por 
tio, ne necesas malfermi la skatolon, sed 
resendu ĝin al mi. Tiam mi forsendos la 
monon sekvontan tagon. Sed se vi ne 
volas doni ĝin por 2 800, tiam vi kon- 
servu la ringon. Mi ne aĉetas ĝin." 
Leginte tion la oficiro estis kolera. Sed ta- 
men li decidis, ne doni la ringon malpli 
multekoste. Li malfermis la ujon. La 
ringo ne estis en tio, sed anstataŭ ĝi 
malgranda paperfolieto: „Nu bone. 
3 000." 


(Trad. Manfred Arnold) 


24 






















Kurt Tucholsky 


LAHOMO 


Homo havas du gambojn kaj du kon- 
vinkiĝojn: unu, kiam ĝi fartas bone kaj 
alian, kiam ĝi fartas malbone. La lasta 
nomiĝas religio. Homo estas vcrtcbrulo 
kaj havas nemortontan animon krome 
ankaŭ patrolandon, por ke ĝi nc iĝu tro 
pctolema. 

Homon oni produktas per natura ma- 
nicro, scd tion ĝi sentas nenatura kaj ne 
ŝatas priparoli pri tio. Ci estas produk- 
tita, scd oni ne demandas ĝin, ĉu ĝi volas 
esti produktita. 

Homo estas utila vivaĵo, ĉar ĝi servas 
por suprenpuŝi petrolakciojn per sol- 
datmorto, por plialtigi la profiton de 
minposcdantoj por ministomorto, krome 
por kulturo, arto kaj scienco. 

Krom inklinoj por produkti idojn, por 
manĝi kaj trinki, homo havas du pa- 
siojn: fari kverelojn kaj ne aŭskulti. 
Oni eĉ povus difini la homon, kiel 
cstaĵon, kiu aŭskultas neniam. Se ĝi 
estas saĝa, ĝi faras bone agi tiel. ĉar nur 
maloftc ĝi aŭdas iun prudentan. Homoj 
ŝatas aŭskulti promesaĵojn, flataĵojn, 
laŭdaĵojn kaj komplimentaĵojn. Kon- 
cerne flataĵojn rekomendiĝas, fari ilin 
ĉiam tri numeroj pli grandaj, ol oni 
opinias ilin ĝuste eblaj. 

Homo malenvias nenion al sia speco, 
pro tio ĝi elpensis leĝojn. ĉi ne estas 
rajtigata, sekve ankaŭ aliaj ne estu 
rajtigataj. Por fidi je iu homo, oni agas 
bone, sidiĝi sur ĝin, minimume dum ĉi 
tiu tempo oni estas certa, ke ĝi ne for- 
kuras. Kelkaj ankaŭ fidas je karaktero. 
Homoj dividiĝas en du partoj: en vira 
parto, kiu ne volas pensi kaj en ina 
parto, kiu ne povas pensi. Ambaŭ havas 
tielnomatajn sentojn: ĉi tiujn oni plcj 
certe generas ekfunkciigante iujn ner- 
vopunktojn de organismo. En ĉi tiuj ka- 
zoj kelkaj homoj sekrecias lirikon. 
Homo estas planto-kaj viandomanĝc- 
ganta estaĵo, okazc de nordpolusaj ve- 
turoj ĉi tie kaj tie ĝi ankaŭ manĝegas 
ekzemplerojn de sia propra spcco, sed 
tio denove estas egaligata per la faŝismo. 
Homo estas politika kreaĵo, kiu plej 
ŝatas pasigi sian vivon premegante je 
pecegoj. Ĉiu pecego malamas la aliajn 
bulojn, ĉar ili estas la aliaj kaj malamas 
la proprajn, ĉar ili estas la propraj. La 
lastan malamon oni nomas patriotismo. 
Ĉiu homo havas hepaton, lienon, pul- 
mon kaj flagon; ĉiuj kvar organoj estas 
vivnecesaj. Laŭdirc ekzistas homoj sen 
hepato, sen lieno kaj kun nur duona 
pulmo. Homoj sen flago ne estas. 
Malfortan agadon por produkti idojn 
homo ŝatas cksciti kaj por tio ĝi havas 
kclkspecajn rimcdojn: bovbatalon, kri- 
mon, sporton kaj justicon. 

Kunhomoj ne ekzistas. Ekzistas nur 
homoj, kiuj regas kaj tiaj, kiuj estas 


regataj. Sed ankoraŭ neniam iu homo 
regis sin mem: ĉar kontraŭstaranta 
sklavo estas ĉiam pli potcnca ol despo- 
teca mastro. Ĉiu homo estas malsupera 
al si mem. 

Kiam homo sentas, kc ĝi ne povas plu 
suprenlevi sian postaĵon, tiam ĝi iĝas 
pia kaj saĝa,- tiam ĝi rezignas pri la 
acidaj grapoloj de la mondo. ĉi tio no- 
miĝas „intcrna eniro". La diversaj aĝo- 
gradoj dc homoj opinias diversaj rasoj 


unu la aliajn; maljunuloj kutimc estas 
forgesintaj, ke ili ankaŭ estis junaj aŭ 
ili forgesas, ke ili estas maljunaj kaj gc- 
junuloj neniam komprenas, kc ili povos 
maljuniĝi. 

Homo ne ŝatas morti, ĉar ĝi ne scias, kio 
venos poste. Kiam ĝi kredas esti infor- 
mita pri tio, ĝi ankaŭ ne ŝatas morti, ĉar 
ĝi deziras ankoraŭ vivi iomete. Ĉi-kazc 
„iomete" estas: eterne. 

Cetere, homo estas estaĵo, kiu frapas, 
faras malbonan muzikon kaj instigas 
sian hundon boji. Kclkfoje ĝi ankaŭ 
estas trankvila, sed ĉi-kazc ĝi estas 
morta. 

1931 

(trad. Hans Buth) 


Kurt Tucholski, kies 90-an nas- 
kiĝtagon oni testis la 9an de 
januaro 1980, estis unu el la 
plej protilaj politikaj satiraj 
verkistoj de la germana litera- 
turo. Li mem sin nomis „pa~i- 
tisto de plej akra speco". Li 
estis eminenta literaturrecen- 
zinto, poeto, eseisto, kies ver- 
karo en GDR ĉiam denove 
estas reeldonata. 

Foto: Zcntralbild 



Kurt Tucholsky 


LAPULO 


En la Departement du Gare - tute ĝustc, 
tic, kic situas Nimes kaj la Pont du Gare: 
en suda Francio - sidis en poŝtoficejo 
iom maljuneta fraŭlino kiel oficistino, 
kiu havis malbonan kutimon: Ŝi mal- 
fermis iomete la leterojn kaj legis ilin. 
Tion ĉiu sciis. Sed kiel estas en Francio: 
Dommastrino, tclcfono kaj poŝto estas 
sanktigitaj institucioj, kaj kontraŭ ili 
oni kapablus agi, sed kontraŭ ili oni nc 
rajtas agi, kaj pro tio neniu faras ĝin. 
La fraŭlino do legis la lcterojn kaj kaŭ- 
zis pcr siaj maldiskretaĵoj al la homoj 
en la urbo kaj ekstere kelkan ĉagrenon. 
En departemento loĝis en bcla kastelo 
saĝa grafo. Grafoj kelkfoje estas saĝaj, 
en Francio. 

Kaj tiu grafo iun tagon faris jenan: 


Li venigis notarion en la kastelon kaj 
skribis dum ties ĉecsto al iu amiko: 
Kara amiko! 

Ĉar mi scias, ke la poŝtfraŭlino Emilie 
Dupont konstantc malfermas niajn 
leterojn kaj legas ilin, ĉar ŝi estas alt- 
grade scivolema, tial mi sendas al vi per 
tiu lctcro - por fini ŝian agadon - vi- 
vantan pulon. 

Multajn elkorajn salutojn. 
Grafo Koakso. 

Ĉi-tiun leteron li fermis en ĉeesto de la 
notario. Scd li tute nc cnmetis pulon. 
Kiam la letero atingis la amikon, enestis 
pulo. 

(Trad. Manfrcd Arnold) 


25 


DENASKAJ 

ESPERANTISTOJ: 

Kun ĝojo ni anoncas... 


Eliza Kehlet 

„Kun ĝojo anoncas la naskiĝon de Dida, 
fratineto de Cezo, la feliĉaj gepatroj 
Alfa kaj Bobo Beto." Jen - jubilas la 
esperant-lingva gazetaro - novaDenaska 
Esperantistino. (La fraton Cezo oni same 
prijubilis kelkajn jarojn antaŭe!) 

La sola akceptebla cldiro en tio estas, ke 
eta Dida estas dcnaska ino - denaska 
esperantistino: ne! Se tia pia deziro sufi- 
ĉus - kiom da esperantistoj devus jam 
ekzisti. Sed csperantistojn oni ne ricevas 
denaske ĉar: 

A. unue la infanoj dcvas entute lerni 
paroli, ĉu Esperanton, ĉu nacian 
lingvon, ĉu plurajn samtempe; kaj 

B. esti cspcrantisto signifas ne nur scii 
la lingvon. Oni devas ankaŭ uzi ĝin 
diversmaniere, interesiĝi pri la Es- 
peranta kulturo en ĝiaj diversaj es- 
primformoj, eventuale membri kaj/aŭ 
kunlabori en la organizoj. 

B. evidente ne sekvas aŭtomate el la 
plenumita punkto A. Kaj A. implicas 
longan laboron laŭ ĉiuj vidpunktoj 
flanke de la gepatroj. 

Pri B. - esti esperantisto kaj kiel oni 
fariĝas tia, post kiam oni ensorbis la 
intcrnacian lingvon kiel infaneto - mi 
nenion volas skribi ĉi tie, kvankam la 
afero ja estas tre interesa; ĉar ŝajnas al 
mi, ke tio jam ne plu estas afero de in- 
fanaĝo, sed pli okazas en la posta 
periodo de junaĝo. 

Scd mi ŝatus servi vin per manpleno da 
pripensoj pri mia punkto A. - proprigo 
dc Esperanto al la infano. Nu, proprigi 
al ctinfanoj nacian lingvon estas afero 
pri kiu oni skribis jam amason da fakli- 
teraturo, sekve mi nur atentigas, ke mi 
celas tiun bazan lingvolernadon, kiu 
okazas ĝis ĝustc antaŭ ol la infano ekler- 
nas legi kaj skribi. En siaj unuaj jaroj 
infano tute nekonscie lernas lingvon de 
siaj gepatroj, gcfratoj, ludkamaradoj 
ktp. - kaj tute simile ĝi povas en la 
sama periodo kvazaŭ lude proprigi al 
si ankaŭ Esperanton. Oni ja delonge 
akceptas plurlingvecon ĉe infanoj kiam 
temas pri naciaj lingvoj, speciale en 
plurlingvaj landoj. Kial do tiom da miro 
(ankaŭ inter esperantistoj!) kiam in- 
fano parolas nacian kaj internacian 
lingvojn? Ĉe plurnacilingvaj infanoj oni 
ja ankaŭ delonge vidis, ke plurlingva 
edukado ne trostreĉas la infanan cerbon. 
Etaj infanoj havas nekredeble grandan 
lernokapaciton. Ili devas en la unuaj 


jaroj lerni tiom da diversaj aferoj, ke 
unu aŭ du lingvoj pli estas sensignifa 
aldonaĵo. Kaj estas tute indiferente ĉu 
tiu lingvo estas nacia aŭ internacia. 

Mi konas diversajn argumentojn de ge- 
patroj, kiuj kvankam mem bone paro- 
lantaj Esperanton, nc volis paroli ĝin al 
siaj infanoj. 

Ekzemple: 

1. „Mi ne scias infanlingvaĵon en Es- 
peranto." 

2. „Mi ne volas konfuzi/troŝarĝi la in- 
fanon." 

3. „Esperanto ne estas afero por in- 
fanoj." 

4. „Niaj familianoj (amikoj, najbaroj, 
nia poŝtisto, pastro ...) pensus ke ni 
estas stranguloj." 

5. „Mi volas instrui ĝin pli poste, tiam 
la infano povas mem decidi." 

A1 tio mi ŝatus diri jenon: 

1. ĉiu scias paroli al sia infano en sia 
nacia lingvo sen nepra uzo de ,be- 
bolingvo'. Ĝuste tiel oni do ankaŭ pa- 
rolu al sia infano en la Internacia 
Lingvo. Persone mi ĉiam tre malŝatis la 
et-et-lingvaĵon en kiu ajn lingvo kaj 
mem neniam diras brum-brum aŭ vaŭ- 
vaŭ, sed aŭto kaj hundo. 

2. Plurlingva edukado ne konfuzas la 
infanon, se la plenkreskulo ne konfuzi- 
ĝas. Tio signifas: se oni interkonsentas, 
kiu plenkreskulo parolu kiun lingvon al 
la infano kaj strikte persistas en tio 
(ĉiam - ĉie) la infano same ne miksos la 
lingvojn kaj sekve ne konfuziĝos. Pri 
ŝarĝo oni povas paroli nur ĉe la plen- 
kreskuloj - ili devas montri grandan 
lingvodisciplinon. La infano, kiel mi 
diris supre, neniel estas troŝarĝita per 
pluraj lingvoj. 

3. Kompreneble, ĝi cstas afero por in- 
fanoj. ĉiu lingvo estas tia. 

4. Gravas nur, kion vi mem pensas. Se 
vi mem ne sentas, ke vi estas stranguloj, 
viaj infanoj ankaŭ ne sentos sin stran- 
gaj - kaj ĉiuj aliaj havas bonan ŝancon 
uzi siajn rezervojn da toleremo. 

5. Se vi komencos instrui ĝin pli poste, 
vi donos al infano, kiu jam konscie 
lernas en la lernejo, plian laborŝarĝon. 
Pri la nacia lingvo vi ja ne lasus la in- 
fanon decidi: ĝin ĝi ja devas akcepti 
por posedi komunikilon. Plia komuni- 
kilo povas esti nur avantaĝo, des pli ke 


internacia lingvo estas internacia komu- 
nikilo. Mi komprenas, ke oni lasas ju- 
najn homojn mem decidi pri ekz. reli- 
gio. Sed lingvo ne estas religio. 
Konkludo do: mi ne komprenas, kial 
gepatroj, kiuj regas Esperanton kaj na- 
cian lingvon, ne transdonas ankaŭ Es- 
peranton al siaj infanoj. Oni ja mem 
estas esperantisto, ĉar oni en tiu afero 
vidas ion valoran kaj utilan. ĉu ne ĉiuj 
gepatroj strebas pludoni al siaj infanoj 
ĝuste valorojn? 

Sed se oni deziras eduki sian infanon 
espcrantlingve, oni ne devas sidiĝi kun 
la jam 4-jara infano kaj nun kvazaŭ en 
lecionoj voli ,instrui' al ĝi la lingvon. 
Tio estus kompatinda infano. Kaj mi 
kompatus ankaŭ la ,instruiston', pri kies 
fiasko mi apenaŭ dubus. Kontraue, oni 
devas komenci de la unua momento. 
Ekde la unua tago de la kunvivado la 
infano aŭdu de la konccrna persono 
(ekz. patro aŭ patrino) nur Esperanton. 
Kaj tiu lingvouzo devas daŭri en ĉiuj 
situacioj. Oni uzu Esperanton same na- 
ture kiel oni uzus ĉiun ajn alian naturan 
lingvon. 

Sed eble ĝuste tie kuŝas problemo? ĉu 
cble malgraŭ ĉiuj kontraŭaj ascrtoj tiuj 
gepatroj tamen sentas Espcranton kiel 
ion (tia maldeca vorto!) ,artan'? 

(E1 .Kontakto' n-ro 60 (1978)) 


Ludvvig Thoma 

La milito 

(Lerneja stilekzercaĵo) 

La milito (latine bellum) estas tiu stato, 
en kiu du aŭ pluraj popoloj elprovas ĝin 
unu kontraŭ la alia. Oni jam konas ĝin 
ekde plej malnovaj tempoj, kaj ĉar ĝi 
tiel ofte estas citata cn la biblio, oni no- 
mas ĝin sankta. 

En antikva Romo oni fermis la templon 
kiam la milito komenciĝis, ĉar la dio 
Jano eble ne ŝatis ĝin. 

Sed tio estas ridinda superstiĉo kaj estis 
forigita flanke de kristanismo, kiu pro 
ĝi ne fcrmas la preĝejojn. 

Ekzistas religiaj militoj, konkcrmilitoj, 
ekzistadmilitoj, naciaj militoj ktp. 

Se unu popolo malvenkas kaj komencas 
ankoraŭfojc, tiam oni nomas ĝin venĝo- 
milito. 

Iam plej ofte estis religiaj militoj, ĉar 
tiutempe la homoj volis, ke ĉiuj homoj 
amu Dion sammaniere, kaj pro tio bat- 
mortigis unu la alian. Nuntempe pli 
multe estas komercmilitoj, ĉar la mondo 
jam ne estas tiel ideala. 

Kiam en antikva cpoko estis milito, 
kontraŭbatalis eĉ la dioj. Kelkaj dioj 
helpis al tiuj, aliaj al la aliaj. Tion oni 
povas legi ĉe Homero. La dioj sidiĝis sur 
la montctojn kaj rigardis. Kiam ili kole- 
riĝis, ili batis unu la alian sur la kapojn. 
Pli prccize, la pragepatroj krcdis tion. 


26 


Erich VVeinert 

PRI DIVERSSPECAJ BESTOJ 


Leon' kunvokis iam siajn bestojn, 
balbutis longe, plene de riproĉ’, 
kolere intensigis siajn gestojn 
kaj fine fiksis per solena voĉ’: 

„Ni devos gajni venkon ja milite 
por savo de 1’naci’ kaj dinasti’!" 

El subul-brustoj sonis kortuŝite 
la Vivu! al milit’ kaj monarki’. 
Demetis la azenoj nun buŝumon 
kaj laŭdis militistajn aventurojn. 
Pintigis vulpoj sian anserplumon 
kaj skribis artikolojn kaj broŝurojn. 
Leono skribis: „Miaj karaj ŝafoj! 

La reĝo vokas! Ek al viaj glavoj! 

La granda horo ne toleras revon!" 
Kaj ĉiu ŝaf' plenumis sian devon, 
kuregis al la limo de 1'najbaro, 
ke ĝi traboru malamikajn korojn. 
Enlande restis intelektularo: 
patruj' bezonis ja kulturvalorojn! 
Azenoj sur katedroj sin ekzercis 
deklami multe da herobaladoj; 
sed porkoj nun per gras' 
kaj led’ komercis 
kaj zorgis tiel popolnutradoj. 
Vulturoj akaparis kun rikano 
kaj kreis kun la lupoj sindikaton. 

La ŝafoj nur fidele nutris ŝtaton 
per sia sango kaj per sia lano. 

Nun hajlas venkoj, krias la barbaroj. 


Jam superŝafa estas ŝafa forto. 

De predamas’ pleniĝas la arbaroj, 
negocoj iĝas plej brilanta sporto. 
La lupoj sin ornamas per ordenoj, 
la porkoj eĉ grasiĝas ĝis kreviĝo. 
La ŝafoj, malsatante, sen feliĉo, 
ja sian lanon perdis pro la penoj. 
Malpliboniĝis ŝafpopol’ sen paŭz, 
kaj tio estis la profunda kaŭz’: 

La porkpopol’ en altaj pozicioj 
avidis je grandegaj manĝporcioj. 
Sed tio por la ŝafoj estis naŭz’. 
Subite nokte regas nur silent’, 
la sataj ventroj aŭdas komunikon: 
Pafilojn turnis ja la ŝafa gent', 
kaj ili fondis ŝafan respublikon! 
Jen fuĝis hejmherooj en arbarojn. 
Al la leono tremis ĉiu ost'. 

La porkpopolo kaŝis siajn varojn 
kun tima sent’ pro ĉiu ŝafa vost'. 
Nun sentis sin en sia hejma rond’ 
la ŝafoj super ĉio en la mond’, 
kaj donis — unueca fratpopolo — 
al ĉiu rabobesto amnestion. 

Ĉi-tiuj venis, montris kun bonvolo 
akordon, egalecan harmonion, 
promenis kiel ŝafoj inter ŝafoj 
kaj ĵuris pri publikaj paragrafoj. 
Sociajn barojn oni nun mallevis; 
azeno, lupo, porko kaj vulturo 


denove grandan dignon nun ricevis; 
sed kie estis por la ŝaf’ futuro? 

La ĉefa ŝafne timis eĉ respondi: 
„Nenion ol nutraĵon ni bezonas. 

La supraj bone la regadon konas. 

Do lasu vin konstitucie tondi!’’ 

Azenoj tuj kondutis kun aŭdaco, 
la porkoj iĝis grasaj pli kaj pli, 
gazetojn vulpoj kreis pri l’naci’, 
leono eĉ aperis je 1'surfaco. 

Ordenojn portis lupoj sur la bendoj, 
al la vultur’ prosperis dividendoj. 
Subite estis ja en ĉiu loko 
malnova tempo kaj feliĉepoko! 

Kaj intertempe ankaŭ la luparo 
figuris laŭ juĝista manier’, 
oferis kelkajn ŝafojn sur altaro, 
agintajn iam por la ŝafliber’. 

La ŝafoj kuŝis inter remaĉuloj 
kaj maĉis herbon, pagis laŭ postuloj. 
Kaj estis foje ŝafo sen pacienc’, 
ŝafestro kriis: „Kia dekadenc'! 

Eltenu digne nun, en pun’ de Dio 
pro nia propra kulpo kaj intenc'!" 
Komprenis tion ĉiu brava ŝaf' 

— ĝi ĉiam estis ja nature sklav' — 
kaj hejmeniris sen ceremonio. 

Ja ili estis ŝafoj sen fobio! 

(Trad. Manfred Arnold) 


Oni devas ridi pri tio, ĉar tio estas tiom 
infaneca, ke estas diversaj dioj, kiuj 
interbatiĝas. 

Hodiaŭ la homoj nur kredas je unu Dio, 
kaj kiam milito komenciĝas, ili preĝas, 
por ke Li helpu al ili. 

Ĉe ambaŭ flankoj diras la pastroj, ke Li 
subtenas ilin, kio do ne eblas, ĉar ili ja 
estas du. 

Nur postc tion oni vidas. Kiu malvenkas, 
tiu tiam diras, kc li nur estas tentita. 
Kiam la milito komenciĝas, muziko 
ludas. La homoj tiam kantas sur la 
strato kaj ploras. 

Tion oni nomas nacia himno. 

Ĉe ĉiu popolo tiam la reĝo rigardas el la 
fenestro, pcr kio la entuziasmo pligran- 
diĝas. Tiam komenciĝas la esenca parto 
de la milito, kiun oni nomas batalo. ĉi 
komenciĝas per preĝo, tiam oni pafas 
kaj la homoj estas mortigataj. Kiam 


ĉio estas finita, la reĝo rajdas tien 
kaj reen kaj rigardas, kiom da homoj 
estis mortigataj. 

ĉiuj diras, ke estas malĝoje, ke tia de- 
vas esti. Sed tiuj, kiuj restas sanaj, kon- 
soliĝas, ĉar tio estas la plej bela morto. 
Post la batalo oni ree kantas piajn kan- 
tojn, kio jam ofte estas pentrita. La 
mortintaj estas metataj en amastombojn, 
kie ili kuŝas, ĝis iuj profesoroj elfosigas 
ilin. 

Tiam oni portas la uniformojn en muzeo; 
sed plej ofte postrestas nur la butonoj. 
La pejzaĝon, kie la homoj mortis, oni 
nomas kampo de honoro. 

Kiam sufiĉas, la venkintoj hejmenmar- 
ŝas,- ĉie estas granda ĝojo, ke la milito 
finiĝis, kaj ĉiuj homoj iras cn la preĝe- 
jon, por danki al Dio pro tio. 

Se iu pensas, ke ĝenerale estintus pli 
prudente, se oni tute ne estus komenci- 


ĝinta, tiam li estas socialdemokrato*), 
kaj li estas enkarcerigata. 

Tiam venas la paco, en kiu la homo de- 
generas, kiel skribis Schiller. Precipe la 
invalidoj degeneras, ĉar ili ne ricevas 
monon kaj povas gajni nenion. 

Kelkaj ricevas gurdon, per kiu ili lu- 
das patriotajn kantojn, kiuj entuzias- 
migas la junulojn, por ke ankaŭ ili iam 
batu forte, kiam komenciĝas. 

ĉiuj, estintaj en la milito, ricevas ron- 
dajn medalojn, kiuj tintas, kiam la po- 
sedanto promenadas kun ili. Multaj eĉ 
ricevas reŭmatismon kaj tiam fariĝas 
lernejaj servistoj, kiel la nia. 

Tiamaniere la milito ankaŭ produktas 
bonon kaj fekundigas ĉion. 

(Trad. Manfred Arnold) 
•) (Tiurakonto estas skribita en la jaro!909. M. A). 


27 




Tri tradukoj el ia „Faŭsto“ 


Traduki en Esperanto la ĉctverkon de Goethe, ff Faŭsto", certe 
estas tre ambicia entrepreno. ĉis ruin en Esperanto nur aperis 
la plena teksto de la unua parto (Faŭsto I), kiun faris N. Bar- 
thelmess. ĉin eldonis siatempe SAT. Sed ankaŭ aliaj tradu- 
kantoj klopodis pri sukceso, lzvankam ne estas konate, ĉu ili 
tradukis la tutan unuan parton. 

Ni scias pri fragmenta traduko de Boris Mirski (pseŭdonimo 
tf BelaManto") aperigita en tt La Nova Epoko" (Moskvo), oktobro 
1922. Mirski jam mortis 1919. 


Kaj fine la konata tradukisto cl-ro Karl Schulze el Berlin (GDR), 
kiu tradukis „Nuda inter lupoj" de Bruno Apitz, la „Trigroŝan 
Romanon" de B. Brecht kaj multajn rakontojn, poemojn kaj 
aliajn tekstojn, publikigitajn precipe sur la paĝoj de tt der es- 
perantist" kaj tt Paco" ankaŭ provis. Ni publikigas tre konatan 
fragmenton el la unua sceno (Ja unuaj voroj de Faŭsto") en la 
tri diversaj tradukoj kaj invitas al fruktodona kaj kuraĝiga 
komparo. 


1. BORIS MIRSKI (1919) 

Nokto 

(Faŭst sidas maltrankvile 

en sia fotelo ĉe la pulto, en malvasta 

gotika ĉambro kun alta arkajo.) 

Faŭst: 

Filozofio! Havu ĝin! 

Scienco jura, medicin', 

Ho ve, teologia tent', 

En kiun pens' enstudis sin, - 
Mi ĉion lernis kun atent'. 

Nun, kompatinda malsaĝul', 

Mi staras post ĉi vana streĉ' 

01 iam malpli saĝa eĉ. - 
Magistr' nomiĝas mi, doktor', 

Kaj dum dek jaroj de fervor' 
Maldekstren, dekstren, - laŭ okaz\ - 
Disĉiplojn tiras je la naz\ 

Kaj fine venas al konkludo, 

Kc vana estas ĉiu studo. 

Bruligas koron tiuj rememoroj. 

Jcs, verc, mi cstas pli inda, 

laŭ moroj, 

Ol ĉiuj magistroj, skribistoj, 

doktoroj: 

Ne tranĉas min duboj, skrupuloj 

pri vcro, 

Timigas nek diablo, nek tuta infero. 

Kaj tial neniam mi ĝojon atendas; 
Neniam mi veron ekkoni pretendas, 

Kaj eĉ en la penso ne volas prospekti, 

La homojn bonigi aŭ ilin direkti. 

Ĉe mi neniu monda don': 

Nek bon\ nek mon\ nek iu kon'. 

Ne volas vivi hundaĉido 
Kiel mi vivas; al magi' do, 

Min mem transdonis en csper\ 

Ke senŝirmiĝos cl mi ver'; 

Ke rajtos mi, se mi bezonas, 

Ne diri kion mi ne konas,- 
Ke mi esploros kun efik' 

La universon ĝis radik', - 
Konjektos ĉiujn kreofortojn, 

Ne dialektos nudajn vortojn ... 

Ho se vi trovus, lunorond'. 

Min lastan fojon en ĉi mond'! 

Vin dum laboroj sen rezult' 

Mi vidis super mia pult'; - 
Vin super libroj tie ĉi, 

Amik' malĝoja, vidis mi! 

Ah! Se mi povus al montar' 

Scnzorge flugi en krepusk' 

Kun elfoj en kavernembusk', 

En ros' min bani dum maten' 


Libera de l'scienca pen'! 

Ĉu sidas mi en ĉerk' sen bru'? 
Ho malbenita fia tru\ 

En kiun suna lumo eĉ, 

Penetras nur kun pen' kaj streĉ'! 
Fenestrojn baras libromur\ 
Dismordas kiun vermoj dum, 

Kaj ĝis plafono ŝtopas nur 
Pec' da papero, polv' kaj fum\ 
Kaj ĉie glasoj en la rond\ 

De la prapatroj sola rest\ 

Da instrumentoj plena nest\ - 
Jen estas mond'! Jen via mond'! 
Kaj vi demandas, kial kor\ 

Veas en brust' kun tia prem\ 

Kaj kial viglas la dolor' 

En ĉiu mov' kaj vivotrem'? - 
Anstataŭ la natur' kaj lum\ 

En kiun homon metis sort\ 
Ĉirkaŭas vin nur ŝim' kaj fum'. 
Skclctoj, ostoj, ripoj, mort'! 

Do suprcn! For el tiu kript'! 

Kaj tiu libro dc mistcr', 

De Nostradamus manuskript' 

Vin gvidu dum la sorĉaper'. 
Komprenos vi en astrokur' 

Kaj se demandos vin natur\ 

En streĉ' potenca dc l'ekscit' 
Ekkonos lingvon de spirit'. 

La seka penso kun obstin' 

Nun sondu en ĉi simboluj'... 
Spiritoj! Vi ĉirkaŭas min, 

Se aŭdas vi, respondu tuj! 


2. NORBERT BARTHELMESS 
(ĉirkaŭ 1922) 

Nokto 

En alte volbita malvasta 
gotika ĉambro. 

Faŭsto maltrankvila sur sia seĝo 
apud pupitro. 

Faŭsto: 

Studojn mi ha! de filozofi', 

Jurista art' kaj medicin', 

Kaj ankaŭ, ve! teologi'! 

Kun arda pen' praktikis ĝis fin'. 

Jen staras nun mi malsaĝul'! 

Kaj mia saĝo estas nul'. 

Nomas magistro min, doktor' la mondo, 
Mi tiras dek jarojn jam cn rondo, 

Jen supren, jen tra rekt' kaj kurbo, 
Lernemulojn ĉc la nazo en turbo - 
Kaj vidas, nenion ni scii povas! 


La koron brul' sufoki provas. 

Mi estas pli saĝa ol ĉiuj filistroj: 
Doktoroj, skribistoj, pastroj, 

magistroj; 

Ĉagrcnas min nek dub' nek skrupuloj, 
Timas mi ne pro demon-infcruloj - 
Sed tial forlasis min ĉiu ĝojo, 

Nekredas scii pri l'vera vojo, 

Nc krcdas mi, ke mi povas instigi, 
Konvcrti la homojn kaj plibonigi. 

Ne ankaŭ havas monon mi, 

Nek gloron, mondbelaĵojn pli; 

Rezignus eĉ hund' pluvivon tian! 

Do arton aspiris mi magian, 

Ĉu per spirita buŝ' kaj forto 
Mi scius pri mistera vorto,- 
Ke mi ne plu, kun ŝvitgutado, 

Paroli dcvas pri ncsciado,- 
Ke vidu mi, el kiu fondo 
Interne kunteniĝas mondo, 

Ekkonu agopovon, semojn, 

Ne plu trafosu vortoskemojn. 

Ho, ke ci vidu, plcnlunbrilo, 

Lastfojc nun min en ekzilo; 

Ĉe l'tablo cin dum multaj horoj 
Mi ĝismaldormis en doloroj: 

Jen, super libroj kaj papero, 

Amik' ci venis en mizero! 

Ha! volus mi sur pint' montara 
En cia lum' iradi kara, 

Fantomvagadi ĉe 1'montkavajo, 

En cia brilado sur herbaĵo, 

Libera de ĉia sci' profana 
En cia ros' min bani sana! 

Ankoraŭ, ve! mi en karcero? 

Malbena kelo sen aero, 

Eĉ lunio, kiun ĝi tralasas, 

Koloran vitron lace pasas! 

De libramaso limigita, - 
ĉin polvo kovras, verm' konsumas, 
Papero ĝin de la fum' nigrita 
Ĝis alta volbo borderumas; 

De glasoj, vazoj densa rondo, 

De instrumentoj prcma aro, 

Prapatra kromc dommeblaro - 
Ĝin nomas ni mondo! jen via mondo! 

Kaj vi dcmandas, kial koro 
En brusto time kunprcmiĝas? 
Nekomprenebla pro doloro 
Vivemo tuta rigidiĝas? 

Anstataŭ viva la natur', 

En kiun kreis homojn Dio, 

Ĉirkaŭas vin skclctoj nur, 

En fum' kaj putro mortkranio. 

For! Ekforkuru vasten vi! 

De Nostradama propra mano 


28 


Mistera libro tiu ĉi 
Ĉu ne sufiĉa akompano? 

Konigas ĝi la stelkuradon, 

Kaj se natur' instruon donas, 

Spiritan interparoladon 
Anima via fort' ekkonas. 

Klariĝas vane signoj kaŝaj 
Per seka meditad' al vi... 

Vi apud mi, spiritoj paŝaj; 

Respondu, se aŭdata mi! 

3. KARL SCHULZE (1979) 

Nokto 

(En alte volbita malvasta ĉambro gotika 
Faŭst maltrankvile 
sur iotelo ĉe pupitro.) 

Faŭst: 

Ho, jam mi pri filozofi', 

Jurisprudenc' kaj medicin', 

Bcdaŭre eĉ teologi' 

Penege ja okupis min. 

Jen mi nun staras, malsaĝul'! 

Kaj sciokresko estas nul'; 

Magistro mi, kaj eĉ doktor' 

Kaj jam dek jarojn kun fei*vor', 
Malsupren, supren, kurbe, rekte 
Disĉiplojn trompas mi perfekte - 
Kaj vidas, ke ne eblas scio! 

La koron preskaŭ rompas tio. 


Ja mi pli saĝas ol tiuj filistroj, 

Doktoroj, skribistoj, pastraĉoj, 

magistroj 

Skrupuloj aŭ duboj ne min deprimas, 

Mi la inferon, diablojn ne timas - 
Per perdo de ĝojo, tamen, mi pagas, 

Scii esencon mi ne imagas, 

Mi ne imagas povi instrui, 

Al plibonigo de l'hom' kontribui. 

Nek monon krome, nek honoron 
Mi havas, kaj ne mondan gloron; 

Eĉ hund', ne tiel vivus ĝi! 

Do mi min donis al magi', 
ĉu eble el spiritaj sferoj 
Mi lernu ion pri misteroj; 

Ke ne plu, ja sen iu scio, 

Parolu ŝvite mi pri ĉio; 

Ke mi ekkonu, kio kerne 
La mondon ligas plej intcrne, 

Ekvidu ĉiujn semojn fortojn 
Kaj ĉesu maĉi nurajn vortojn. 

Ho se vi vidus, brila lun', 

Lastfoje mian plagon nun! 

Ja ofte en noktmeza hor' 

Vi trovis min kun peza kor': 

Ĝis vi, amiko morna, venis! 

Ho, ke en via lumo kara 
Promenus mi sur alt' montara, 

Fantome ĉe kavernoj ŝvebus, 

Krepuske tra herbejoj strebus, 

Kaj for de konsciencĥaoso 
Sanbanus min en via roso! 


VVilli Bredel Venko super Goethe 


La Ernst-Drukcr-teatro ĉe la Spiclbu- 
den-placo en Sankt-Pauli 1 ), tipa popol- 
teatro, havis publikon el maristoj, ha- 
ven-laboristoj, fiŝkomercistoj, vendistoj 
kaj putinoj, kaj la prezcntataj spekta- 
kloj estis burleskajoj kaj farsoj, plej 
ofte laŭ Hamburga dialekto, drastaj, 
originaj kaj sanaj. La kanajlo fine ri- 
cevis bategojn kaj la povra senkulpu- 
lino estis savita. Tio plaĉis al la pu- 
bliko, kiu ne avaris kun aplaŭdo kaj 

0 amuz*kvartalo cn Hamburg; 


ofte ĉe la fino de l'prezentado donacis 
al la aktoroj bieron anstataŭ floroj aŭ 
suprenetcndis dikan fumaĵ-angilon. Nu, 
unu el la dramaturgoj de tiu popolteatro 
antaŭ jaroj elpcnsis, elŝeli kaj prezenti 
la Grenjo 2 )-tragcdion el la «Faŭsto" 
de Goethe. Eble ĵus mankis al li teatra- 
ĵo, eble li intcncis montri al la homoj 
iom pli seriozan. La prezentado ankaŭ 
estis akceptita serioze kaj atente. Laŭ- 
taj lamentoj eksonis el la vicoj de la 

2 ) germane .Gretchen' 



Sceno el „Faŭsto" cle 
Goethe. Surscenaĵo 
en \Veimar. (de ml. 
al d. Mefisto , Faŭsto, 
Grenjo) 

Foto: Zentralbild 


Vc! ĉi karccr' min tcnas plu? 
Mucida, damna brika tru', 

En kiu eĉ la lum' ĉiela 
Malklaras pro vitral' malhela! 
Limigas min ĉi libramas', 

De 1'vermoj predo kaj de 1'polvo, 
Kadrita dc papcrfatras' 

Ĝis supre ĉe la alta volbo,- 
Skatoloj, glasoj en la rond' 

Kaj instrumentoj senkvalitaj, 
Praavaj iloj enŝtopitaj - 
Jen via mond'! nomiĝas tio mond'! 
Vi miras, kial via kor' 

Prcmiĝas time en la sin', 

Neklara sento de dolor' 

En plena viv' malhelpas vin? 

Ja vin ĉirkaŭas ne natur' 

Vivanta, dia don' al ni, 

En fum' kaj putro estas nur 
Skeletoj, ostoj ĉirkaŭ vi. 

Ek! Fuĝu! A1 la land' libcra! 

Ne estas al vi akompan' 

Sufiĉa tiu ĉi mistera 
Volum' el Nostradam-a man'? 

Se vi de 1'steloj movan ordon, 

La leĝojn de l'natur' ekkonas, 
Ekhavos vi l'animan forton, 

Kiu spiritkontaktojn donas. 

El seka cerbumad' de vi 
La sanktaj signoj ne klarigas sin. 
Vi ŝvebas, vi spiritoj, apud mi; 
Respondu, se vi aŭdas min! 


publiko, kiam Grenjo tordiĝis pro kon- 
sciencaj turmentoj. Kaj dum la klaĉado 
de la knabinoj ĉe la puto kelkaj viroj 
kriis ekscitite: „Jes, jes, tiel estas! Ho, 
tiaj kondamnindaj klaĉ-virinoj!" Scd ĉc 
la fino estiĝis terura skandalo, kian tiu 
respektinda teatro neniam travivis, kaj 
dum ties sinsekvo la indigna honcsta 
publiko de Hamburg gajnis kompletan 
venkon super Goethe: 

Kiam doktoro Faŭsto intencis postlasi 
sian Grenjon en malliberejo kaj foriri 
kun sia diablo-akompananto, tute nc 
helpis, ke voĉo el la ĉielo vokis, Grenjo 
estus savita. Tio estis por la Hamburga- 
noj tro mistika kaj necerta konsolo, ĉar 
en ili ankoraŭ vivis sento pri juro 
kaj justeco, kaj iliaj koroj batis por la 
senkulpeco. 

Viroj kaj virinoj leviĝis tre indignite kaj 
kriis: 

„Kion signifas ,savita'? . . . Tio estas 
sensencaĵo . ..! Li devas edzinigi ŝin . . .! 
Li edzinigu sin . . .! Venigu la dokto- 
ron . ..! Li devas edzinigi ŝin!" 

La publiko kriis ĥore: „Edzinigi! Edzi- 
nigi! Edzinigi!" 

La reĝisoro rapidegis, pala pro teruro, 
sur la scenejon kaj petis silenton. Li 
atentigis pri tio, ke tiu fino ne devenis 
de li, sed tiel estis verkita de Goethe. Li 
ne sukcesis. „Ĉu Gocthe? Tio estas pre- 
tekstoj! Li dcvas edzinigi ŝin! Edzinigi! 
Edzinigi!" Finc Grenjo kaj doktoro 
Faŭsto, li kiel pentoplena pekulo, venis 


29 




antaŭ la kurtenon. Kiam estis silento en 
la aŭditorio, la doktoro komencis: 
„Pardonu al mi, Grenjo. Mi traktis vin 
malbonc. Mi ĉion volas ripari, kaj tial mi 
dcmandas vin: Ĉu vi deziras edziniĝi 
kun mi?" 

Kaj Grenjo mallaŭte respondis: „Jes, 
Heinrich!" 

Post tio ili donis la manon unu al la alia 
kaj kisis sin. 

Tiu korektita fin-sceno estis akccptita 


Bonvolu permesi al mi, estimata leganto, 
ke mi konfidas al vi la rezulton de eks- 
perimento, kies sukceso preskaŭ estas 
miraklo, kaj mi proponas al vi, provi 
ĝin. Por tio vi nur bezonas malgrandan 
nigran keston, kiu aspektas kiel minia- 
tura sonbenda aparato. Tiam havigu 
malnovan, neuzeblan mikrofonon kaj 
konektu ĝin per kablo al la nigra 
kesteto. Nun la kesteto havas tiel gran- 
dan magian forton, ke per ĝia helpo vi 
sukccsos ŝanĝi malĝentileco en afable- 
con, indiferenteco en intereson, imper- 
tinenteco en ekzemplodonan konduton. 
Por konvinkiĝi pri la efiko de mia 
„teknika miraklo", mi demandis taksi- 
ŝoforon, ĉu eble li veturigus min al 
Gorki-strato n-ro 8. Ĉe tio mi kaŝis 
mian aparaton kaj menciis intence ĉi 
tiun celon, ĉar ĝi troviĝis en rekta 
proksimeco kaj la distanco de la taksi- 
haltejo estis nur unu kilometro. Kiel mi 
supozis la ŝoforo ekridis sarkasme kaj 
klarigis: „Pri tio mi ĉiam ja revis, ve- 
turigi miajn pasaĝcrojn dc la tablo ĝis 
la forno. Iru rapide! Mi ja ne estas 
frencza!" 

Post tri minutoj mi ripetis mian peton 
al la sama ŝoforo, sed ĉi-foje mi tenis la 
mikrofonon en la mano. 

La ŝoforo rigardis min kaj la mikrofo- 
non, ridetis kaj, ĝentile malfermante la 
pordon, li diris: „Bonvolu sidiĝi! Estas 
ja proksime; rekte apude, sed tio ne 
gravas. La deziroj de miaj pasaĝeroj 
estas ordono por mi!" 

Mi sidiĝis en la taksion kaj atingis bone 
la deziritan lokon. Pagante mi diris: 
„Laŭ taksimetro vi devas ricevi 20 ko- 
pckojn, jen cstas 30, kaj la resto estas 
por vi!" 

Li protestis kaj rifuzis svingante la 
manon: «Neniukaze! Trinkmonon mi ne 
akceptas. Tio koruptas karaktcron! Ĉion 
bonan, ĝis revido! Mi deziras al vi suk- 
ceson ĉe laboro kaj multe da feliĉo por 
via persona vivo!" 

Post kelkaj tagoj la ĉefino de kemia 
purigejo interparolis kun mi per similaj 
variantoj. Scn mikrofono ŝi diris: „Ĉu 


kun nepriskribebla jubilo. Plurfoje 
Faŭsto kaj Grenjo devis veni antaŭ la 
kurtenon kaj estis superŝutitaj per aplaŭ- 
do de la tute kontcntigita publiko. 
La gastejestro de la „Ruĝa fringo" en la 
fringo-strato invitis ĉiujn aktorojn al 
senpaga biero. Oni donacis al Grenjo 
bukedon kaj al Faŭsto kelkajn cigarojn. 
Tio estis la teatroskandalo . .. dum kiu 
tiu-ĉi senmorala teatraĵo ricevis per la 
voĉo de 1'popolo honestan finon. 

(Tradukis M. Arnold) 


vi ne havas okulojn en la kapo? ĉe la 
pordo vi povas legi, ke nun estas tag- 
meza paŭzo!" 

Kiam mi alprenis la mikrofonon, ŝi tuj 
ŝanĝiĝis: „Mi petas vian pardonon, sed 
certe vi ne rimarkis, ke ni jam estas 
fermintaj! ĉar via afero certe estas trc 
urĝa, ni estas komplezaj al vi kaj faras 
malgrandan escepton. Mi petas vin!" 

Esperantigis Hans Buth 


Adolf Glassbrenner 

La raŭpo 

La raŭpo sur la arbo sidis, 
foliojn manĝis, malrapidis, 
kaj robon el veluro 
ĝi portis laŭ figuro. 

Ministro tie preterpasis, 
dum oni en arbaro ĉasis. 

Li diris al la besto 
kun malagrabla gesto: 

„Vi raŭpoj estas, oni diras, 
tre stultaj, tial mi tre miras: 

Vi kion entreprenis, 
ke vi ja suprenvenis? 1 ' 

Post kiam tion ĝi komentis, 
li tre ruĝiĝis kaj silentis. 

Jen estis la repliko: 

„Mi rampis nur, amiko!" 

(Trad. Manfred Arnold) 


RECENZO 

Kontinento 
sen interpretistoj 

Dum la lasta tempo oni pli kaj pli ofte 
povas aŭdi kaj legi pri la neceso pro- 
pagandi kaj disvastigi Esperanton cn 
neesperantistaj medioj. Por havi kiel 
eble plej grandan sukceson, oni bezonas 
taŭgajn propagandilojn, ĉcfe en naciaj 
lingvoj. Tia saĝe verkita informilo apcris 
en Ĉeĥoslovakio. Eldonis ĝin Ĉeĥa 
Esperanto Asocio en la ĉeĥa lingvo sub 
la titolo: „Kontinento sen interpretistoj 
- Dek ĉapitroj pri intcrnacia lingvo". 1 ) 
Praha 1978 

La aŭtoro Oldrich Knichal estas inter 
csperantistoj bone konata kiel redaktoro 
de „Starto" kaj membro de la redakta 
komitato de „Paco". En la unuopaj 
ĉapitroj la aŭtoro informas pri la mal- 
facileco lerni fremdajn lingvojn; pri la 
problemo de multlingveco kaj malfacila 
laboro dc interpretistoj kaj tradukistoj; 
pri la historio de internaciaj lingvoj 
ekde komenco ĝis hodiaŭ; pri Zamcnhof 
kaj Esperanto; li prezentas koncizan 
gramatikon de Esperanto,- informas pri 
la Esperanto movado en la mondo kaj 
speciale en Ĉeĥoslovakio; pri la Espe- 
ranto movado inter laboristoj kaj pacde- 
fendantoj; pri la agado dc UEA ĉe UN 
kaj UNESKO kaj finc li skizas la pers- 
pektivojn de Esperanto kaj internacia 
lingvo en la estonteco. Sur la lastaj paĝoj 
oni trovas eldirojn de famaj personoj 
pri Esperanto kaj kclkajn gravajn do- 
kumentojn de intcrnaciaj organizaĵoj. 
Longjara kaj bonc informita esperan- 
tisto ne trovas cn la libro multajn no- 
vaĵojn. Sed tio ja ankaŭ ne estas la 
intenco de tiu ĉi libro, kiu direktas sin 
ĉefe al ncesperantistoj kaj volas veki ĉe 
ili intereson pri internacia lingvo kaj 
Esperanto. Kaj tiun ĉi celon la libro ccrte 
plene atingas. 

Kompreneble la plej multaj ekzcmploj 
kaj faktoj en la libro koncernas la 
agadon de esperantistoj en Ĉeĥoslovakio, 
ĉar oni volas informi ĉefe la ĉeĥoslova- 
kan publikon. 

«Kontinento sen interpretistoj" certe 
helpos al la ĉeĥaj esperantistoj trovi 
novajn interesatojn pri Esperanto. Estus 
dezirinde, se similaj bonaj informiloj 
ekzistus ankaŭ en aliaj landoj kaj en 
aliaj lingvoj. Tial la libro samtempe 
instigu alilandajn Esperanto asociojn 
eldoni similajn verkojn. 

Dieter Berndt 


‘) Oldrich Knichal: Svetadil bez tlumoĉnikŭ. 
Desset kapitol o mczinŭrodnim jazyku. 131 p. 


Boris Laskin 

La eksperimento 


30 








1979 oni testis la 180an datrevenon 
de la naskiĝo de Aleksandro S. Puŝ- 
kin. Postokaze ni publikigas kelkajn 
poemojn de tiu granda poeto, en la 
traduko de Nikolao Fedotov. 

Foto: Zcntralbild 

ALEKSANDR PUŜKIN 

Profeto 

Kun ver-soifo en ranim' 

Mi vagis en dezert’ senĝoje, 

Kaj jen serafo en proksim' 

Aperis antaŭ mi survoje. 

Tuŝetis per leĝera man’ 

Okulojn miajn ĉielan'. 

Vastiĝis okulpar’ aŭgura, 

Kiel ĉe aglo pro teruro. 

Orelojn miajn tuŝis li, - 
Plenigis ilin sonoj, kri': 

ALEKSANDR PUŜKIN 

A1 Anna Kern 

Memoras mi (moment’ admira!): 
subite ekaperis ci, 

Vizio kvazaŭ preterira, 

Geni’ de 1’belo kaj graci’. 

Dum la angoro senespera, 
ĉe brutumulta malkviet’ 
min ravis longe l'voĉ' tenera 
kaj trajtoj ĉarmaj por poet’. 


A.S.PUŜKIN 


Ĉu bruan straton mi rapidas 
aŭ templon venas por moment', 
kun junular’ freneza sidas - 
obsedas min amara sent'. 

Mi pensas; ja, forkuros jaroj, 
kaj ĉiu, nun batanta kor’ 
descendas al etern-volbaroj, - 
kaj ies jam proksimas hor\ 

Ĉu vidas mi solecan kverkon. 
mi diras: „De 1’arbaroj car’ 
postvivas daŭre mian ĉerkon 
samkiel jarojn de l'patrar'. 
Karesas bebon mi teneran, 

- Adiaŭ! - pensas sen envi’, - 
Por vi mi cedas lokon teran : 
mi devas putri, flori — vi. 

Kaj ĉiun tagon, tempfragmenton 


mi pense sekvas laŭ kutim', 
kun pen' venontan mort- 

momenton 

antaŭdivenas en anim’. 

Kaj kie min atingos morto? 

Sub ond’, dum migro, en batal'? 
Aŭ fridan cindron mian sorto 
forĵetos al najbara val'? 

Kaj kvankam al la korp' malvarma 
por putri samegalas ter\ 
proksime al hejmlando ĉarma 
mi volus dormi laŭ prefer’. 

Kaj ĉe la kripta aperturo — 
de l'juna vivo ludu gent' 
kaj per eterna bel’ naturo 
briladu en indiferent’. 

Elrusigis Nikolao Fcdotov 


Ekaŭdis mi ĉieltremeton 
Kaj flugon de la anĝelar’. 
Rampulan iron sub la mar' 

Kaj de la vala vit’ vegeton. 

Kaj langon pekan el la buŝ’ 
Elŝiris li per nova tuŝ', 

La ruzan kaj vanvortan langon, 
Kaj la pikilon de serpent’ 
Sagaca ŝovis en silent' 

En mian buŝon mano sanga. 


La bruston fendis li perglav' 

Kaj koron vibran forelĵetis, 

Kaj karbon ardan la seraf' 

En trahakitan bruston metis. 

Mi kuŝis kvazaŭ post la mort’, 

Kaj vokis min de Dio vort’: 

„Profet’, ekstaru, aŭdu veron, 
Pleniĝu vi je mia vol' 

Kaj, trapasante maron, teron, 
Bruligu 1’korojn per parol\‘' 

Trad. N. Fcdotov 


Pasadis jaroj. Ŝtorm’ ribela 
Disblovis revojn kun kruel’, 
forgesis mi la voĉon belan 
kai ĉiajn trajtojn de l’ĉiel. 

En morno de l’ekzil’ izola 
de tagoj miaj longis ir’ 
sen dolĉaj larmoj, sen idolo, 
sen viv\ sen amo, sen inspir’. 


Vekiĝis en anim’ admiro: 

Ci reaperis antaŭ mi 
Vizio kvazaŭ preterira, 
de la plej pura bel’, geni\ 

Kaj en ekstaz’ la koro bolas, 
Aŭdante je 1’denova flam’, 
revenis larmoj kaj idolo, 

L’inspiro, l’vivo kaj la am\ 

E1 la rusa: Nikolao Fedotov 


Noto de 1’tradukinto: Anna Kern (1800-1897), al kiu la granda rusa poeto dediĉis ĉi versaĵon, 
ncvino dc la najbarino dc Puŝkin P. A. Osipova, gastis ĉe ŝi en V. Trigorskoje somere 1825 j. 
Puŝkin transdonis la versojn al sia *idolo" en la tago de ties reveturo hejmen. En la unua strofo 
la poeto remcmoras la unuan renkontiĝon kun K. cn 1819j. en Petcrsburgo. 


31 



Prof. Dr. sc. Frank Hausler 


„La sinteno 

de J. Baudouin de Courtenay 
al la problemo 
de mondaj helplingvoj" 


Je la komenco de nia jarcento, la dis- 
kuto pri krco dc artefaritaj mondlin- 
gvoj okupis vastan spacon en la historio 
de la lingvoscienco. Hugo Schuchardt, 
Karl Brugmann, August Leskien, Her- 
mann Diels kaj Baudouin de Courtenay 
estas nur kelkaj el la eminentaj lingvo- 
sciencistoj kiuj esprimis sian opinion 
pri tiu ĉi problemo. La diskutado estis 
partc tre vigla kaj respegulis la prakti- 
kajn aspektojn de la kreado kaj reali- 
gado de artefarita mondlingvo kaj an- 
koraŭ pli - kiel oni tion eĉ ne povis alic 
atendi - la lingvofilozofiajn kaj mond- 
konceptajn poziciojn dc la kritikistoj 
kaj defendantoj de la ideo pri mond- 
lingvo. Tiurilate estas intercse turni 
nian rigardon al polcmikaĵo, kiun Jan 
Baudouin dc Courtenay skribis antaŭ 
pli ol 70 jaroj sub la titolo „Zur Kritik 
der kŭnstlichen Weltsprachcn" (A1 la 
kritiko de la artefaritaj mondlingvoj), 
(Leipzig 1908) kaj kiu direktis sin kon- 
traŭ samtitola broŝuro, publikigita de 
August Leskicn kaj Karl Brugmann en 
1907. 

La granda pola lingvisto, kies signifo 
por la lingvoscienco de la 20-a jarcento 
trovis ĝeneralan aprobon nur en la lasta 
tempo, disputas kun la hindoĝermanisto 
Brugmann kaj la slavisto Leskien el la 
vidpunkto de sia ĝenerala lingvistika 
koncepto kaj laŭ profunde dcmokratia 
sinteno. 

Aliloke jam prezentintc pli detale la 
lingvoscicncajn opiniojn de Baudouin 
dc Courtena^ 1 ), ni volas ĉi tie nur men- 
cii, ke li estis kontraŭulo de la siatempe 
ankoraŭ ege disvastigita teorio de 
Schleicher pri la lingvo kiel aŭtonome 
ekzistanta naturorgano, ke lin ligis 
multo kun la ideoj de jungramatikistoj 
kaj ke li ne nur pledis pli forte ol ili por 
la studado kaj priskribo dc la vivaj 
lingvoj, sed defendis ankaŭ la tezon 
pri la cbleco de konscia regulado de 
lingvaj procesoj. Tiu opinio kaj lia in- 


ternaciista sinteno cn naciaj demandoj 
karakterizis ankaŭ lian pozicion rilate 
al la problcmo de mondaj helplingvoj. 
La batalo de Baudouin kontraŭ subpre- 
mado dc la naciaj malplimultoj en la 
cara Ruslando kaj cn Pollando, kiu kaŭ- 
zis al li juĝan pcrsekuton kaj dumona- 
tan areston, prezentas socian engaĝiĝon, 
kiu mankis al multaj samfakuloj de lia 
tempo. Tiu ĉi engaĝiĝo faris el li ankaŭ 
dcfendanton de artefarita mondlingvo. 
„Ĉiukaze la realigo de la ideo de inter- 
nacia helplingvo enviciĝos inter la plej 
grandajn kaj plej bonfarajn eltrovojn de 
nia tempo", li skribas. „La ekzisto de tia, 
la tutan homaron unuiganta mondlingvo 
elrompos akran kaj venenan denton de 
el la nacia kaj ŝtata grandulmanio." 2 ) 
Baudouin de Courtenay estis intcrligita 
oficiale kun la mondlingva movado per 
sia membreco kaj kiel vicprezidanto dc 
komitato de la pariza «Dclcgacia por 
Alpreno de Lingvo Internacia" (1907 ĝis 
1908). :i ) Pro tiu ĉi funkcio Brugmann 
postulis de li prezenti sian sintenon pri 
la problemo de mondlingvo. Brugmann 
faris tion en la menciita verko „A1 la 
kritiko de la artefaritaj mondlingvoj", 
(Strassburg 1907), kiun li verkis kune 
kun A. Leskien kiel ekspertizon por la 
Reĝa Saksa Societo de la Sciencoj. Brug- 
mann verkis la ĝeneralan kritikon de la 
mondlingva movado, dum Leskien sub' 
metis Esperanton al lingvistika analizo. 
Ambaŭ sciencistoj esprimis sin kontraŭ 
artefarita mondlingvo. 

Brugmann malaprobis artefaritan mond- 
lingvon, ĉar ĝi estas io senhejma, nenio 
„origina" sed „individua konfuza krcaĵo, 
en kiu nenio eltenis la provon kuniĝi al 
organa tuto."'*) Por doni al la artefarita 
mondlingvo hejmlandon kaj ekzamcni 
ĝian taŭgecon, Brugmann proponis, 
krei por ĝi propran patrujon en formo 
de iu insulo en la oceano, kie oni rajtas 
paroli nur tiun ĉi lingvon. 

Akre disputante kontraŭ tiu ĉi naiva 


romantismo kaj la kontraŭstarigo de 
arteco kaj natureco en la lingvo, Bau- 
douin skribas: „Oni asertas, ke la homa 
konscio ne rajtas enmiksiĝi en la natu- 
ran evoluon de la lingva vivo. La lingvo, 
kiel donaco de Dio, aŭ sc vi volas dc la 
naturo, estu akceptota „cum beneficio 
inventarii", kaj la homa strebado al pli- 
perfektiĝo ĉi tie ne ludu gravan rolon." 5 ) 
Lia kritiko je la ideoj de lingva orga- 
nismo laŭ la modelo de Schleicher, pre- 
zentitaj de la jungramatikisto Brug- 
mann, kulminis en la demando: „ĉu 
ekzistas la homo por la lingvo aŭ la 
lingvo por la homo? La lingvo estas nek 
integra organismo, nek netuŝebla idolo, 
sed ilo kaj agado. Kaj la homo havas ne 
nur la rajton sed ĝuste la socialan de- 
von konvene pliperfektigi siajn ilojn, aŭ 
eĉ anstataŭigi la jam ekzistantajn ilojn 
per aliaj pli bonaj. 

ĉar la lingvo estas nedisigebla dc la 
homo kaj lin senĉese akompanas, li dc- 
vas ankoraŭ pli perfekte regi ĝin kaj igi 
ĝin ankoraŭ pli dependa de sia intenca 
interveno ol tio okazas en aliaj sferoj de 
la psika vivo." G ) 

Baudouin malaprobas la arogantan 
aristokratecon de la lingvosciencaj 
teoriuloj, rilatc al ĉiuj provoj, agi sin- 
teze kaj eltrovi artefaritan lingvon. Li 
postulas, rezigni pri la indiferenta kaj 
impotenta admirado kaj adorado de la 
ĉiopova „nekonscio" kaj anstataŭigi 
tion per konscia, intencplena manipu- 
lado. Per tio li proklamas ideojn, kiuj 
vaste superas la rigidan, naturleĝe for- 
malan pensadon de la jungramatikistoj. 
Tio estas ideoj, kiuj en epoko de planado 
de ĉiuj sociaj procesoj, inkluzive la pro- 
ceson de la internacia lingva komuni- 
kado, atingis kreskantan signifon dum 
la lastaj jardekoj. Ili ne nur fruktodone 
influis la solvon de la diskutproblemo 
mem, t.e. kreo de artefarita mondlingvo, 
sed stimulis la laboron pri ĉiuj lingvo- 
planadaj problemoj, pri kreado de skri- 


32 







baj lingvoj, pri kodigo de lingvaj nor- 
moj ktp. Planlingvoj - kiel oni hodiaŭ 
nomas la artefaritajn lingvojn - kaj 
lingvoplanado havas intiman interrila- 
ton. Detlev Blanke, kiu esploris la hi- 
storian evoluon de la planlingva pro- 
blemo, atentigas pri tiu ĉi interrilato, 
skribante: „J. Baudouin de Courtenay 
ekkonis, ke la ĉefa dcmando por la 
ĝusta prijuĝado de la planlingva pro- 
blemaro estas la kompreno de la rilato 
inter la spontaneco kaj konscieco en la 
lingvoevoluo, tezo, kies signifo hodiaŭ 
ĉiam pli kaj pli kreskas, tiom pli ĉar in- 
ter interlingvistiko kaj lingvoplanado 
(language planing, jazykovoe stroitcls- 
tvo) ekzistas multaj kontaktpunktoj." 7 ) 
La spursento dc la sensiva sciencisto 
troviĝis en plcna harmonio kun ma- 
turiĝinta socia bezono, al kiu celis 
rcspondi la diversaj aŭtoroj de mondaj 
helplingvoj. Pledante por Esperanto, 
kreita de la polo Zamenhof, Baudouin 
subtenis projekton, kiu jam tiam pruvis 
sian funkcikapablon kiel komunikilo 
kaj ne strebis kiel Volapŭk al tio ansta- 
taŭigi la naturajn naciajn lingvojn, sed 
kompletigi ilin. 

La ĉefan ekkonon, pro kiu fariĝis Bau- 
douin favoranto de Esperanto, liaj kri- 
tikistoj ne konsciis en plcna graveco. 
Ĉiuj iliaj riproĉoj, kiujn ili esprimis 
kontraŭ artefarita lingvo ĝenerale kaj 
kontraŭ Esperanto speciale, montriĝis 
nur kicl duarangaj kaj ne povis haltigi 
la evoluon dc la planlingva ideo. 

A1 ili apartenas ekzemple la argumen- 
toj de Leskien pri laŭdire malfacila 
lernebleco dc Esperanto kaj ĝia mal- 
facila elparolebleco por anoj de iuj na- 
cioj samc kiel la riproĉo de Brugmann, 
kc Espcranto ne havas sufiĉan vortpro- 
vizon por fariĝi lingvo de sciencistoj, 
kaj ke estas utopio, traduki adekvate 
pocziaĵojn cn Esperanton aŭ verki tiajn 
en tiu ĉi artefarita lingvo. 

Ni ne bezonas ĉi tie ripeti la argumen- 
tojn, per kiuj Baudouin malfortigis la 
tezojn de Brugmann kaj Lcskien, ofte 
lerte formulitajn, kvankam la pola 
sciencisto ĉi tie pruvis multe da sagaco. 
La polemiko, daŭrigita en la germanaj 
gazctoj „Indo-germanische Forschungen" 
kaj „Akadcmische Rundschau" kaj en la 
pola monata gazeto „Krytyka" helpis 
formi la vidpunktojn de ambaŭ partioj 
kaj povas servi kiel ekzemplo de scienca 
opini-disputo. 8 ) 

La praktiko konfirmis la kuraĝan en- 
treprenon. La apliko de Esperanto en la 
internacia komunikado, parolantaro de 
ĉirkaŭ unu miliono, la eldonado dc ver- 
koj de mondliteraturo komencantc de la 
„Dia Komedio" dc Dante ĝis „Nuda 
inter lupoj" de Bruno Apitz, elokvcnte 
parolas por si mem, same kiel la kres- 
kanta nombro de gazetoj aperantaj en 
Esperanto aŭ la sciencaj kongresoj dum 
kiuj funkcias Esperanto kiel komuni- 
kilo. 

ĉiuj restriktoj de Brugmann en la senco. 


ke neniu scias, ĉu lingvo kiel Esperanto 
montros sin ĝenerale taŭga, ke ĝi estas 
sciencc tute nematuriĝinta kaj utopio, 
kaj ke ĝi estas laŭ li „kvazaŭ sablokirlo, 
kiu nepre baldaŭ disfalos per si mem" 9 ), 
montras ignoradon de la nova, kontraŭ 
kio Baudouin batalis dum sia tuta vivo. 

Baudouin plendis en sia traktato „Pri 
internacia helplingvo" en la gazeto 
„Krytyka" pri tio, ke ĝuste la lingvistoj 
rilatas plej malfavore al la ideo de tia 
lingvo kaj konstatis, ke la plimulto de 
la pledantoj troviĝas inter la matemati- 
kistoj kaj natursciencistoj, kiuj mon- 
tras plej grandan intereson pri la pro- 
blemoj de scienca sintezo. Evidente tiu 
ŝajne paradoksa situacio plu ekzistas 
ankoraŭ 50 jarojn post la apero dc la 
traktato de Baudouin. V. P. Grigorjev 
rimarkas je la fino de sia artikolo pri 
„Baudouin de Courtenay kaj la inter- 
lingvistiko": „Interlingvistaj ideoj tro- 
vas rezonadon ĉe matematikistoj, fizi- 
kistoj, cibernetikistoj, sed ne ĉe niaj 
agnoskitaj lingvistoj-teoriuloj". 10 ) 

Tio estas nur ŝajne paradoksa, ĉar la 
lingvistoj orientiĝas sin en fremdaj lin- 
gvoj pli bone ol aliaj sciencistoj kaj tial 
ili sentas malpli la bezonon de help- 
lingvo. V. Peevski, gvida bulgara espe- 
rantisto kaj natursciencisto, skribis an- 
taŭ nelongc rilate la kreskantan sciencan 
informfluon, ke „por sekvi la evoluon 
de la scienco en la respektiva sfero, la 
scienca laboristo devas posedi kvar aŭ 
kvin lingvojn - la anglan, francan, ru- 
san, germanan kaj hispanan." 11 ) La 
ekonomia profito de internacia lingvo 
por la scienco hodiaŭ - kompare kun la 
tempo de Baudouin - cge kreskis. 

Sed per tio ne elĉerpiĝas la signifo de 
planlingvo kiel Esperanto. Ĝi fariĝas 
ĉiam pli interesa kiel komunika lingvo 
ankaŭ por lingvistoj kaj lingvoinstru- 
istoj. Kaj ankaŭ tiun ĉi funkcion Bau- 
douin antaŭvidis. Li ekkonis, ke Espe- 
ranto pro sia simpla logika strukturo, 
la reguleco de sia gramatiko kaj sia 
vortfarado, estas taŭga helpilo por ler- 
nado de aliaj lingvoj. La eksperimentoj, 
kiujn oni faris dum la lasta tempo en 
lernejoj de diversaj landoj, pruvis, ke 
Esperanto kiel baza lingvo por la fremd- 
lingva instruado konsiderinde pliefek- 
tivigas la lernadon de aliaj fremdaj 
lingvoj. Sed Baudouin ankoraŭ nc povis 
antaŭvidi, ke Esperanto kapablas servi 
ankaŭ kiel logika pera lingvo por lingva 
tradukado pere de komputiloj. 

Hodiaŭ enkonduko de planlingvoj aŭ 
artefaritaj mondlingvoj estas ankoraŭ 
pli aktuala problemo ol dum la tempo 
de Baudouin. Esperanto, antaŭvide de- 
fcndita de Baudouin de Courtenay, pose- 
das gvidan rolon. Ni volas fini per la 
vortoj dc la mcritplcna soveta esperan- 
tisto Bokarev: „Kiel ajn oni rilatas al 
Esperanto, ĝi estas teorie ege interesa 
kicl lingvistika amaseksperimento, efek- 
tivigita dum longa tempo." 12 ) 


Notoj 

1) Komparu F. Hiiusler: Das Problcm Phonetik 
und Phonologie bei Baudouin de Courtenay 
und in seiner Nachfolgc, 2-a cld., Hallc 1976 

2) J. Baudouin de Courtenay: Zur Kritik dcr 
kŭnstlichen Wcltsprachen, Leipzig 1908, p. 46 

3) Pli detale pri la laboro de tiu ĉi komitato kom- 
paru en la ĉapitro X. de la traktato de J. 
Baudouin de Courtenay: O jezyku pomocni- 
czym micdzynarodowym. En „Krytyka", Mie- 
siecznik poswiecony sprawom spolecznym, 
nauce i sztucc, Krakow 1908, z. VII-VIII kaj 
en la artikolo de T. Dobrzynska: Jan Baudouin 
de Courtenay wobec sprawy jezyka miedzyna- 
rodowcgo. En •. .Pracc filologiesznc”, vol. 
XXII, Warszawa 1972, p. 61 

4) K. Brugmann kaj A. Lcskicn: Zur Kritik dcr 
kŭnstlichcn Wcltsprachen, Strassburg 1907, p. 

26/27 

5) J. Baudouin de Courtenay: Zur Kritik der 
kŭnstlichcn Wcltsprachen, citita vcrko p. 10 

6) J. Baudouin de Courtenay: Zur Kritik der 
kŭnstlichen Weltsprachcn. citita verko p. 12 

7) D. Blankc: Zur wissenschaftlichcn Bcschafti- 
gung mit Plansprachen. En: .Zeitschrift fŭr 
Phonctik, Sprachwissenschaft und Kommuni- 
kationsforschung", Berlin, jarkolckto 1977 
(vol. 30) p. 128 

8) Komparu K. Brugmann kaj A. Leskien: Zur 
Frage der Einfŭhrung einer kŭnstlichen inter- 
nationalcn Hilfssprache. En : .Indogcrmanische 
Forschungen*, vol. XXII, kajero 5 (1908), p. 365 
ĝis 396; K. Brugmann: Dic kŭnstlichen Welt 
sprachen und ihre Aussichten. En: ..Akadc- 
mischc Rundschau", 2-a jarkol., kaj 6/1914, 
p. 290-309; J. Baudouin de Courtcnay: O 
jezyku pomocniczym miedzynarodowym, citita 
verko Krakow 1908 

9) K. Brugmann: Zur Frage der Einfŭhrung eincr 
kŭnstlichen internationalcn Hilfssprachc, citita 
verko, p. 369 

10) V. P. Grigorjev: I. A. Boducn dc Kurtenĉ i 
intcrlingvistika. En: „1. A. Boduen de Kurtene 

(k 30-letiju so dnja smerti)", Moskva 1960, 
p. 65/66 

11) V. Pccvski: Wisscnschaft und internationale 
Sprache. En: „Wisscnschaftlichc Wclt”, Berlin, 
jarkol. XXI, n-ro 2/1977, p. 26 

12) E. A. Bokarev: Sovrcmcnnoc sostojanie vo- 
prosa o mezdunarodnom vspomogatelnom ja- 
zyke. En: ..Problemy intcrlingvistiki”, Moskva 
1976, p. 17 

Tradukis Rcnate kaj Dietcr Bcrndt 


Interlingvistikaj kaj esperantologiaj 
verkoj, nove aperintaj 

N. E. Maimoti: La kaŝita vivo dc Zamenhof Ori- 
ginalaj studoj. Kun enkonduko dc G. Waringhien. 
Japana Espcranto-Instituto, Tokio 1978, 214 p. 

P. Janton: Einfŭhrung in die Esperantologie, trad. 
el la franca de G. Bcckcr kaj M. Becker-Meisbcr- 
ger, Olmsverlag Hildesheim 1978, 104 p. 

L. CouturatjL. Leau: Histoire de la languc univcr- 
scllc. Olmsverlag Hildcsheim 1979, 576 p. -j- VIII 
-f 110 p. -f 8 p. 

J. Wells: Lingvistikaj aspcktoj dc Esperanto, CED, 
Rotterdam 1978, 76 p. 

D. Blanke: (Red.) La intcrnacia lingvo: sciencaj 
aspcktoj, Bcrlin 1979, 236 p. 

W. Auld: Pri lingvo kaj aliaj artoj. Antverpeno-La 
Laguna 1978, 216 p. 

C. Waringhien: 1887 kaj la sekvo . . . Esperanto- 
logiaj escoj IV, Antverpeno-La Laguna 1980, 292 p. 
T. Carlevdro, C. Lobin (Red.): Einfŭhrung in dic 
Interlinguistik. Alsbadi 1979, 262 p. 


33 


Canko Murgin 


L. Zamenhof 

dum la revolucio en Rusio 

( 1905 - 1907 ) 


E1 ideologia vidpunkto L. Zamenhof 
ekzistas paralele en duobla aspekto: 
Konata, sed nesciata; oficiala, sed sub- 
planka; humila kaj pacema, sed revo- 
lucia; vadanta tra la miasmaj marĉoj de 
kapitalismo, sed pli kaj pli ofte tur- 
nanta rigardon maldekstren al bordo de 
la novcpoka aŭroro de socialismo ... 


L. Zamenhof kaj V. I. Lenin 

En la pocmo „Preĝo sub la Verda Stan- 
dardo" L. Zamenhof prezentas la homa- 
ranisman doktrinon en versoj. Tiu 
poemo formis la finon de lia unua kon- 
gresparolado en 1905. En la jaroj 1906 
kaj 1907 L. Zamenhof konsentis, ke oni 
forstreku la homaranismajn tekstojn, 
sed en 1905 li firme rezistis kaj ne cedis 
elimini tiun poemon cl sia kongresparo- 
lado. Kaŭze dc tiu Zamenhof'a malce- 
demo L. de Beaufront kaj Balif, gvidaj 
francaj esperantistoj, fakte rezignis par- 
topreni la I-an UK dc Esperanto en 
Bulonjo-apud-Maro, sed ne „pro mal- 
sano" aŭ „pro ofica okupiteco". 

L. Zamenhof tre ŝatis tiun poemon. Ŝatis 
ĝin ankaŭ ĉiuj poeziemaj csperantistoj, 
eĉ nun ne malpli ol iam, antaŭ 75 jaroj, 
kiam ĝi estis ĵus lanĉita. 

Kio estas la sekreto de ties ĉarmo? Certe 
ne tio, ke ĝi estas religienhava, homa- 
ranisma. Eble tio, ke ĝi simbolas la frate- 
con kaj justecon inter la popoloj. Tut- 
certe tamen estas nur tio, ke dank' al 
iu deflankiĝo (ĉu intenca aŭ hazarda?) 
L. Zamenhof sukcesis muldi unu el plej 
altvaloraj perletoj de la originala E-poe- 
zio. Temas pri la lastaj kvar versoj de 
la kvina strofo: 

„Ni inter popoloj la murojn detruos 
kaj ili ekkrakos kaj ili ekbruos, 
kaj falos por ĉiam, kaj amo kaj vero 
ekregos sur tero." 

La metodo pri efektivigo de la hilelismo- 
homaranismo estas de tipo evolucia: 
„iom post iom" 1 , „nerimarkite kaj sen ia 
rompado" 2 , „nerimarkite kaj sen rekte 
detrui" 3 , „nenion rekte detrui" / ‘, tamen 
post longa laboro, en daŭro de „multaj 
jarcentoj' 5 , eĉ de jarmiloj. 

A1 tiu evoluisma metodo L. Zamcnhof 
dediĉis sian belegan poemon „La Vojo". 


La esprimoj kiel „paŝo post paŝo, post 
longa laboro" aŭ „eĉ guto malgranda 
konstante frapanta, traboras la monton 
granitan", same kiel la antaŭaj evoluis- 
maj esprimoj precize spcgulas la mond- 
koncepton de L. Zamenhof pri disvolvo 
de la socio. Se ĝuste tiu ĉi metodo estus 
aplikita por forigi la murojn inter la po- 
poloj oni devas malmasoni ŝtonon post 
ŝtono, brikon post briko, sen rckte 
detrui, sen ia rompado, sed en daŭro de 
multaj jarcentoj la limmuroj inter la 
nacioj kaj ŝtatoj malaperos nerimar- 
keble, sen bruado, sen krakado. Tio 
estas la evoluisma metodo. 

Tamen en la supre citita kvarversa 
duonstrofo L. Zamenhof iras laŭ vojo 
nekutima por li mem kaj aplikas alian, 
tute kontraŭan al homaranismo meto- 
don - nomc: la revolucian metodon. Tiu 
nova metodo aludas, ke la konstruantoj 
de la unueca homaro rapide, energie, 
sinkrone kaj kun tre bona organizo 
subfosas la murojn inter la popoloj kaj 
ilin faligas samtempe per surdiga kra- 
kado kaj bruado. Tiu urĝa laborritmo 
memorigas pri la farata revolucio. 
Denove: ĉu hazarde aŭ intence, ĉu erare 
aŭ konscie L. Zamenhof cnmasonis en 
tiu ĉi rcligipatosa poemo revolucian, en 
certa senco, poeziperleton? 

Por pli bone orientiĝi pri la problcmo ni 
revenu al la historia epoko, en kiu ĝi 
estas vcrkita. Estis 1905: komence de la 
eksplodinta kontraŭimperiisma revolu- 
cio cn Rusio (1905-1907). Resumante la 
rezultojn el la agado dum 1905 V. I. Lc- 
nin ne sen emocio pentris la bildon de 
kolosaj ŝanĝoj: „En la printempo de 
1905 nia partio estis unuiĝo de sub- 
plankaj rondetoj; en la aŭtuno ĝi fari- 
ĝis partio de milionoj da proletoj" 0 . 
Estas konforme al la cirkonstancoj su- 
pozi, ke tiu etoso de revolucia opti- 
mismo atingis, kaptis kaj inspiris la 
aŭtoron de la „Preĝo sub la Verda 
Standardo". Por la unua fojo en sia vivo 
tiu komprenis, ke soci-disvolo konsis- 
tas ne nur el evolucio (sur kiu sin ba- 
zas la homaranismo), sed - ankaŭ el re- 
volucio. 

La religia enhavo de la ceteraj versoj de 
ĉi poemo servis al L. Zamenhof kiel kaŝ- 
fono, kiu favore helpis al li kamufli, 
konservi kaj sukcese transdoni la poe- 


ziperlcton al tiutempa publiko kaj pere 
de ĝi al la estontaj generacioj. 

L. Zamenhof kaj K. Marks - F. Engels 
La flagranta en Rusio kontraŭim- 
periisma revolucio (1905-1907) vekis ĉe 
L. Zamenhof grandajn esperojn pri al- 
venontaj pli favoraj kondiĉoj kaj in- 
stigis lin ne nur malkaŝi sian simpa- 
tion al ĝi, sed ankaŭ imperative alvoki: 
„Rompu, rompu la murojn inter la po- 
poloj .. . kaj nur tiam povos malaperi 
tiuj bestajoj, kiujn ni nun vidas en di- 
versaj lokoj" 7 (Ĝcnevo, 1906). 

En Kembriĝo, 1907 ŝajne ne sufiĉis la 
dufoje ripetita alvoko pri «rompado de 
la muroj inter la gcntoj", tial li eĉ trian 
fojon vivuas, en la fino de sia kongres- 
parolado, pri „ĉio, kio rompas la mu- 
rojn inter la gcntoj" 8 . 

La trijara periodo (1905-1907) dc 
skuado, krakado, bruado kaj rompado 
de la muroj inter la nacioj estas kro- 
nita pcr nevelkeble optimisma prognozo 
pri pcreo de subprema sociordo kaj 
sagaca aludo pri alveno de nova epoko 
en la vivo de la homaro, kiam ne plu 
homo por la homo estos lupo, kiam ne 
plu ekzistos naciaj, internaciaj, intcr- 
ŝtataj kaj klasaj problemoj, kiam la tuta, 
unuigita homaro batalos komune nur 
kontraŭ la fortoj de la naturo por pcr- 
labori siajn panon kaj feliĉon. . .: 
„Longe daŭras ankoraŭ malluma nokto 
sur la tero, sed ne eterne ĝi daŭras. 
Venos iam la tempo, kiam la homoj ĉe- 
sos esti lupoj unuj kontraŭ aliaj. Ansta- 
taŭ konstante batali inter si... ili vivos 
inter si pace kaj frate, en plcna inter- 
konsento ili laboros sur la tero, sur kiu 
ili vivas, kaj kontraŭ tiuj iortoj de la na- 
turo, kiuj ilin ĉiuj egale atakas. Kaj kune 
kaj interkonsente ili celados ĉiuj al unu 
vero, al unu feliĉo" 9 (Londono, 1907; 
elstarigoj miaj: C. M.). 

Tiu optimisma bildo pri la funkcianta 
aspekto de la estonta homaro malkaŝas 
al ni minimume tri menciindajn afcrojn: 
(1) ke L. Zamenhof pentris ĝin sub la 
inspira influo de la verkoj de komu- 
nismaj ideologoj Karlo Marks kaj Fre- 
deriko Engels,- (2) kc la fabla cnigmo 
pri „rompado de la muroj" inter la na- 
cioj L. Zamenhof deĉifras ne nur per 
solvo de la problcmoj en la internacia 
sfero (pri stabila internacia paco, pri 


34 



diversspeca kunlaboro, pri kontaktoj 
pcr komune akceptita planlingvo k.a.), 
sed ankaŭ per solvo de la interklasa an- 
tagonismo interne de ĉiu nacio. Tion 
oni atingos per neniigo de kapitalismo 
(t.e. „kiam la homoj ĉesos esti lupoj 
unuj kontraŭ aliaj") kaj fundamenta 
rekonstruo de la socio laŭ la principoj de 
socialismo - komunismo; (3) ke L. Za- 
menhof komprenis jam antaŭ 73 jaroj 
tion, kion eĉ la nuntempaj filozofoj kaj 
politikistoj de kapitalismo - adcptoj de 
senbrida individuismo kaj disiga plu- 
ralismo - ne emas kaj ne ŝatas kom- 
preni, nome: ke la mondo ne iĝos pala, 
enuiga kaj malriĉa, se ĉiuj homoj havos 
nur unu intereson, nur unu veron, nur 
unu feliĉon. 

Efektive la venko de la socialismaj re- 
volucioj en la landoj de reala socialismo 
konfirmas ĉiam pli kaj pli cvidente tiun 
socialismo-komunisman tcndencon en la 
homar-disvolvo, pri kiu L. Zamenhof ofte 
kaj libere revis, sed rare, ĉirkaŭfraze kaj 
eĉ enigme parolis publike. 


RECENZOJ 


„Hungaraj fabeloj" 

Ĉu vi iam estis trans la fabcloceano? 
Ne!? Do, vi nepre legu „Hungaraj Fa- 
beloj" (1979, 70 p.) de Elek Benedek, 
kiujn trafe elektis kaj delikatsente tra- 
dukis Maria Benczik. Ne necesas esti 
infano! Ankaŭ plenaĝuloj certe estos 
ravitaj de la 10 fabeloj kiuj titolas jene: 
La lupo kaj la vulpo / Joĉjo la ĉioscia / 
La soldato kaj la tajloro / La maljunu- 
lino kaj la morto / La brava peltisto / La 
filinode labovopaŝtisto / Laora bastono / 
La reĝidino de Sunsubirlando / La rano / 
La ora sago. 

Ne nur la enhavo estas rave fabeleca 
ankaŭ la stilo konvene adaptiĝas. 
ĉiu unuopa fabelo estas enkondukata 
per bildo montranta la ĉefrolulojn en 
fantazie riĉe ornamita kadro. Se mi estus 
infano, mi tuj kolorigus la blanke-nig- 
rajn ilustraĵojn de Ida Csaky. Rimarke- 
blas kaj senteblas, ke Hungaraj Fabeloj 
estas kvazaŭ internaciaj, tiel bone ili 
estas kompreneblaj kaj percepteblaj. „Ĉu 
estis,ĉu ne estis .. ."enttue tcmas pri vere 
leginda bela fabeloceano kaj aminda 
kontribuo al la Jaro de la Infano fare 
de Hungara Esperanto-Asocio. 

Hella Sauerbrey 


Notoj 

1) Joh. Diettcrlc (rcd.) : Originala Verkaro dc 
L. L. Zamenhof Leipzig - 1929, p. 353, p. 327, 
p. 374 

2) (L. Zamenhof): Dogmoj de hilelismo, St.-Peter- 
burgo - 1906, p. 13 

3) (L. Zamenhof) : Homaranismo (hilclismo), St.- 
Pcterburgo - 1906, p. 2 

4) G. Waringhien (red.) : Lctcroj dc L. L. Zamcn- 
hof. Vol. I, Paris - 1948, p. 203 

5) Same, p. 201 

6) V. I. Lenin: Plena Verkaro. kvina rusa eldono, 
vol. XVII, Moskvo, 1. 145 

7) Noto 1, p. 370 

8) Same, p. 379, p. 380, p. 381 

9) Same, p. 383 

Rimarko de la redakcio 

Ni publikigas la kontribuon dc Canko Murgin, 
kvankam al ni ŝajnas iom trc kuraĝai liaj konklu- 
doj pri la .revolucia optimismo de Zamenhof kaj 
la influo de la vcrkoj dc Marks, Engels kaj Lenin 
jc Zamcnhof. 

La artikolo eble kontribuos al pli forta okupiĝo 
pri la Zamenhof-bildo en nuntempa interpreto. 


„Ĉiela Birdo" 

Legante la titolon „ĉiela Birdo" oni 
atendas pli malpli poezian aŭ idilian 
enhavon. Certe, de tempo al tempo estas 
prezentataj kelkaj ravigaj priskriboj de 
kamparana pejzaĝo. 

Sed la kerno de la rakonto de Zsigmond 
Moricz estas la kamparanoj mem kaj 
ties interrilatoj. Klare kaj psikologie 
estas skizitaj la homaj karakteroj, sentoj 
kaj konfliktoj. La ĉefrolantoj estas la 
junedzino Panni, devenanta el malriĉula 
familio, ties orgojla riĉa edzo, la 
humilaj gepatroj de Panni, la stulte fiera 
bofratino kaj kelkaj samvilaĝanoj. 
Superfluas substreki, ke sociaj streĉite- 
coj disvolviĝas. Montriĝas la profunda 
abismo inter la du klasoj de riĉuloj kaj 
malriĉuloj. Eĉ ne mankas amato kaj 
konfliktsituacio pro tio la leganto estas 
scivola ĝis la lasta linio, por ekscii, kia- 
maniere la „nodo" solviĝos. 

Laŭ lingva vidpunkto mi estas kontenta, 
nur unufoje mi „stumblis" pri jena 
frazo ... „oni ridegis liaj vortoj" (pĝ. 35). 
La tradukinto estas d-ro Istvan Nagy kaj 
Vilmos Benczik aldonis tre utilajn bio- 
grafiajn notojn pri Zsigmond Moricz kaj 
ties verkaro. 

La grafikaĵo sur la frontpaĝo estas mo- 
derna, sed diras al mi nenion. 


Eldonanto: Hungara Esperanto-Asocio, 
Budapest 1979. (44 p.) 

Hella Sauerbrey 

Recenzo 

M. L. Fanfani (zorge de), L opera di 
Bruno Migliorini nel ricordo degli allievi 
con una bibliografia dei suoi scritti, 
Accademia della Crusca, Firenze 1979, 
307 p. 

Bruno Migliorini estis unu el tiu, bedaŭ- 
rinde ne tro multnombra, aro de lin- 
gvistoj, kiuj estis samtempe esperantistoj 
kaj elstaraj sciencistoj, rekonitaj kiel 
tiaj de la lingvista komunumo. Oni 
ncniam sufiĉe substrekos por nia movado 
la gravecon de tiaj homoj, kiuj per sia 
prestiĝo donis, kaj pludonas, prestiĝon 
al Esperanto. La ĉi-tie recenzata verko 
enhavas antaŭparolon dc la nuna prezi- 
danto de la «Accademia della Crusca" 
(tiel nomiĝas la Akademio de la Itala 
Lingvo), kvin artikolojn de disĉiploj de 
B. Migliorini, bibliografion de liaj verkoj 
kaj plurajn indeksojn. 

La antaŭparolo kaj la kvin artikoloj 
difinas la rolon de B. Migliorini en la 
itala lingvistiko kaj en la praktika 
lingvo-planado en Italujo dum ĉi-tiu 
jarcento. 

Migliorini estis unu el la lingvistoj, kiuj 
plej efike kunligis fakajn lingvistikajn 
konojn kaj iun nedifineblan lingvan 
„guston" (tian guston oni atribuas ankaŭ 
al Zamenhof), pro kiu kelkaj el la italaj 
neologismoj kreitaj de li iĝis tre popu- 
laraj kaj vaste uzataj. 

Kvankam li agnoskis la eblecon ke 
individuo kreas vortojn, li samtempe 
klare substrekis ke tiuj vortoj havas 
vivoŝancon nur se ili estas akcepteblaj 
por la parolanto-komunumo. 

Tiajn konsilojn li ofte donis ankaŭ al 
esperantistaj „neologismuloj", kics kreo- 
maniero en la tridekaj jaroj ŝajnis en- 
danĝerigi la pluan sisteman evoluon de 
Esperanto. 

La bibliografia parto estas interesa por 
esperantologoj, ĉar ĝi ebligas esplorojn 
pri la esperantlingva verkado dc Mi- 
gliorini de la jaro 1914a ĝis prokismume 
la jaro 1935a. Oni ja scias ke post tiu 
jaro Migliorini nur malaktive sekvis la 
Esperanto-movadon. Plej verŝajne la 
bibliografio ne estas kompleta, ĉar man- 
kas supozeble artikoloj de M. en neitalaj 
esperantistaj revuoj. 

Renato Corsetti 


35 






El romano de Hermann Kant 


Hcrmann Kant estas unu el la plej talen- 
taj nuntcmpaj verkistoj de GDR. 1977 
sur libromerkato aperis nova lia roma- 
no „La restado" (germ.: *Der Aufent- 
halt"). Temas pri restado de juna eks- 
soldato de la nazia armeo, Mark Niebuhr, 
en pola postmilita arestejo en la detruita 
Varsovio. 

Iutagc pola leŭtenanto devigas la kap- 
titon piedmarŝi kun li tra la dezerto el 
mureroj, ŝtonoj, polvo kaj cindro kiu iam 
cstis la juda getto de Varsovio. La leŭ- 
tenanto parolas pri la stratoj kiujn ili 
trairas. - Zamenhofstrato. - 
„Ĉu vi aŭdis pri Zamenhof Ludoviko?" 
„Ne." „Sed vi aŭdis pri Esperanto, ĉu?" 
„La artefarita lingvo? Jes, mi aŭdis, ĉar 
mia patro kaj mia onklo ..." 

(La kaptito vidalvide de tiom da de- 
trucco hezitas paroli pri privataĵoj) ... 
sed la leŭtenanto diris: „Vi volis rakonti 
pri via patro kaj via onklo kaj pri Za- 
menhof." „Ne, pri Zamenhof mi scias 
nenion." „Estas tiu, kiu elpensis Espe- 
ranton. Okulkuracisto, pola." „Tion mi 
ne scias. Tion certe ankaŭ mia patro kaj 
mia onklo ne estis sciintaj. Mia patro 
diris, Esperanto estus bona se oni foje 


venus al Francio aŭ Italio, kaj ĝenerale 
estus bona, ĉar la homoj alproksimiĝus, 
se ekzistus nur unu lingvo. Kaj mia 
onklo diris: Kiam ci venos al Francio? 
Homoj kiel ni lastfoje venis al Francio 
sub imperiestro Vilhelmo. - Kaj mia 
patro diris, ke sinjoro Ŝloder, ĉefo de la 
grenfirmao, kie laboris mia patro, ke li 
ankaŭ lernas Esperanton. - Jes, diris 
onklo Joĉjo, li eble venas al Francio, sed 
li komprenas, diris mia onklo, ke mia 
patro kaj sinjoro Ŝloder treege alproks- 
imiĝus, se sinjoro Sloder vendredc 
dum salajropago, se li tiam diras: Do, 
Niebuhr, kvardekok regulajn plus kvar 
kromhorojn - entute kvardckdu mar- 
kojn kvardek fenigojn, se li tion diras 
esperantlingve." 

„Tio estas interesa", diris la leŭtenanto. 
„Via patro pensis iomete kiel la bona 
doktoro Zamenhof kaj mi, mi pensas 
iomete kiel via onklo Joĉjo. ĉu tio ne 
estas interesa? Kion vi opinias: se ni 
ambaŭ scipovus Esperanton, vi kaj mi, 
ĉu ni pli bone interkompreniĝus? 
Kion vi opinias: se vi estus scipovinta 
Espcranton kaj la homoj en Mila-strato 
kaj Zamenhof-strato ankaŭ estus scipo- 



Foto: Zentralbild 


vintaj Esperanton, kion vi opinias: ĉu 
oni interkonsentintus ne detrui Zamen- 
hof-straton ktp.?" 

„Mi scias, mia patro plej ofte malpravis 
kverelinte kun onklo Joĉjo." 

„Nu", diris la leŭtenanto, „mi devas 
iomete defendi vian patron. Li ne ĉiam 
malpravis. Ĉu li ne venis al Francio?" 
(Niebuhr, la patro, mortfalis en Francio). 

Trad. Linde Knoschke 


RECENZOJ 


„En Maskobalo" 

La leganto vere sentas plezuron, legante 
la volumeton „En Maskobalo" de Julio 
Baghy, eldonita de Hungara Esperanto- 
Asocio en 1977. (140 p). Temas pri kvin 
unuaktajoj sub la titoloj: En maskobalo, 
Samumo, Ni vivas kiel kolomboj, Land- 
voja rakonto, Dum tondras kanonoj. 
ĉiu el ili havas sian apartan emociigan 
kernon, kiu eble al la nuntempa gene- 
racio povus efiki tro sentimentale aŭ 
romantike. Tamen oni ne povas sin 
deteni agnoski la csprimitajn homajn 


„Hundbazaro", 

Kun plezuro mi legis kaj ĝuis la 33 
hungarajn infanpoemojn, kiun eldonis 
Hungara Esperanto-Asocio 1979 okaze 
de la Intcrnacia Jaro de la Infano. (68) 
Mi eĉ amas kclkajn, kvankam mi estas 
serioza plenkreskulino. Ravas min la 
ritmoj, rimoj kaj refrcnoj, kiuj per si 
mem muzikas kaj tutcerte rapide kaj 
facile estos enkapigitaj de infanaj cerboj. 
Ili invitas eĉ al kantado kaj moviĝado. 
Provu mem ekz.: „Nandanco" aŭ „Vaga- 
bonda Paŭl" aŭ „Foir-invito" aŭ „Hund- 
bazaro" aŭ i. a. 


sentojn. Pli malpli surprizas la foje 
psikologie interesaj solvoj. Ĉiu unuak- 
tajo, ĉu bagatela aŭ drameca, estas aten- 
tokapta de la unua ĝis la lasta linio. 
Senteblas, ke la aŭtoro mem estis aktoro, 
kiu scipovis reĝisori. La lingvo estas 
senkomplike flua, glata kaj bone kom- 
prenebla kaj por eblaj rolantoj kaj por 
spektantoj. La eldono estis inda omaĝo 
okaze de la deka datreveno de la for- 
paso de la klasika „homa homo" kaj 
populara aŭtoro. 

Hella Sauerbrey 


En„Foir-invito" supcrfluas du apostrofoj 
en la 21a kaj 23a linioj, kio tamen entute 
ne ĝenas la gajigan foirtumulton. Inte- 
resa unikajo la kruc-stebo, kiu kiel kel- 
kaj aliaj poemoj iom superas la infanan 
horizonton. 

Por ne hungaraj legantoj ege valoras la 
postvortoj de Peter Andras Rados, kiuj 
konatigas la 10 aŭtorojn, inter ili la du 
klasikuloj Sandor Petofi kaj Attila 
Jozsef. La 5 tradukintoj estas: Marton 
Fejes, Adalberto Hules, Kalman Kalos- 
cay, Peter Andras Rados kaj Imre Szabo. 


Kio estus libro por infanoj sen ilustra- 
ĵoj? La 16 ruĝe-nigraj desegnaĵoj taŭgas, 
instigi la fantazion kaj samtempe inviti 
al legado. 

Hella Saucrbrcy 


Vilmos Benczik: 

Libro de romanoj. 

HEA, Budapest (1979), 229 p. 

„Freneza dana reĝido longe cerbumas, 
kaj fine li mortigas la amanton de sia 
patrino." Similaj ŝercaj „koncizigoj" de 
literaturaj ĉefverkoj cirkulas en multaj 
landoj .. . kaj per tiuj vortoj la aŭtoro 
enkondukas sian bonŝancc malpli kon- 
cizan kolekton de ses romanoj, en Es- 
peranto originale aperintaj komcnce dc 
nia jarcento. 

(Henry Vallienne: „Kastelo de Prclongo" 
(1907), 515 p., „ĉu li?" (1908), 447 p., 
Heinrich August Luykcn: „Paŭlo Debcn- 
ham" [1912] 228 p., «Mirinda amo" 
(1913), 295 p., „Stranga heredajo" (1922), 
320 p., „Pro Iŝtar" (1924), 304 p.) 

Helpe de sia reeldono kaj koncizigo V. 
Benczik ebligas al la nuntempa esperan- 
tisto konatiĝon kun parte forgesita idea 
fono de la tiama Esperanto-movado kaj 
kun la frua Esperanta prozo. Oni povas 


36 



informiĝi pri tiuj eksmodaj ampleksaj 
romanoj por fakte plivastigi sian scion 
kaj komprenon de la historio de la Espe- 
ranta literaturo. La enhavoj estas pasint- 
tempe romantikaj kaj moralinstruaj. Sed 
krom tio la lcgado povas prezenti ridige 


amuzan okupon, ĉar okazas la plej 
neverŝajnaj aventuroj, miskomprenoj, 
malicoj, trompoj, krimoj kaj feliĉaj 
solvoj, kiuj nepre kaptas la atenton kaj 
scivolon pri daŭrigo. 

Specimenoj de la originala lingvaĵo de la 


romanaŭtoroj aperas kursive presitaj en 
ĉiuj rerakontaĵoj. 

La libro haveblas (kiel ciuj HEA-devenaj 
literaturaĵoj) helpe de la Hungara Kul- 
turcentro en Berlin. 

Linde Knoschke 


Tri hungaraj Esperanto-libroj 

1. La kato en la sako. Tankonyvkiad6, 
Budapest (1978), 133 p. 

2. F. V. Dorno: Satiroj (La aventuroj de 
L.R.M. Stultulof la X-a de Fuŝio / Levu 
la manojn!). Hungara Esperanto- 
Asocio, Budapest (1977), 140 p., Dua 
eldono 

3. Endre Ady: La morto de la ĉielarko. 
Elektitaj pocmoj kaj artikolo. Trad.: 
Baranyai, Benczik, Fejes, Kalocsay, 
Rados, Szilagyi. Hungara Esperanto- 
Asocio, Budapest (1977), 87 p. 

Pluraj tri hungaraj libroj pliriĉigas la 
libromerkaton dc la Esperantistoj. La 
unua aperis ekstcr HEA en serio de 
malmultkostaj fremdlingvaj broŝuretoj, 
kiel Esperanto-eldono, kompilita far 
Vilmos Benczik. Famaj Esperanto-aŭto- 
roj kiel Zamcnhof, Auld, Schwartz, Boul- 
ton, Szilagyi kaj aliaj kontribuis plcj- 
parte gajajn rakontetojn sed ankaŭ 
kriminalan kaj utopian epizodojn, pri- 
pensindaĵojn kaj poemojn. La tekstoj 


estas mallongaj kaj taŭgas tre bone kiel 
grupvespera komuna legaĵo. En la 
anekso troviĝas koncizaj informoj pri 
la aŭtoroj, por hungaroj eĉ klarigoj 
nacilingvaj kaj mini-vortaro. 

La aliaj du libroj apartenas al la tielno- 
mata «Libroserio 2", per kiu HEA celas 
havigi al internacia legantaro kaj amu- 
zajn kaj valorajn legaĵojn. 

La satiroj de la flandra Esperantisto F. V. 
Dorno unuan fojon aperis inter la du 
mondmilitoj. La unua parto mokas pri 
ege stulta reĝo en elpensita lando, la 
dua parto estas kriminala komedio, kiu 
disvolviĝas dum Universala Kongreso 
de Esperanto. Sendube kelkaj el la pri- 
mokitaj tipoj kongresas ankoraŭ hodiaŭ. 
Plej interesa kaj plej hungara estas la 
tria libro, omaĝo al Endre Ady (1877 ĝis 
1919), post Petofi la plej granda hungara 
poeto. La plimulton el la elektitaj poemoj 
tradukis Kalman Kalocsay, vera majstro 
de la lingvo, kiu ankaŭ verkis la enkon- 
dukan artikolon pri vivo kaj verko de 
Ady. La poezio de Ady respegulas la 


maltrankvilan ribeleman mondon de la 
jarcent-komenco, antaŭ unua mondmili- 
to kaj burĝa revolucio sed prikantas 
ankaŭ la amon. La tradukintoj tre klo- 
podis trafi la specialan lingvaĵon de Ady, 
ritmon de revivigita malnova hungara 
lingvo. 

Vilmos Bcnczik elektis kaj tradukis 
krome kelkajn artikolojn el la plumo de 
la poeto. Inter ili certe impresas „Aŭto- 
biografio" kaj „Hungara problemo", en 
kiu Ady priskribas hazardan renkonton 
kun junaj anglaj Esperantistoj survoje 
al Ĉeneva kongreso (1906). Ady konklu- 
das, ke la problemo de internacia lingvo 
por hungaroj estas centoble pli grava ol 
por ekzemple francoj. «Frenezi ni devus 
de la ĝojo, ke ekzistas plano, kiu lude 
nin cnŝtelos inter la kulturajn popolojn." 
Vere kaj rajtc la hungaraj Esperantistoj 
sukcesis unu fojon pli helpe de Esperanto 
prezenti al la mondo mozaikeron de la 
hungara kulturo. 

Linde Knoschkc 


„Cent Tridek Tri Tagoj" 

Historia skizo de Hungarlanda Proletara Revolucio - Dua eldono - 
Budapest 1979 - Hungara Esperanto-Asocio. 228 kaj bildparto 


Honore al la jam pasita 60a datreveno 
de la Granda Oktobra Socialisma Revo- 
lucio kaj la sama jubilco de la Hungara 
Konsilantara Respubliko en 1979 
Hungara Esperanto-Asocio reeldonis la 
libron „Cent tridek tri tagoj". La unuan 
eldonon oni aperigis en eldonejo EKRE- 
LO, Leipzig, en la jaro 1930 per subteno 
de sovetaj esperantistoj-kamaradoj. 
Ekzemple k-do N. Nekrasov tiutempe 
lingvc kontrolis la tekstojn. Krom la 
„Saluto al la hungara laboristaro" de 
V. I. Lenin la volumo enhavas vicon de 
aŭtentikaj kaj elektitaj artikoloj de gvi- 
dantoj kaj aktivuloj de la hungara pro- 
letara revolucio. La kompilintoj lerte 
aranĝis la vicon ticl, kc la leganto gajnas 
bonan eblecon supcrrigardi la liberecan 
strebadon dc la hungara popolo ekde la 
jaro 1848, la evoluon de la progresema 
hungara laboristaro, la naskiĝon de la 
Hungara Konsilantara Respubliko kaj 
ties pereon post 133 tagoj. 

Kiel suplementon la libro cntcnas litera- 
turan parton, kiu prczentas kelkajn 


beletrajn kontribuaĵojn, poemajn kaj 
prozajn, kiuj rilatas al revoluciaj eventoj, 
precipe al tiaj de la Konsilantara Res- 
publiko. Malgranda, scd bona aro da 
bildoj ĉesigas la volumon. 

Kun HEA mi samopinias, ke la politika 
valoro de la enhavo nepre rajtigas la 
rceldonon. Ĉi tiu historia skizo estas 
kvalite bona materialo ne nur por koniĝi 
kun grava epoko de la hungara historio, 
sed ankaŭ por pliriĉigi la scion pri revo- 
luciaj procesoj. Dankinde estas, ke en la 
antaŭparolo al la dua eldono oni atcnti- 
gas pri novaj partihistoriaj esplorrezul- 
toj kaj spertoj de la internacia laborista 
movado, kiuj refutas kelkajn teoriajn 
konstatajojn en la unua eldono. 

Estis precipe feliĉa ideo de HEA, aldon’ 
ĉapitrcn „Esperanto-movado dum la 
revolucio" al la dua eldono. Ĉi tiu parto 
enhavas tre multe da sciindaĵoj por ĉiu 
esperantisto. Sole la sekva frazo, kiu ri- 
latas la tempon dc la Konsilantara Res- 
publiko, atestas la grandegan gravecon, 
kiun la reganta laborista klaso atribuis 


al Esperanto: „Laŭ la nova mezlerneja 
programo la gimnazianoj dcvis lerni du 
fremdlingvojn. Inter la elekteblaj lin- 
gvoj estis ankaŭ Esperanto". Bcdaŭrinde 
cstas, ke en la reeldono mankas kaj la 
alfabeta listo por „malfacile komprcne- 
blaj kaj malofte uzataj terminoj" kaj la 
„tabelo por bezonataj klarigoj „mencia- 
taj en la antaŭparolo al la unua cldono. 
Anstataŭe oni trovas „indckson", kiu 
prezentas nomliston pri la plejmulto da 
personoj, kiuj estas nomataj cn la ar- 
tikoloj. 

Stilo kaj lingvo de la libro cstas bonaj 
kaj facile legcblaj. Kclkaj malmultaj 
preseraroj preskaŭ ne estas mcnciindaj 
kaj nepre ne malhelpas la ĝuon lcgi la 
libron. Malperfekta estas la tabclo „En- 
havo" (paĝo 228). Gi ne akordas kun la 
kcmencoj dc la artikoloj. Kromc oni 
serĉas vane la artikolon „La Karolyi 
Revolucio" (paĝo 36) en la „Enhavo". 
Resumante mi opinias la libron valora. 
Ĉi estas altgrade instrua kaj eduka. 
Estas rekomendinde studi la broŝuron. 


H. Buth 


37 






Tiun ĉi numeron eldonis 
la MEM-Sekcio de Germana 
Demokratia Respubliko 

Redaktoro: D-ro Detlev Blankc 

Redakta Komitato 

Violin Oljanov (Bulgario) - ĉefredaktoro 
Nikola Aleksiev (Bulgario) 

D-ro Detlcv Blanke (GDR) 

Andre Cherpillod (Francio) 

Kimiaki Kurita (Japanio) 

William Gilbert (Francio) 

Bolek Staszczak (Pollando) 

Oldrich Knidial (CSSR) 

Asen Grigorov (Bulgario) 

Kiril Drajcv (Bulgario) 


La redakcio atcndas kontribuaĵojn de pacamikoj cl 
la tuta mondo. Ju pli da kunlaborantoj, dcs pli 
varia interesa rcvuo. Scndu la materialojn prefcre 
tajpitaj aŭ tre klare mane skribitaj kun interlinia 
spaco kaj marĝeno, sur grandaj folioj de kancc- 
laria formato. La redakcio akceptas nur originalan 
(unuan) ekzempleron dc la tajpajo. Kopioj estas la- 
sataj sen konsidcro. Skribu tre klare viajn nomojn 
kaj adrcsoin en nacia lingvo! La rcdakcio ne re- 
sendas neuzitajn matcrialojn. 


Kien skribi 


Honora prezidanto: Nikola Aleksiev, str. Neza- 
bravka 1, vhod 2, 1113 Sofia, Bulgario. 

Prezidanto: D-ro Pcthcs, Imre, H - 1940 Budapcst 
VI, Nepkoztarsasag utja 73, Hungario 

Vicprezidantoj: 

D-ro Magomct Isacv, prosp. Kalinina 14, Moskva 
K-9, USSR 

Glady Claude, 21 ruc Kessels, B - 1030 Brŭsscl, 
Belgio 

ĉenerala sekretario: William Gilbcrt, 30. rue 
Croix-Montoire, 37100 Tours, Francio 

Sekrctarioj: 

Syozi Nanba, Huruiti 3-13-26, Zyoto-ku, Osaka, 
Japanio 

Inĝ. Angel Todorov, bulv. Emil Markov, blok 37, 
11, 1404 Sofia, Bulgario 

Ccfredaktoro: Violin 01yjanov, str. Bojanski Vodo- 
pad 241. E, 1404 Sofia, Bulgario 

Ccntra administrantino: Vasja Petrova, Bulgara 
MEM-Komitato, bulv. Ĥristo Botcv 97, 1303 Sofia. 
Bulgario 

Centra kasisto: (por la okcidentaj landoj) Pierre 
Jouvin, 14 rue Thiers, 76120 Grand Quevilly, 
Francio (Poŝtkonto CCR - Rouen 102-45 P.) 

Respondcculo pri landaj numeroj de „Paco": 
Hclmut Fuchs, Hohe Str. 33, DDR - 83 Pirna, 
Germana DR. 


Kie aboni fl Pacon“ 


Aŭstralio: 

N. A. Collier, 7 Monomeeth St., Budcrim Qld. 4556 
Aŭstrio: 

Ernesto Quietensky, Pappcnheimcrgasse 70/3/12, 
A-1200 Wicn AuS 100,- 

Belgio: 

Glady Claudc, 21 Rue Kcssels, 1030 Brŭssel 


Britio: 

Paul Hewitt, Laycroft, Main Road, Covenham, 
Louth, Lincs, LN 11, OPF 

Bulgario: 

Bulgara MEM-Komitato, bulv. flristo Botev 97, 
1303 Sofia 3 lcvoj 

Ccĥoslovakio: 

Cefia Esperanto-Asocio, MEM-Sekcio, Jilska 10, 
110 00 Praha 1 30 kronoj 

Danlando: 

Egon Starup, Brovacngct 26, DK - 2700 Kobenhavn 
BRH. 

F. R. Gcrmanio*. 

Roland H. Hagen, Iggelbach, Schlofjgasse 30, 
D - 6731 Elmstein 2 12 DM 

Finnlando: 

Erkki Jarvinen, Ukonkivcnpolku 2-1-68, 01610 Van- 
taa 61 30 fin. m. 

Francio: 

Rogcr Dcgrcllc, 11 Cours Lĉpold, 54042 Nancy- 
Cedex 40 fr. fr. 

Germana Demokratia Respubliko: Centra Labor- 
rondo Esperanto en Kulturligo de GDR, Charlot- 
tenstr. 60, 108 Berlin 30 M 

Hispanio: 

Luis Serrano Perez, Font Nova 32, Sabadell (Bar- 
celona) 

Hungario: 

Hungara MEM-Komitato, H - 1368 Budapcst 5, pf. 
193, 36 forintoj 

Italio: 

Riccardo Pinori. V. lo Ghislcri 9/15, I - 00176 Roma, 
(p. ĝ. k. 64882004) 

Japanio t 

Kurita Kimiaki, 1209-98 Sakuragaoka, Yata 
Misima, 411 (Japana Pacdefenda Esperantista 
Asocio) 

Jugoslavio: 

Dim. Bjelanoviĉ, Zahumska 23b, Bcograd-Do- 
brinjska 12 

Kubo: 

Rufino Lopez, Havana Esp. Rondo, Poŝtkesto 314, 
Habana 1 

Norvegio: 

Olaf Reicrsol, Buerstad, N - 3135 Torod 
Okcidenta Berlino: 

Manfrcd Kossolobov, 1 Bcrlin, Topiaucr Allcc 2 

Pollando: 

Ruch - Warszawa 

Portugalio: 

Portugala E-Asocio, Rua Dr. Joao Couto 6, R/C 
A-Lisboa 350 escudo 

Rumanio: 

Cosma Dorin, Muzicescu 26, Sc. C, ap. 17, R - 1900 
Timisoara 

Socialisma Respubliko Vjetnamio: 

Vjetnama Pacdefenda Espcrantista Asocio, 107 
Quan Than, Hanoi 

Sovetunio: 

Unuiĝo dc sovictaj socictoj pri amikecaj kaj 
kulturaj rilatoj kun aliaj landoj, prosp. Kalinina 
14, Moskva K-9 1,80 rbl. 

Svedio: 

Tomas Jannson, Vaktargatan 26 D, S - 754 22 Up- 
sala 

Usono: 

Jamcs Dcer, 11905, SW Settler Way, Bcaverton, Or. 
97005 

Aliaj landoj: 

Bv. turni vin al Picrrc Jouvin (ccntra kasisto - vd. 
maldekstre) 

Grave: 

Abonpagojn el socialismaj landoj sendu al 1303 
Sofia, bulv. flristo Botev 97 (por „Paco"), E1 ne- 
socialismaj landoj - al la cdreso dc la Centra ka- 
sisto - 40 fr. fr. 



Bulgario 

Gekomencantoj dc E-kurso dez. kor. tutmonde: 
Espcranto-Societo „suprcniro“, 61-55 Pavel banja 
Geesperantistoj de societo „Kolombo de la paco" 
dez. kor. p. ĉ. t.: 

Jovka Dimitrova Jelcva, str. „Catalĝa" 20, 6280 
Galabovo (tcknikistino, 35 j.) 

Pcpa Stefanova Karalvanova, v. Obruĉiŝste, distr. 
Starozagorski (teknikistino, 21 j.) 

Goŝo Petrov Marev, 6280 Galabovo, str. „G. Di- 
mitrov" 105 (teknikisto, 23 j.) 

Dinka Teneva Nedeva, 6280 Galabovo, Str. „Tiĉa' 4 
(oficistino, 36 j.) 

Donka Genevao Ikem Cicva, 6281 Aprilovo, Sta- 
rozagorsko (instruistino 22 j.) 

Mata Pcneva Radcva, 6280 Galabovo, str. „Opal- 
ĉcnska" 15 (teknikistino, 20 j.) 

Kiro Jcljazkov Goĉev, 6280 Galabovo, Bl. 18, vh. A. 
ap. 7 (teknikisto. 38 j.) 

Vanja Mitkova Metohova, 6280 Galabovo, kv. 
Mitju Stanev (tcknikistino, 20 j.) 

Stojĉo Kojĉcv Dimov, 6280 Galabovo, bl. 55, ap. 8 
(tcknikisto, 28 j.) 

Danicla Ivanova Gcorgieva. 6200 Cirpan, str. „Ja- 
vorov" 16 (lernantino, 18 j.) 

Mitko Kanev Mitev, 6280 Galabovo, str. ..Stara 
Planina" 12 (lernanto, 10 j.) 

Toŝko Enĉcv Stcfanov, 6280 Galabovo, str. „Opal- 
ĉcnska" 5 (veterinara teknikisto, 22 j.) 

Donĉo Ivanov Filjmonov, 6280 Galabovo, str. 
„Caja" 14 (teknikisto, 22 j.) 

Jivko Halaĉev, 6280 Galabovo, str. „Sazlkja" 10 
(tcknikisto, 22 j.) 

Krasimira Mitcva Tcndva, 6280 Galabovo, str. 
«Lozenec" 18 (lernentino, 13 j.) 

Geesperantistoj de societo „Kolombo de la paco 
dez. kor. p. ĉ. t.: 

Goĉo Mitev Koev, 6280 Galabovo, str. „Vazrajdanc" 
14 (instruisto, 44 j.) 

Jeljazko Tcncv Valĉanov, 6284 Musaĉevo, Staro- 
zagorsko (ĉcfkuiristino, 26 j.) 

Penĉo Janev Penev, 6280 Galabovo, str. ..Spartak" 
17 (teknikisto, 22 j.) 

Tihomir ĵelev, 6280 Galabovo, str. „Pancga" 8 
(lernanto, 10 j.) 

GDR 

Kuracisto dez. kor. pri turismo, kol. bk: D-ro Ru 
dolf Grohser, 89 Gorlitz, Biesnitzcr Str. 45 
Komencantoj dcz. kor.: 

Gabricle Schocrncr, 12 Frankfurt/O., W.-Picckstr. 
324 

Dctlef Lindncr, 12 Frankfurt O., Aurorahŭgcl 6 
Gabriela Pohland, 12 Frankfurt/O., Huttcnstr. 1 
Instruistino por frcmdaj lingvoj dcz. kor. pri 
lingvoj kaj literaturo: Sabine Liesecke, 7033 Lcip- 
zig, W.-Zipperer-Str. 41 


38 
















Hungario 

Instruisto por matcmatiko, 25 j., dez. kor. k. 
gejunuloj el GDR pri literaturo, historio, muziko. 
lingvoj: Tomas Veizer, 9401 Sopron Bacsiŭt, Pf. 
0327 

39 j. ĝardcntcknikisto dcz. kor. pri mondkoncepto 
de Esperanto, turismo, muziko: Johano Mezcv, 
1222 Budapcst, Andra u. 9 

Junulo, 20 j. dcz. kor. k. germanaj gejunuloj pri 
muziko, arto, historio: Johano Koncz, Koka Pe- 
tofi u. 4, H - 2243 

Inĝeniero, 40 j., prezidanto de la loka E-klubo, 
dcz. kor. pri vojaĝoj. naturo, ekskursoj, kaj ankaŭ 
serĉas gckorespondantojn por liaj klubanoj: J6* 
zsef Zonai, Kiskunhalas, Allomas u. 2, H - 6400 
Arkitekta teknikisto, 31 j., dez. kor. pri vojaĝoj, 
malnova arkitekturo, moderna muziko, kol. dia- 
pozitivojn, gramofondiskojn: Gozo Gaal, 4031 
Debrecen, Kebnika‘s str. 6, part. 6 

Kubo 

Studcnto, 18 j., dcz. kor. k. geesperantistoj el 
GDR p. ĉ. t., kol. pm. bk, librojn, rcvuojn.- Al- 
bcrto F. Calienes B., Edif. 11 apto. 9, E/21 y 22, 
Rpto. Bahia C. Habana 

Pollando 

Studcntino, 22 j., dcz. kor. pri literaturo, filozofio, 
muziko, sporto: Janina Kovvalska, 21-500 Biala 
Podlaska, ul. Chrobrego 4/21 

Instigu kajkuraĝigu junajn gekursanojn amasc 
skribantc al E-klubo ĉe Zespol Szkol Zawodowycb 
nr. 5, ul. Tkacka 11, PL-97-200 Tomaszow Maz. 
Ŝuisto, 59 j., dez. kor., kol bk: Josef Koz!owski, 
Gnicwkowo, pow. Inowroclaw 
Instruistino, 25 j., dez. kor. tutmondc pri litcra- 
turo, modcrna muziko, sporto, turismo, kol. pm, 
bk, revuojn: Krystyna SIaboszcwska Mirkow, str. 
Kodianowskicgo 7, 56-411 Dlugoleka 
Gelernantoj 11-16 j., dcz. kor. tutmonde. Komuna 
adreso: Jadwiga Vrona, ul. Wyspianskiego 8 m 
58, 25-409 Kielce 

Zygmunt Chojnacki, ul. Gagarina 12, m 42, 93-509 
Lodz, dcz. kor. pri muziko, sporto kun gcjunuloj 
cl GDR 

Junulino, 19 j.. dez. kor. k. germanaj esperantistoj 
pri sporto, filmo, muziko: Elzbicta Kasprzak, 
Piwonin 28, Sobienic-Jcziory, 05-490 
Magistro, mckaniko-inĝcniero, 39 j., dez. kor. k. 
instruistino'j: Jerzy Nowakowski, 15-950 Bialystok 1, 
Skrytka pocztowa 310 

Tajloro, 47 j., dez. kor. k. geesperantistoj el Afriko 
kaj Sudamcriko: Hcinrich Zygowski. ul. Glowa 22, 
89-500 Tuchola 

25 jara fraŭlino dez kor. tutmondc pri turismo, arto, 
naturo, fotografajo, biologio: Zofia Wawer, 
Wroclaw, str. Powstaric6w 105/26 

Rumanio 

Emilo Radu, str. St. Ghcorghiu 33, 7300 Tyhunes, 
dez. kor. k. E-familio el Dresden kaj Erfurt 
Infanvartistino, 29 j., dez. kor. tutmonde: Gabriela 
Polak, Sitci 34, 2200 Brasov 

Soveta Unio 

19 jara studento dez. kor. tutmondc pri junulara 
vivo, E-movado, muziko, literaturo. lingvoj, 
scienco, vojaĝoj, kol. diskojn, bk, pm, esperan- 
tajojn: Aleksandr Mikiŝev, str. Kustanajskaja 
17-16, 614 056 Permj 

Komencanta cspcrantisto, instruisto de universitato, 
dcz. kor. p. ĉ. t. kun espcrantistoj cl GDR: Oleg 
Ignatjcv, 117 279 Moskvo, ul. Profsojuznaja 83-3 


Dck gckomcncantoj el MINSK (Belorusa SSR) de- 
ziras korcspondi kun gccspcrantistoj cl GDR: 
Marina Niĉiporcnko. inĝcnicrino, 31 j.. 

Svctlana Grigorcnko, inĝcnicrino, 28 j.; 

Natalja Zelenkova, tradukistino cl la gcrmana k 
angla lingvoj, 26 j.; 

Natalja Udalcova, biliotekistino de germanlingva 
fako, 25 j.; 

Marina Evdokimova, tcknikistino, 24 j.; 

Georgij Korolonok, fotolaboranto, 22 j.; 

Vasilij Carenko, studcnto de politeknika instituto, 
21 j.; 

Olga Myŝkovskaja. studentino dc ckonomia insti- 
tuto, 20 j.; 

Svctlana Gurova, studentino de ekonomia instituto, 
20 j.; 

Komuna adreso: 220050 MINSK, P.K.33, Espc- 
ranto-Klubo. 

Mczlernejanoj. 8a-lla klaso, dcz. kor.: 

Vida Alcknaite, Debrecene 34-52, 235 811 Klaipcda 
Janina Bajclytc, Baltijos pr. 71-63, 235 815 Klaipeda 
Birute Daukŝyte, Kauno 23-26, 235 802 Klaipeda 
Edvinas Elenskis, Spalio pr. 21-42. 235 812 Klai- 
pcda 

Jaccndra Gedgaudaite, Debrcccno 34-11, 235 811 
Klaipcda 

Auŝra Jankauskaitc, Debreceno 53-19, 235 819 Klai- 
pcda 

Rasa Jankauskaite, Debreceno 53-19, 235 819 
Klaipeda 

Rida Kirmelcviĉiute, Debreceno 22-16, 235-811 
Klaipcda 

Edmundas Kusas, Kauno 15-60, 235 802 Klaipeda 
Gintautas Labutis, Taikos pr. 41-73, 235 802 Klai- 
peda 

Daiva Lclytc, Komjaunimo 8/17-28, 235 802 Klai- 
pcda 

Valdemaras Malccviĉius, Kauno 3-88, 235 802 Klai- 
peda 

Dalia Mardosaite, Taikos pr. 97-15, 235 819 Klai- 
peda 

Irena Mickutc, Taikos pr. 77-18, 235 811 Klaipcda 
Jolanta Pakamorytc, Gedminu 6-48. 235 815 Klai- 
peda 

Izolda Parfionova, Zardininku 9-52, 235 819 Klai- 
pcda 

Auŝra Petrauskytc, Debreceno 74-30. 235 815 Klai- 
pcda 

Jonas Pocius, Joniŝkes 14-10, 235 812 Klaipeda 
D. Puĉkoriute. Taikos pr. 86-29, 235 819 Klaipcda 
Laima Siauĉiunaite, Rumpiŝkes, 22-2, 235 802 Klai- 
peda 

Laima Vaiĉiunaite, Baltijos pr. 89-3, 235 815 

Klaipeda 

Ircna Vasiliauskaite, Komjaunimo 8/17-8, 235 802 
Klaipeda 

Arturas Zalunskis, H. Manto 51-1, 235 808 Klai- 
peda 

Rita Zalyte. Kauno 23-13, 235 802 Klaipeda 
Vcra (22 j.) kaj Paŭlo (25 j.) Vasiljkovskijc dcz. 
kor. tutmonde p. ĉ. t., adrcso: 410 002 Saratovo, 
Do vostrcbovanija 

Richard Tammik, 202 105 Hulja/Rakvere, Estn. SSR, 
dez. kor. kun gccsperantistoj el GDR 
Komencanta espcrantisto, lernanto cn agrotckni- 
kumo, dez. kor.: Egidijus Dumĉiui, Maŝzydo alija 
11-17, 235 Klaipeda 


En mia kolekto dc „dcr cspcrantist' mankas la 
kajeroj 1-6. Kiu povas sendi ilin kontraŭ ia rc- 
kompcnco? Ivan Kulakov, ul. Lizjukova 65-296. 
Voroneĵ - 394 088 

Tjumcna E-klubo organizas ekpozicion de plakatoj 
.Homo kaj naturo". Temas pri naturo kaj defendo 
de naturo. Bv. scndi plakatojn pri tiu tcmo. Ciu 


scndinto estos rckompencota per olimpikaj aŭ poli- 
tikaj plakatoj aŭ laŭ dcziro. E-klubo .Revo", 
625 009 Tjumcnj, a. k. 139 

Instruistino, 29 j., dez. kor. pri sporto, muziko. 
vojaĝoj, lingvoj: Mcida Paju, Saaremaa, 203 300 
Kingissepa, Koidu 39. Estn. SSR 
Anoj de E-sckcio dc ŝtata universitato Vladivostok 
dez. kor. kun geesperantistoj cl GDR, bv. skribi 
al Esperanto-Sekcio, Sergej Anikejev, 690 652 Vla- 
divostok, GSP Uborcviĉa 25 

Geedzoj 55 j. k. 48 j. serĉas kontaktojn kun gccspc- 
rantistoj dum veturado en GDR somere 1980 el 
urboj Berlin, Lcipzig, Drcsdcn, Karl-Marx-Stadt: 
Naum Lcvickij, 310 136 fiarkovo, str. Traktoro- 
stroitelej 103/93 

Junaj esperantistoj dc la pionira tendaro .Artek" 
aranĝas ckspozicion, dcdiĉitan al llOjar jubilco dc 
V. J. Lenin kaj grandan porpacan ekspozicion. Rv. 
sendi salutleterojn, librojn, afiŝojn, E-ajojn, dese- 
gnajojn, fotojn, bildkartojn, filatclajojn al: Klubo 
dc internacia amikeco, Esperanto» 334 265 Artek-1, 
Krimeo 

Pionirgvidantino, 22 j., dez. kor. kun samaĝaj 

geesperantistoj el GDR pri la vivo en GDR: Nadia 
Konccvnikova, 404 123 USSR, 11 u/p. d. 4, kv. 24 

Instruistino dez. kor.: Lena Ostrovcrhaj, 454 111 
Celabinsk, p. k. 3876 

Studcnto (hungaro) dc Tartua Stata Univcrsitato, 
(17 j.) dez. kor.: Laszlo Szocska, 202 400 Tartu, 
Soseo Leningradi 89 Lernantino, 17 j., dez. kor. pri 
sporto, arto, modcrna muziko, kol. bk, kalen- 
daretojn: Daiva Mockyte, Koopcracijos 5-46, 
235 805 Klaipeda 

Lernantino, 20 j., dez. kor. pri sporto, muziko, 
arta literaturo, turismo, kol. bk: Ema Katkute, 
Mazuydo al. 7-4, 235 800 Klaipcda 

Prezidanto de Krasnodara urba E-organizaĵo scr- 
ĉas por 200 klubanoj gekorespondantojn tutmonde. 
Skribu al: Sergej Koearg, 350 049 Krasnodar, ul. 
Gagarina 145, kv. 11 

Lcrnantino, 15 j., dez. kor. tutmonde: Jolanta 
Pakamorytc, Gedminu 6-48, 235 815 Klaipcda 

Laima Bieliauskaite, 234 365 Staliŝkcs, Prienu Raj., 
(18 j.) dez. kor. tutmondc pri modcrna muziko, 
kol. bk 

Gcjunuloj, 16-20 j., dez. kor. tutmondc p. ĉ. t.: 
Marta Stepani, E-rondeto ,La ondo", Ventspils 
229 910, str. Kurzemes 15-1 

Lernantino dcz. kor. kun junaj gecsperantistoj tut- 
monde pri libroj, muziko, kol sondiskojn, fotojn 
de aktoroj: Izolda Parfionova. str. Lardininkci 9-52, 
235 819 Klaipeda 

14 j. lernanto dez. kor. k. 12-14 j. csperantistoj pri 
historio, fotado, sporto: Yuri M. ŝevĉenko. 
Puŝkin Pr. 64-203, 220 073 Minsk 
Filologo, 30 j., dez. kor. tutmondc pri litcraturo 
(sf k. avcntura), belartoj, historio, kol. bk.: 
Stanislao Bistricki, ul. Kirova 14/2, kv. 15, 
690 068 Vladivostok 


Eldoninto de tiu ĉi numero: 

GDR-MEM-sekcio, Kulturligo dc GDR / asocia 
sekretariejo (Ccntra Laborrondo Esperanto). Re- 
dakcio: 108 Berlin, Charlottcnstrato 60, Telefono: 
2 20 29 91. Respondeca redaktoro: D-ro Dctlcv 
Blanke. Redakcia komisiono: Otto Bafjler, Ludwig 
Schodl, Rudolf Hahlbohm, Wcrncr Pfennig. Redak- 
cia fino: 28a dc Februaro 1980. Prcscjo: Grafi- 
scher Grossbetrieb Volkcrfreundschaft Dresdcn, 
Bctricbsteil Meissen. 

0416 - 36 


39 






Unua kovrila paĝo: Afiŝo, eldonila de la preparkomitato por la 
Forurno pri Paco kaj Malarmado, 1979 en Tokio. 


Foto: Zcntralbild